कथा – अक्का (ऑडीओसह)

अंक – वाङ्मयशोभा, मे १९६६

कथेबदद्ल थोडेसे : स्त्रीयांच्या बाबतीत अशी परिस्थिती आता राहिलेली नाही. शंभर वर्षात जग बदललं, सुधारलं आणि पुढे गेलं. परंतु ‘पुढे गेलं’ तरी मागचं संपत नाही, गतकाळाच्या कपाटात ते राहतं. ही कपाटं अधूनमधून उघडली पाहिजेत, म्हणजे आपण कुठं होतो, कुठंवर आलो ते तर कळतंच, आणखी किती पल्ला गाठायचा आहे, त्याचंही भान येतं. बालविवाहाची प्रथा जेवढी भयंकर होती, त्याहून अधिक क्रूर होती बालविधवांना मिळणारी वागणूक. बालविवाह होऊन, शरीराची समज येण्यापूर्वीच वैधव्य आल्यावर त्या स्त्रीचं सगळं जगणं एखाद्या काळोख्या गुहेसारखं होऊन जात असे. अशाच एका स्त्रीची ही कथा अत्यंत संयत तरीही टोकदार भाषेत आपल्याला सांगितली आहे  मालती जोशी यांनी.

‘पुनश्च’चा चमू जेंव्हा सदस्यांसाठी शेकडो,हजारो जुन्या लेखांमधून चांगले काही शोधते तेंव्हा अनेकदा त्या लेखांचे, कथांचे लेखक फारसे माहिती नसण्याचे प्रसंग येतात. तरीही आम्ही अशा लेखकांची माहिती शोधण्याचा प्रयत्न करतो. मालती जोशी यांची प्रस्तुत कथा १९६६ साली प्रसिद्ध झालेली आहे. या नावाचा शोध घेतला असता, हिंदी साहित्यातील कथा लेखनात हे नाव अत्यंत मानाचे असल्याचे दिसून आले. हिंदीत प्रसिद्ध असलेल्या लेखिका मालती जोशी या मूळच्या महाराष्ट्रातील औरंगाबाद येथील. पुढे त्या मुंबईत आल्या, मग दिल्लीत गेल्या, काही काळ इंदूरातही होत्या. त्यांना पद्मश्रीसह अनेक सन्मानही प्राप्त झाले आहेत. त्यांचा जन्म १९३४ चा असल्याने बरेचसे संदर्भ जुळतात. मालतीबाईंनी मराठीतही लेखन केल्याचा उल्लेख आहे, तेंव्हा आजच्या कथेच्या लेखिका बहुधा त्याच असाव्यात. पुनश्चच्या वाचकांपैकी कोणाला या संदर्भात काही वेगळी माहिती मिळाली, मालतीबाईंच्या मराठी साहित्याबाबत काही कळले, तर जरुर कळवा. त्यांच्याबाबतच्या माहितीत दुरुस्ती करता येई किंवा भर घालता येईल.

तूर्तास ही ह्रदयाच्या तारा छेडणारी कथा वाचा किंवा ऐका.

गतधवेची स्थिती महाराष्ट्रात कशी होती याचे अत्यंत समर्थ चित्रण लेखिकेने केले आहे.

********

अक्का गेली, ती आता पुन्हा मला कधीच दिसणार नाही. आठ दिवसांपूर्वीच अक्का आजारी असल्याचे भावाचे पत्र आले होते अन् आज ती गेल्याची तार! तारेचा कागद हातात होता, आठवणी मनात दाटल्या होत्या नि त्या स्मृतिरेखातच अक्काच्या नव्वद वर्षांच्या आयुष्याचा जीवनपट सामावला होता.

हा लेख पूर्ण वाचायचाय? सोपं आहे. एकतर ‘पुनश्च’ नियतकालीकाचे सशुल्क सभासदत्व घ्या.

~ किंवा ~

तुमचे सोशल अकाऊंट कनेक्ट करून आजच्या दिवसापुरते बहुविध डॉट कॉम चे सभासद व्हा.

फ्रीमियम चे सभासदत्व मात्र एका दिवसात संपत असल्याने त्याआधी पैसे भरून वार्षिक सभासदत्व घेणे आवश्यक आहे. काही अडचण आली तर ९८३३८४८८४९ या क्रमांकावर संपर्क साधा.

विद्यमान सभासद जर काही कारणाने logout झाले असतील तर ते देखील हा पर्याय वापरून लॉगीन करू शकतात.

This Post Has 10 Comments

  1. amolss

    या कथेमुळे महाराष्ट्रातील तमाम समाजसुधारकांनी केलेल्या कार्याची महती पटते…

  2. atmaram-jagdale

    खूपच भावस्पर्शी . दुःखद .

  3. kuldeepghorpade116@gmail.com

    लेख छान आहे. ऑडियो ची प्रोसेस सोपी केली तर छान होईल.

    1. Sandhya Limaye

      सुचना केल्याबद्दल आभारी आहोत. आपल्या वेबसाईटच्या नूतनीकरणाचे काम सुरू असून बहुविध लवकरच अधिकाधीक User Friendly स्वरूपात येत आहे.

  4. mukunddeshpande6958@gmail.com

    फारच छान व संवेदनशील

  5. sumamata@gmail.com

    मनाला चटका लावणारी विधवेची क(व्य)था वाचून विधवांना या दुःखातून मुक्त करणाऱ्या थोर थोर समाजसुधारकांची कृतज्ञात मनात दाटून आली .स्त्री जन्माची ही करूण कहाणी म्हणजे अनेक माता भगिनींची प्रातिनिधिक गोष्ट आहे.कर्माचे भोग म्हणून मानवनिर्मित रूढीनिर्मित दुःख असंख्य माता बहिणींनी भोगले आहे.हा काळाकुट्ट इतिहास कायमचा संपवून टाकणाऱ्या सर्व कर्त्या सुधारकांचे पुन्हा एकदा आभार…

  6. prgdeshmukh@yahoo.com

    निःशब्द !

  7. hemant.a.marathe@gmail.com

    अक्का ही व्यक्तिरेखा काही वर्षांपूर्वी पर्यंत अगदी घराघरात होती. ही प्रथा कोणी सुरू केली हे मात्र अज्ञात आहे. मात्र अगदी पूर्वीच्या काळी मात्र या अशा प्रथा नक्कीच नसाव्यात.

  8. jsudhakar0907

    त्या काळातील समाजमन व अनिष्ट अशा रुढींमुळे गांजलेल्या बालविधवांचं प्रातिनिधीक असं व्यथाचित्र लेखिकेने खूपच र्‍हदयस्पर्शी अशा ‘अक्का’ या कथेच्या माध्यमातून १९६६ साली मांडलं !
    अनिष्ट रुढीं विषयी वाचकांच्या मनात चीड निर्माण करण्यात लेखिका यशस्वी झाल्या आहेत.

    ही कथा प्रयासपूर्वक उपलब्ध करुन दिलीत.
    ‘पुनश्च’ ला धन्यवाद !!

  9. shripad

    खूप सुंदर. बालविधवांच्या व्यथा नेमक्या शब्दांत मांडल्या आहेत.

Leave a Reply