भारतीय चित्रपट महर्षी - कै. दादासाहेब फाळके


अंक : दीपावली १९७०

लेखाबद्दल थोडेसे : दादासाहेब फाळके यांना भारतीय चित्रपटसृष्टीचे पितामह म्हटले जाते. आज हजारो कोटींचा व्यवसाय असलेल्या या उद्योगाची पायाभरणी त्यांनी केली. त्यासाठीचे कष्ट तर महत्वाचे आहेतच, त्याहूनही अधिक महत्वाचे आहे ते या नव्या कलेला मोठे भवितव्य आहे हे ओळखण्यातली दूरदृष्टी. आज आपल्या जगण्याचा अपरिहार्य भाग झालेल्या चित्रपट माध्यमाच्या जन्मकळा त्यांनी कशा सोसल्या त्याचे आणि त्यांच्या एकूण आयुष्याचे थोडक्याच शब्दचित्र या लेखात आहे. पन्नास वर्षांपूर्वी फाळके यांच्या जन्मशताब्दीच्या निमित्ताने हा लेख लिहिला गेला होता.

या लेखाचे लेखक पुरुषोत्तम बावकर हे स्वतः प्रसिद्ध वृत्तचित्र निर्माते आणि चित्रपट इतिहासाचे जाणकार होते.



********

भारतीय चित्रपटसृष्टीचे पितामह श्री. दादासाहेब तथा धुंडिराज गोविंद फाळके यांनी वयाच्या बेचाळीसाव्या वर्षी चित्रपटासारख्या नव्या धंद्याचे बीजारोपण केले. वयाच्या चौऱ्याहत्तराव्या वर्षी दादासाहेब परलोकवासी झाले. म्हणजे चित्रपटधंद्याचे बीजारोपण केल्यावर सुमारे बत्तीस वर्षे दादासाहेब जिवंत होते. ह्या बत्तीस वर्षांपैकी पहिली आठ वर्षे, म्हणजे इ.स. १९१९-२० पर्यंत, दादासाहेब कार्यमग्न होते. इ.स. १८१८ मध्ये ‘फाळकेज फिल्म्स लि.’ दादासाहेबांना बंद करावी लागली. आणि नंतर पाच भागीदारांच्या साहाय्याने दादासाहेबांनी ‘हिंदुस्थान फिल्म्स कंपनी’ची स्थापना केली. या नव्या कंपनीसाठी दादासाहेबांनी ‘कालिया मर्दन’ आणि ‘श्रीकृष्ण जन्म’ असे दोन चित्रपट निर्माण केले. आणि यानंतरच दादासाहेबांच्या कारकीर्दीला उतरती कळा लागली.

चित्रपटसृष्टीच्या रौप्यमहोत्सवाच्या वेळी म्हणजे इ.स. १९३९ साली, ‘सण्डे टाईम्स’ ...

हा लेख पूर्ण वाचायचा आहे? सोपं आहे. एकतर ‘पुनश्च’ चे सभासदत्व* घ्या. किंवा '*मोफत चाचणी सभासदत्व !*' घ्या.


इतिहास , दीपावली , उद्योगविश्व , चित्रपट जगत , व्यक्ती विॆशेष

प्रतिक्रिया



वाचण्यासारखे अजून काही ...

बहुविध.कॉम

आम्ही आहोत साहित्य व्यवहारातले ‘शबरी’!
तुम्हाला शबरीची बोरे माहिती आहेतच. बोरे चाखून, त्यातली जी उत्तम होती ती शबरीने श्रीरामाला अर्पण केली होती. त्याच धर्तीवर “बहुविध डॉट कॉम” या उपक्रमाद्वारे साहित्य व्यवहारातील शबरीची भूमिका आम्ही करत आहोत. त्याच निष्ठेने उत्तमातलेही उत्तम साहित्य तुमच्यापर्यंत पोचवण्यासाठी आम्ही प्रयत्नशील आहोत. साहित्याची निवड करताना सर्व प्रकारचा रसास्वाद मिळून तुमचे साहित्यिक भावविश्व कसे समृद्ध होइल हे आम्ही काळजीपूर्वक पाहतो. नव्या काळाशी सांधा जोडत हा सगळा व्यवहार आम्ही डिजिटल प्लॅटफॉर्मवर करत आहोत. म्हणजे वाचण्यासाठी तर आहेच, ऐकण्यासाठी आणि पाहण्यासाठी देखील कसदार कंटेंट इथे मिळत राहणार आहे. बोरे जशी विविध प्रकारांची,रंगांची, आकारांची असतात तसेच साहित्यही बहुधांगी असते. मराठी भाषेत गेल्या शे-दीडशे वर्षात हजारो लेखकांनी, अनेक विषयांवर साहित्य निर्मिती केली आहे. त्यातले कसदार साहित्य निवडून ‘पुनश्च’ अंतर्गत या डिजिटल व्यासपीठावरुन देत आहोत. त्याशिवाय चित्रपटविषयक दर्जेदार ‘रूपवाणी’, साहित्य व्यवहारातील मानाचे पान ‘ललित’ मासिक, बाल-कुमारांचे उत्तम मनोरंजन करणारे ‘वयम्’, भाषेचा चहुअंगी वेध घेणारे ‘मराठी प्रथम्’ अशा विविध नियतकालिकांच्या रूपात ही बहुविविधता दिसेल.

अतिरिक्त माहिती

आपण जर का या व्यासपीठावरील कोणत्याही साहित्यामुळे नाराज झाला असाल अगर आपल्या भावना दुखावल्या असतील तर editor@bahuvidh.com या मेल आयडीवर लगेच संपर्क साधा.