भाषाविचार- भाषेची वसाहत आणि वाताहत (भाग-१)

‘आपल्या हयातीत आपल्या भाषा मरत नाहीत, तर पुढचा विचार आपण का करावा? आणि त्यासाठी आपण रक्त का आटवावं?’ असा सोयीचा पण आत्मघातकी विचार करणारे लोक आपल्या अवतीभोवती आहेतच. अशा लोकांना स्वातंत्र्यलढ्याची उदाहरणं देऊन भागणारं नाही. कारण स्वातंत्र्याचा फायदा काय हे जसं अनुभवल्याशिवाय सांगता येत नाही, तसंच एखादी भाषा जगण्याचा फायदा काय, हे ती भाषा जगवत-वाढवत राहिल्याशिवाय कळत नाही” ‘भाषाविचार’ सदरातून ‘भाषेची वसाहत आणि वाताहत’बद्दल सांगतायत डॉ. दीपक पवार –

———————————————————

जगभरात भाषेचा विचार करणाऱ्या लोकांमध्ये जे अनेक मतप्रवाह आहेत, ते भाषाविज्ञानाच्या विविध शाखांमध्ये विखुरले गेले आहेत. उपयोजित भाषाविज्ञान, सामाजिक भाषविज्ञान व ऐतिहासिक भाषाविज्ञान ही त्यातली प्रमुख दालनं आहेत. या विचारांमध्ये जगभर सातत्याने पडत असलेली भर लक्षात घेतली की, माणसाचं मन बावचळून जाईल अशी परिस्थिती आहे. ‘भाषा प्रवाही असतात, जगतात-मरतात, राहतात-जातात’, अशी एक निष्काम कर्मयोगाची भावना एखादी विचारप्रणाली मांडते. तर ‘भाषांचा, बोलींचा मृत्यू ही दखलपात्र गोष्ट आहे’ असं मानणारा एक समृद्ध विचारप्रवाह आहे. आपल्या अवतीभोवती अनेक विचारप्रवाहांचे लोक वावरताना दिसतात. भाषांचं बदलणारं रूप, त्यांच्यातले संख्यात्मक, मूल्यात्मक आणि गुणात्मक बदल सगळ्यांना कळतातच असं नाही; किंवा कळले तरी महत्त्वाचे वाटतातच असं नाही. या पार्श्वभूमीवर ‘भाषेचा मृत्यू’ ही संकल्पना समजावून घेऊ या.

हेही वाचाः-

संपादकीय – मराठी राज्याची साठोत्तरी कहाणी

संपादकीय – भाषा आणि धर्म

एखादी भाषा मरते म्हणजे काय? भाषा हे जर संवादाचं आणि अभिव्यक्तिचं माध्यम असेल तर त्यासाठी कोणतीही भाषा बोलणारे किमान दोन लोक जिवंत असण्याची आवश्यकता आहे. याचा अर्थ एखादी भाषा बोलणारा एकच माणूस उरला तर ती भाषा समाज जीवनातून हद्दपार झाली असं म्हणता येईल. एखादी भाषा बोलणाऱ्या माणसांची संख्या कमी होणं, हे आपोआप होत नाही. भाषा संपण्याची किंवा संपवण्याची प्रक्रिया वर्षानुवर्षं चालते. ‘डेव्हिड क्रिस्टल’ हे भाषाविज्ञानाचे प्रख्यात अभ्यासक आहेत. त्यांनी ‘भाषेचा मृत्यू’ या विषयावर संशोधन केलं आहे. वेगवेगळ्या कारणांनी होणारा भाषांचा ऱ्हास त्यांनी त्यांच्या पुस्तकांतून मांडला आहे. तसंच, त्यांच्या

हा लेख वाचण्यासाठी आपल्याला ‘मराठी प्रथम’ नियतकालीकाचे सभासदत्व घ्यावे लागेल. ‘मराठी प्रथम’ सभासदत्वाबाबत अधिक माहिती मिळवण्यासाठी इथे क्लिक करा.

This Post Has 4 Comments

  1. Anonymous

    खूप छान अभ्यास व विचार करायला लावणारा लेख.

  2. pvanashri

    छान लेख

  3. सुयोग पवार

    खूप छान👌👌👍
    याचे पुढचे भाग लवकर प्रकाशित करा…

  4. Anonymous

    फारच माहितीपूर्ण व प्रबोधनापर

Leave a Reply