भाषाविचार – भाषाभगिनी, भांडणभाऊ आणि इंग्रजीचा बोका (भाग – २)

“भाषांना अंगचं ग्लॅमर नसतं. ती भाषा बोलणारे लोक तिच्यात जितका जीव ओततील तितकी एखादी भाषा फुलून येते. अशा प्रकारच्या जिवंत भाषांमध्ये आदान-प्रदान घडतं, वादविवादही घडतात. या सगळ्यांपासून मैलोगणती दूर असलेला आमचा राजकीय आणि वाङ्‍मयीन अभिजन वर्ग मातृभाषा हव्यातच पण इंग्रजीही हवीच असं दोन डगरींवर पाय ठेवून असेल तर त्यांना काही सोपे प्रश्न विचारा – एक म्हणजे ‘मातृभाषा हवी आहे’ असं म्हणण्यासारखं तुम्ही या भाषेला काय दिलंय? आणि दुसरं असं की, इंग्रजीचे गोडवे गाण्यापेक्षा इंग्रजीची ताकद आपल्या भाषेत यावी म्हणून तुम्ही काय करणार आहात? या दोन्ही प्रश्नांची उत्तरं आपल्या अभिजनांना जड जातील यात शंका नाही. पण आपण त्यांच्यावर विसंबून राहायला नको; कारण भाषेची लढाई आपली आहे.” ‘भाषाविचार’ सदरातून इंग्रजी भाषेच्या जागतिक वर्चस्वाबद्दल सांगतायत मंबई विद्यापीठातील राज्यशास्त्राचे प्राध्यापक डॉ. दीपक पवार –

——————————————————————————-

भारतीय घटनेच्या आठव्या परिशिष्टात एकूण २२ भाषा आहेत. जवळपास तितक्याच भाषांना या यादीत स्थान मिळवायचं आहे. त्यामुळे एखाद्या गर्दीच्या गाडीत शिरल्यानंतर ‘आतले आणि बाहेरचे’ हा वाद जसा निर्माण होतो, तसंच भारतीय भाषांचंही झालं आहे आणि यापुढेही होण्याची शक्यता आहे. भाषा आणि बोली, बोली आणि उपबोली यांच्यातले संघर्ष सतत होत राहतात. त्यांनी काणतंही टोक गाठलं किंवा त्यांना राजकीय परिमाण आलं की संघर्ष तापतो. गोष्टी हाताबाहेर जातात. स्वातंत्र्योत्तर भारताचा गेल्या ७० वर्षांचा इतिहास हा या प्रकारच्या संघर्षांचा इतिहास आहे.

हेही वाचाः –

भाषाविचार- भाषेची वसाहत आणि वाताहत (भाग-१)

भाषाः शाळेतील आणि शाळेबाहेरच्या

एखाद्या भाषेची घटनेच्या आठव्या परिशिष्टात नोंद घेतली जाणं हे त्या-त्या भाषक समुदायाच्या दृष्टीने अभिमानास्पद आहे. त्यामुळे अनेकदा या यादीत समाविष्ट होणं हा राज्यांतर्गत किंवा देशांतर्गत राजकारणाचा भाग असतो. आज हिंदीभाषक भोजपुरीसह अनेक बोलींना आपल्यात सामावून घेऊ इच्छितात. किमान जनगणनेच्या वेळेस लोकांनी तशी नोंद करावी असा आग्रह धरताना दिसतात. मात्र इतर बोलींच्या आश्रयदात्यांना किंवा जागतिकीकरणानंतर लोकप्रिय झालेली शब्दावली वापरायची तर ‘ग्राहकांना ते आवडेलच असं नाही. किंबहुना, तसं ते आवडत नाही हे स्पष्टच आहे. त्यामुळे

हा लेख वाचण्यासाठी आपल्याला ‘मराठी प्रथम’ नियतकालीकाचे सभासदत्व घ्यावे लागेल. ‘मराठी प्रथम’ सभासदत्वाबाबत अधिक माहिती मिळवण्यासाठी इथे क्लिक करा.

This Post Has 6 Comments

  1. nilambari

    खरच आहे

  2. pvanashri

    अगदी खरे आहे

  3. dabhay

    अप्रतिम।

  4. dabhay

    अप्रतिम।
    लेखक गोवा चे काय?

    1. साधना गोरे

      मुंबईचे

  5. Rdesai

    खरं आहे !

Leave a Reply