शब्दांच्या पाऊलखुणा - गणपती गेलो पाण्या... (भाग - चौदा)


मराठी जनांना भाद्रपदाचे विशेष अप्रूप आहे ते या महिन्यात येणाऱ्या गणेशोत्सवामुळे! म्हणून तर या  करोनाच्या संकटातही मराठी माणसाला त्यातही विशेष गणेशप्रेमी असणारा मुंबईतील कोकणी चाकरमानी  गणपतीच्या ओढीने गावी परतला. शंकर आणि पार्वती यांचा पुत्र गणेश, त्याच्या जन्मापासून अगणित कथामिथा आहेत. गणेश हे वैदिक दैवत आहे की पुराणातील? गणेश हा आर्यांचा देव आहे की अनार्यांचा? गणेशाला केवळ शंकराने जन्म दिला की पार्वतीने आपल्या मळापासून त्याला जन्माला घातले? गणपतीचा विवाह झाला होता की त्याने आजीवन ब्रह्मचर्याचे पालन केले? गणपतीच्या पत्नी रिद्धी–सिद्ध की लक्ष्मी–सरस्वती? अशा किती तरी कथा गणपतीभोवती गुंफलेल्या आढळतात. खरं तर देवदेवतांसंबंधींच्या अशा कथामिथांमधील तथ्यापर्यंत पोहचणं जवळजवळ अशक्यच! मात्र त्यातून आपल्या समाजमनाच्या भावभावनांचा, त्याच्या उत्कटतेचा, कल्पकतेचा काहीएक अंदाज निश्चित येत असतो.

---------------------------------------------

गणेशाच्या अनेक नावांपैकी  हे (गणेश) आणि गणपती हे नाव सारख्याच अर्थाचे आहे आणि दोन्हीही सामासिक शब्द आहेत. गणेश किंवा गणपती म्हणजे गणांचा ईश्वर किंवा स्वामी. ‘गण’ हा संस्कृत शब्द ‘गण्’ या धातूपासून तयार झाला असून या शब्दाच्या अर्थात काळानुसार बरेच बदल झालेले दिसतात. जमाव, समुदाय, संप्रदाय, भक्त, मोजणे, मापणे, समजणे, मानणे इ. अर्थच्छटा या शब्दाला असलेल्या दिसतात. कृ. पां. कुलकर्णी यांच्या मते, ‘ऋग्वेदातील ‘गण’ शब्दाला जातीवाचक अर्थ होता. नंतर तो ...

हा लेख पूर्ण वाचायचा आहे? सोपं आहे. एकतर ‘मराठी प्रथम’ चे सभासदत्व* घ्या. किंवा '*मोफत चाचणी सभासदत्व !*' घ्या.


प्रतिक्रिया



वाचण्यासारखे अजून काही ...

बहुविध.कॉम

आम्ही आहोत साहित्य व्यवहारातले ‘शबरी’!
तुम्हाला शबरीची बोरे माहिती आहेतच. बोरे चाखून, त्यातली जी उत्तम होती ती शबरीने श्रीरामाला अर्पण केली होती. त्याच धर्तीवर “बहुविध डॉट कॉम” या उपक्रमाद्वारे साहित्य व्यवहारातील शबरीची भूमिका आम्ही करत आहोत. त्याच निष्ठेने उत्तमातलेही उत्तम साहित्य तुमच्यापर्यंत पोचवण्यासाठी आम्ही प्रयत्नशील आहोत. साहित्याची निवड करताना सर्व प्रकारचा रसास्वाद मिळून तुमचे साहित्यिक भावविश्व कसे समृद्ध होइल हे आम्ही काळजीपूर्वक पाहतो. नव्या काळाशी सांधा जोडत हा सगळा व्यवहार आम्ही डिजिटल प्लॅटफॉर्मवर करत आहोत. म्हणजे वाचण्यासाठी तर आहेच, ऐकण्यासाठी आणि पाहण्यासाठी देखील कसदार कंटेंट इथे मिळत राहणार आहे. बोरे जशी विविध प्रकारांची,रंगांची, आकारांची असतात तसेच साहित्यही बहुधांगी असते. मराठी भाषेत गेल्या शे-दीडशे वर्षात हजारो लेखकांनी, अनेक विषयांवर साहित्य निर्मिती केली आहे. त्यातले कसदार साहित्य निवडून ‘पुनश्च’ अंतर्गत या डिजिटल व्यासपीठावरुन देत आहोत. त्याशिवाय चित्रपटविषयक दर्जेदार ‘रूपवाणी’, साहित्य व्यवहारातील मानाचे पान ‘ललित’ मासिक, बाल-कुमारांचे उत्तम मनोरंजन करणारे ‘वयम्’, भाषेचा चहुअंगी वेध घेणारे ‘मराठी प्रथम्’ अशा विविध नियतकालिकांच्या रूपात ही बहुविविधता दिसेल.

अतिरिक्त माहिती

आपण जर का या व्यासपीठावरील कोणत्याही साहित्यामुळे नाराज झाला असाल अगर आपल्या भावना दुखावल्या असतील तर editor@bahuvidh.com या मेल आयडीवर लगेच संपर्क साधा.