शब्दांच्या पाऊलखुणा - केरसुणीला किनखापाची गवसणी (भाग - सतरा)


स्वयंपाकघरात भांडी धरण्यासाठी वापरला जाणारा चिमटा किंवा पकड याला महाराष्ट्राच्या काही भागात ‘गावी’ असंही म्हटलं जातं. अंगठा आणि त्याच्या शेजारच्या बोटाची होते ती चिमट, अन् या चिमटीत मावेल एवढा पदार्थ म्हणजे चिमूटभर. तर स्वयंपाक घरात वापरल्या जाणाऱ्या पकडीच्या टोकाचा आकारही अंगठा आणि त्याच्या शेजारच्या बोटाने होणाऱ्या चिमटीसारखाच तर असतो, म्हणून तो चिमटा! त्याच्या त्या विशिष्ट आकारात भांडी सापडतात, गावतात. म्हणूनच या पकडीला ‘गावी’ म्हटलं जात असावं. काही ठिकाणी सोनाराकडील दागिन्यांना आकार देणाऱ्या चिमट्यालाही 'गावी' म्हणतात. 

---------------------------------------------------

शब्द वापरून वापरून भाषेत रुळतात अन् ते वापरले नाही की मागे पडतात. शिवाय शब्दांच्या अनेक अर्थांपैकी एकाच अर्थाने  शब्द वापरात राहिले की इतर अर्थ मागे पडतात. भाषाविज्ञानात याला अर्थसंकोच म्हटलं जातं. मिळणे, आढळणे या शब्दांचा एक अर्थ भेटणे आहे, तसेच काही वेळा विशिष्ट संदर्भात माणसेही मिळतात, हे आपण शब्दांच्या पाऊलखुणा सदरातील भाग क्र. नऊ आणि दहा या दोन लेखात पाहिल्याचं तुम्हाला आठवत असेल. याच्याशी संदर्भात आणखी एक क्रियापद आहे ‘सापडणे’. ‘शोधले की सापडते’ हा शब्दप्रयोग तर आपण अगदी सहज करतो. मात्र महाराष्ट्राच्या बऱ्याच ग्रामीण भागात वस्तू सापडत नाहीत तर घावतात.  'सापडणे' शब्दाप्रमाणे घावणे किंवा गावणे या शब्दांचे मूळही संस्कृतमध्ये असल्याचे दिसते.

हेही वाच ...

हा लेख पूर्ण वाचायचा आहे? सोपं आहे. एकतर ‘मराठी प्रथम’ चे सभासदत्व* घ्या. किंवा '*मोफत चाचणी सभासदत्व !*' घ्या.


शब्द व्युत्पत्ती , मराठी अभ्यास केंद्र , मराठी प्रथम , साधना गोरे , मराठी शब्द , आठवणीतले शब्द

प्रतिक्रिया

  1. dabhay

      4 महिन्यांपूर्वी

    फारच छान।

  2.   4 महिन्यांपूर्वी

    सापडण्याचा अर्थ चांगलाच गवसला.छान अभ्यास!



वाचण्यासारखे अजून काही ...

बहुविध.कॉम

आम्ही आहोत साहित्य व्यवहारातले ‘शबरी’!
तुम्हाला शबरीची बोरे माहिती आहेतच. बोरे चाखून, त्यातली जी उत्तम होती ती शबरीने श्रीरामाला अर्पण केली होती. त्याच धर्तीवर “बहुविध डॉट कॉम” या उपक्रमाद्वारे साहित्य व्यवहारातील शबरीची भूमिका आम्ही करत आहोत. त्याच निष्ठेने उत्तमातलेही उत्तम साहित्य तुमच्यापर्यंत पोचवण्यासाठी आम्ही प्रयत्नशील आहोत. साहित्याची निवड करताना सर्व प्रकारचा रसास्वाद मिळून तुमचे साहित्यिक भावविश्व कसे समृद्ध होइल हे आम्ही काळजीपूर्वक पाहतो. नव्या काळाशी सांधा जोडत हा सगळा व्यवहार आम्ही डिजिटल प्लॅटफॉर्मवर करत आहोत. म्हणजे वाचण्यासाठी तर आहेच, ऐकण्यासाठी आणि पाहण्यासाठी देखील कसदार कंटेंट इथे मिळत राहणार आहे. बोरे जशी विविध प्रकारांची,रंगांची, आकारांची असतात तसेच साहित्यही बहुधांगी असते. मराठी भाषेत गेल्या शे-दीडशे वर्षात हजारो लेखकांनी, अनेक विषयांवर साहित्य निर्मिती केली आहे. त्यातले कसदार साहित्य निवडून ‘पुनश्च’ अंतर्गत या डिजिटल व्यासपीठावरुन देत आहोत. त्याशिवाय चित्रपटविषयक दर्जेदार ‘रूपवाणी’, साहित्य व्यवहारातील मानाचे पान ‘ललित’ मासिक, बाल-कुमारांचे उत्तम मनोरंजन करणारे ‘वयम्’, भाषेचा चहुअंगी वेध घेणारे ‘मराठी प्रथम्’ अशा विविध नियतकालिकांच्या रूपात ही बहुविविधता दिसेल.

अतिरिक्त माहिती

आपण जर का या व्यासपीठावरील कोणत्याही साहित्यामुळे नाराज झाला असाल अगर आपल्या भावना दुखावल्या असतील तर editor@bahuvidh.com या मेल आयडीवर लगेच संपर्क साधा.