शब्दांच्या पाऊलखुणा - चित्रपटाला प्रेक्षकांंची मुरकंड (भाग - २१)


‘हसून हसून मुरकुंडी वळणे’ असा वाक्प्रचार आपण नेहमीच ऐकतो अन् वापरतोही. पण, महाराष्ट्राच्या काही भागात याच शब्दाची रूपं आणखी वेगळ्या अर्थाने वापरली गेलेली दिसतात. ‘मुरका मारणं’, ‘मुरकंड पडणे’ ही त्यातलीच काही. मुर-मुरका-मुरकत-मुरकंड या शब्दांचा सोदाहरण घेतलेला हा आढावा -

----------------------------------

व्ही. शांताराम यांचा ‘पिंजरा’ हा मराठीतील एक गाजलेला चित्रपट. त्यातील डॉ. श्रीराम लागू, संध्या, निळू फुले यांचा अभिनय रसिकांच्या मनावर आजही अधिराज्य गाजवतोय. गीतकार जगदीश खेबुडकरांच्या अस्सल देशी शब्दकळेची गीतं आणि राम कदम यांचं संगीत यांमुळे त्यातील गावरान ठसक्याची गाणी जुन्या जाणत्यांना आजही आवडतात. इतकंच काय, आजच्या तरुणाईलाही त्या गाण्यांच्या रिमिक्स व्हर्जन्सवर ठेका धरायचा मोह आवरत नाही. या चित्रपटात एक गाणं आहे - ‘आली ठुमकत, नार लचकत, मान मुरडत, हिरव्या रानी... साजणी गं...’ या गाण्यातल्या ‘मुरकत’ शब्दाची रूपं शोधताना त्याचे बरेच गणगोत सापडत गेले. आजच्या या लेखात त्याचाच वेध घेण्याचा प्रयत्न केला आहे.
महाराष्ट्राच्या बऱ्याच ग्रामीण भागात ‘नखरा करणं’ या अर्थाने ‘मुरका मारणं’ असं म्हटलं जातं. पिंजरा चित्रपटातील वरील गाण्यात ‘मुरकत’ शब्द आला आहे, तो याच अर्थाने. विविध शारीर विभ्रमांचा, अवयवांच्या मोहक हालचालींचा हा नखरा आहे, म्हणजेच मुरका

...

हा लेख पूर्ण वाचायचा आहे? सोपं आहे. एकतर ‘मराठी प्रथम’ चे सभासदत्व* घ्या. किंवा '*मोफत चाचणी सभासदत्व !*' घ्या.


भाषा , शब्द व्युुत्पत्ती , साधना गोरे , मराठी अभ्यास केंद्र

प्रतिक्रिया



वाचण्यासारखे अजून काही ...

बहुविध.कॉम

आम्ही आहोत साहित्य व्यवहारातले ‘शबरी’!
तुम्हाला शबरीची बोरे माहिती आहेतच. बोरे चाखून, त्यातली जी उत्तम होती ती शबरीने श्रीरामाला अर्पण केली होती. त्याच धर्तीवर “बहुविध डॉट कॉम” या उपक्रमाद्वारे साहित्य व्यवहारातील शबरीची भूमिका आम्ही करत आहोत. त्याच निष्ठेने उत्तमातलेही उत्तम साहित्य तुमच्यापर्यंत पोचवण्यासाठी आम्ही प्रयत्नशील आहोत. साहित्याची निवड करताना सर्व प्रकारचा रसास्वाद मिळून तुमचे साहित्यिक भावविश्व कसे समृद्ध होइल हे आम्ही काळजीपूर्वक पाहतो. नव्या काळाशी सांधा जोडत हा सगळा व्यवहार आम्ही डिजिटल प्लॅटफॉर्मवर करत आहोत. म्हणजे वाचण्यासाठी तर आहेच, ऐकण्यासाठी आणि पाहण्यासाठी देखील कसदार कंटेंट इथे मिळत राहणार आहे. बोरे जशी विविध प्रकारांची,रंगांची, आकारांची असतात तसेच साहित्यही बहुधांगी असते. मराठी भाषेत गेल्या शे-दीडशे वर्षात हजारो लेखकांनी, अनेक विषयांवर साहित्य निर्मिती केली आहे. त्यातले कसदार साहित्य निवडून ‘पुनश्च’ अंतर्गत या डिजिटल व्यासपीठावरुन देत आहोत. त्याशिवाय चित्रपटविषयक दर्जेदार ‘रूपवाणी’, साहित्य व्यवहारातील मानाचे पान ‘ललित’ मासिक, बाल-कुमारांचे उत्तम मनोरंजन करणारे ‘वयम्’, भाषेचा चहुअंगी वेध घेणारे ‘मराठी प्रथम्’ अशा विविध नियतकालिकांच्या रूपात ही बहुविविधता दिसेल.

अतिरिक्त माहिती

आपण जर का या व्यासपीठावरील कोणत्याही साहित्यामुळे नाराज झाला असाल अगर आपल्या भावना दुखावल्या असतील तर editor@bahuvidh.com या मेल आयडीवर लगेच संपर्क साधा.