महत्त्व, वैद्यकशास्त्रातल्या नोबेल पारितोषिकाचं!

वयम्    श्रीराम शिधये    2019-12-14 17:53:06   

मित्रांनो, पृथ्वीवरील सर्व सजीवांच्या जीवनाचा आधार असलेल्या वायूला 'प्राणवायू' असं नाव मिळालं, ते १७७७ सालामध्ये. ते नाव दिलं अँटनी लॅव्होयसिअर (Antoine Lavoisier) यांनी. अन्नाचं ऊर्जेमध्ये रूपांतर करण्यासाठी सर्वच सजीवांना प्राणवायूची आवश्यकता आहे, ही गोष्ट गेली काही शतकं आपल्याला माहीत होती; मात्र प्राणवायूचं प्रमाण कमी झालं, तर शरीरातल्या पेशी त्याच्याशी कसं जुळवून घेतात, ते आपल्याला माहीत नव्हतं. हे शोधून काढणाऱ्या तीन संशोधकांना यंदाचं ‘शरीरविज्ञानशास्त्र’ किंवा ‘वैद्यकशास्त्रा’तलं नोबेल पारितोषिक मिळालं आहे. ते तिघं म्हणजे विल्यम केलिन ज्युनिअर, सर पीटर रॅक्लीफ आणि ग्रेग सेमेन्झा. (William Kaelin, Sir Peter Ratcliffe, Gregg Semenza) २०१६मध्ये या तिघांना 'लास्कर पारितोषिक’ मिळालं होतं. प्राणवायूचं प्रमाण कमी झालं तर शरीरातल्या पेशी त्याच्याशी कसं जुळवून घेतात, याबाबत ते गेली वीस वर्षं संशोधन करत होते. त्याबद्दल-

शरीरातल्या प्रत्येक पेशीत मायटोकाँड्रिआ (Mitochondria) नावाचा एक लहानगा भाग असतो. हा भाग म्हणजे पेशीचं ऊर्जा तयार करणारं केंद्र असतं. याच केंद्रामुळे अन्नाचं रूपांतर ऊर्जेमध्ये होत असतं. प्राणवायूचा पुरवठा कमी-जास्त व्हायला लागला तर या कामात अडथळा येतो. आता प्राणवायूच्या पुरवठ्याच्या प्रमाणात फरक कधी पडतो? तर ज्यावेळी आपण शारीरिक व्यायाम करत असतो, आपण समुद्रसपाटीपासून उंच प्रदेशात असतो किंवा आपल्याला एखादी जखम होते, तेव्हा. आपल्याला हवा त्या प्रमाणात प्राणवायू मिळत नाही, याची जाणीव होऊन शरीरातल्या यंत्रणेनं तातडीनं पावलं उचलली नाहीत, तर ज्या पेशींना कमी प्राणवायू मिळत आहे, त्या निकामी होऊ शकतात. त्याचा परिणाम एकंदर शरीरावर होऊ शकतो. प्रत् ...

हा लेख पूर्ण वाचायचा आहे? सोपं आहे. एकतर ‘वयम्’ चे सभासदत्व* घ्या. किंवा '*मोफत चाचणी सभासदत्व !*' घ्या.


आरोग्य , बालसाहित्य , विज्ञान- तंत्रज्ञान

प्रतिक्रिया



वाचण्यासारखे अजून काही ...

बहुविध.कॉम

आम्ही आहोत साहित्य व्यवहारातले ‘शबरी’!
तुम्हाला शबरीची बोरे माहिती आहेतच. बोरे चाखून, त्यातली जी उत्तम होती ती शबरीने श्रीरामाला अर्पण केली होती. त्याच धर्तीवर “बहुविध डॉट कॉम” या उपक्रमाद्वारे साहित्य व्यवहारातील शबरीची भूमिका आम्ही करत आहोत. त्याच निष्ठेने उत्तमातलेही उत्तम साहित्य तुमच्यापर्यंत पोचवण्यासाठी आम्ही प्रयत्नशील आहोत. साहित्याची निवड करताना सर्व प्रकारचा रसास्वाद मिळून तुमचे साहित्यिक भावविश्व कसे समृद्ध होइल हे आम्ही काळजीपूर्वक पाहतो. नव्या काळाशी सांधा जोडत हा सगळा व्यवहार आम्ही डिजिटल प्लॅटफॉर्मवर करत आहोत. म्हणजे वाचण्यासाठी तर आहेच, ऐकण्यासाठी आणि पाहण्यासाठी देखील कसदार कंटेंट इथे मिळत राहणार आहे. बोरे जशी विविध प्रकारांची,रंगांची, आकारांची असतात तसेच साहित्यही बहुधांगी असते. मराठी भाषेत गेल्या शे-दीडशे वर्षात हजारो लेखकांनी, अनेक विषयांवर साहित्य निर्मिती केली आहे. त्यातले कसदार साहित्य निवडून ‘पुनश्च’ अंतर्गत या डिजिटल व्यासपीठावरुन देत आहोत. त्याशिवाय चित्रपटविषयक दर्जेदार ‘रूपवाणी’, साहित्य व्यवहारातील मानाचे पान ‘ललित’ मासिक, बाल-कुमारांचे उत्तम मनोरंजन करणारे ‘वयम्’, भाषेचा चहुअंगी वेध घेणारे ‘मराठी प्रथम्’ अशा विविध नियतकालिकांच्या रूपात ही बहुविविधता दिसेल.

अतिरिक्त माहिती

आपण जर का या व्यासपीठावरील कोणत्याही साहित्यामुळे नाराज झाला असाल अगर आपल्या भावना दुखावल्या असतील तर editor@bahuvidh.com या मेल आयडीवर लगेच संपर्क साधा.