सभासद लॉगिन
नवीन सभासदत्व !


" बालसाहित्य " शब्द शोधाशी निगडित लेख


पुनश्च

वर्षाचा पहिला महिना मार्च ?

अशोक प्रभाकर आंग्रे | 9 वर्षांपूर्वी

चार वर्षानंतर येणाऱ्या वर्षाचे दिवस ३६६ असावेत आणि त्या वर्षाला ‘लीप’ वर्ष म्हणण्यात यावे असा निर्णय सीझरने सर्वप्रथम दिला.
वयम्

अद्भुत अंटार्क्टिका भाग १

डॉ. मधुबाला चिंचाळकर | 7 वर्षांपूर्वी

येथील ९८% भूभाग बर्फाने आच्छादलेला आहे. येथील बर्फात आपल्या पृथ्वीवरील सुमारे ७०% गोड्या पाण्याचा साठा आहे. ह्यावरुन आपणा सर्वांच्या लक्षात आलेच असेल की अंटार्क्टिका खंड हा आपल्या किती अनमोल ठेवा आहे!
वयम्

बजेट समजून घेऊ या!

सुप्रिया देवस्थळी-कोलते | 7 वर्षांपूर्वी

 'बजेट’ हा शब्द तुम्हांला नवीन नाही. पण तुम्ही कधी हा विचार केलाय का की बजेट म्हणजे काय? आणि त्याची एव्हढी धास्ती, काळजी का वाटते लोकांना? 
निवडक दिवाळी २०१८

बाहेरून आले,आपलेच झाले

मकरंद जोशी | 7 वर्षांपूर्वी

गंमत म्हणजे पिझ्झा जसा बाहेरून म्हणजे इटलीहून व्हाया अमेरिका आपल्या देशात आला आणि तुमच्या पिढीचा आवडता बनला,तशा आणखी काही गोष्टी आहेत की ज्यांनी शेकडो वर्षांपूर्वी आपल्या देशात प्रवेश केला आणि आज ते आपल्या स्वयंपाकघरातले कायमचे मेंबर झाले आहेत. नावंच सांगायची तर मिरची,टोमॅटो,कॉफी,बटाटा,साबुदाणा,रताळे,शेंगदाणा हे सगळे पदार्थ चक्क इंपोर्टेड म्हणजे परदेशातून आलेले आहेत
वयम्

अद्भुत अंटार्क्टिका भाग २

डॉ. मधुबाला चिंचाळकर | 7 वर्षांपूर्वी

एक गमतीदार गोष्ट म्हणजे, येथे आकाशात सूर्य, चंद्र, ग्रह, तारे क्षितिजाला समांतर फिरताना दिसतात. पूर्वेला सूर्य उगवणे, मध्यान्हीला डोक्यावर येणे आणि संध्याकाळी तो पश्चिमेला मावळणे वगैरे आपल्याला इकडे नेहमी अनुभवास येणारा काही प्रकारच नाही. मग अंटार्क्टिकामध्ये दिवस-रात्र असते का ? अशीच रंजक माहिती सांगणारा हा अद्भुत अंटार्क्टिका भाग २ आहे.
वयम्

सत्याचा शोध

श्रीराम शिधये | 7 वर्षांपूर्वी

मित्रांनो, आपण साऱ्या भारतीयांसाठी फेब्रुवारी महिना महत्त्वाचा आहे. याचं कारण, याच महिन्याच्या २८ तारखेला 'राष्ट्रीय विज्ञान दिन' देशभर साजरा करण्यात येतो. दरवर्षी त्या दिवशीचं म्हणून एक घोषवाक्य जाहीर केलं जातं आणि त्या दिवशी देशभर होणारे कार्यक्रम त्या घोषवाक्याच्या अनुषंगानं केले जातात. या कार्यक्रमांमध्ये शाळा, महाविद्यालयं, विद्यापीठं, विविध संशोधन संस्था यांच्यातील विद्यार्थी, त्यांचे शिक्षक, शास्त्रज्ञ, संशोधक भाग घेतात. हा दिवस साजरा करायला सुरुवात झाली, ती १९८६ सालापासून. 'राष्ट्रीय विज्ञान दिना'च्या हार्दिक शुभेच्छा.
वयम्

मुलखावेगळ्या आठवणी! (ऑडीओसहीत)

श्रीराम शिधये | 7 वर्षांपूर्वी

रिक आणि मार्क यांनी आपल्या बाबांच्याच मार्गावरून पुढं न जाता स्वतःची अशी स्वतंत्र वाट निवडली. मार्क सॉफ्टवेअर डेव्हलपर झाला, तर रिकने ‘मरिन बायॉलॉजी’ या विषयाचा अभ्यास केला. नंतर मात्र तो आपल्या भावाच्याच व्यवसायात आला! या दोघांनी आपल्या जगावेगळ्या वडिलांच्या जागवलेल्या या मुलखावेगळ्या आठवणी.
वयम्

परीक्षेशी फ्रेंडशिप

डॉ. श्रुती पानसे | 7 वर्षांपूर्वी

परीक्षा म्हणजे नो टेंशन.. कसं काय यासाठी डॉ. श्रुती पानसे यांनी परीक्षेशी फ्रेंडशिप करण्याचे सोपे उपाय सांगितले आहेत. बघा तुम्हांलाही जमतेय का परीक्षेशी मैत्री करायला...
वयम्

आईचं अर्थशास्त्र!

प्रा. सुहास बारटक्के | 7 वर्षांपूर्वी

अर्थशास्त्राची सुरुवात घरापासूनच होते. जसं पार्लमेंटमध्ये अर्थमंत्री असतात तशी घरातली अर्थमंत्री हे आई-बाबा असतात. विशेष म्हणजे आई खर्चाचं नियोजन करते. कसं सांभाळते ती सारा डोलारा वाचा त्यासाठीच ही कथा.
वयम्

उन्हाळी सुट्टी आणि आनंदाचा बहर

स्वरूपा वकनाली | 7 वर्षांपूर्वी

येत्या उन्हाळी सुट्टीत आनंदी राहणे, आनंद देणे-घेणे याचे विविध अनुभव जमा करा. सुट्टी अविस्मरणीय करा. इतकी की, या आनंदाच्या आठवणी तुमच्या मेमरीत कायमच्या जाऊन बसतील. कधी हिरमुसले झालात की, एखादी तरी आठवण तुम्हांला उमेद देईल.
वयम्

कॉफी शोधली बकरीने!  

सोनाली कोलारकर-सोनार | 7 वर्षांपूर्वी

काय गंमत आहे पाहा! प्रत्येक सहजशोधाचा जनक हा कोणी माणूस असतो. मात्र  कॉफी चक्क शेळ्या-मेंढ्यांनी शोधलीये! इतिहासात प्रत्यक्ष कॉफीपानाची नोंद सोळाव्या शतकातली असली तरी तिचा वापर बऱ्याच आधीपासून असावा. कॉफीचे रोपटे हे सगळ्यात आधी इथिओपियात आढळले आणि पहिले कॉफी पेय तयार झाले ते येमेनमध्ये. आफ्रिका आणि अरब जगतात कॉफी लोकप्रिय झाली; मागोमाग ती युरोपमध्ये दाखल झाली.
पुनश्च

श्रेष्ठपणा

भगवन्त अक्कलकोटकर | 7 वर्षांपूर्वी

सावकाराच्यापेक्षा राजा श्रेष्ठ ठरला. राणीपेक्षा गुलाबाचे फूल श्रेष्ठ ठरले. फुलानंतर फुलपांखरूं, चिमणी, घार, सप, महार व अखेर मीच श्रेष्ठ ठरलो.
वयम्

Q ?

प्रशांत ननावरे | 7 वर्षांपूर्वी

Quora वर लोक कोणत्याही विषयासंबंधित प्रश्न विचारू शकतात. त्यानंतर, Quora ते प्रश्न अशा लोकांकडे पोहोचवण्याचे काम करते, जे त्या विषयाचे तज्ज्ञ किंवा अनुभवी आहेत आणि ते चांगल्या भाषेत व खात्रीलायक अशी उत्तरे देऊ शकतील.
वयम्

फुजीसान

मेधा आलकरी | 7 वर्षांपूर्वी

आमची प्रवासदेवता मात्र त्या दिवशी आमच्यावर खूपच प्रसन्न होती. फुजी फाईव्ह लेक एरियातील कावागुचीको ह्या स्टेशनला उतरलो. मागे वळून पाहिलं तर हा फुजीबुआ दत्त म्हणून उभा. अगदी पट्टीने मोजून काढलेला समभुज त्रिकोण आणि माथ्यावर शुभ्र हिमाचा मुकुट.
वयम्

कविराज गदिमा

प्रतिभा गोपुजकर | 7 वर्षांपूर्वी

जवळची माणसे हा गदिमांचा श्वास होता. आईवर अपरंपार श्रद्धा. त्यांनी लिहिलेलं ‘मातृवंदना’ हे गीत म्हणजे मातेचे महन्मंगल स्तोत्र आहे.  वडिलांविषयीचा आदरभाव तर होताच. शिवाय स्वतःचा जीव धोक्यात घालून गदिमांना वाचवणाऱया बिटाकाकाबद्दलही अपरंपार माया होती.
वयम्

पिरॅमिड

'वयम्' प्रतिनिधी | 7 वर्षांपूर्वी

अबू नबीचा परिचय करून घेण्यापूर्वी पिरॅमिडची रचना जाणून घेऊ या. तीन पिरॅमिड्स् जवळजवळ आहेत. त्यात खुकूचा पिरॅमिड मुख्य! उंची ४८० फूट. दुरून पाहताना तो सरळ, सपाट वाटला तरी पाय-यांचे उंच थर आहेत आणि रुंदही. हे थर वरती लहान लहान होत जातात. वरती चक्क १८ फुटांचा सपाट ओटा आहे.
पुनश्च

काँग्रेसचे घवघवीत यश...पण कधीचे?

गोपीनाथ गणेश तळवलकर | 7 वर्षांपूर्वी

टोकाला असलेल्या पंजाबांत कमीत कमी काँग्रेस-उमेदवार निवडून आले. याचे एक कारण पंजाबांत मुसलमान समाजाचे प्राबल्य हे तर खरेंच.
वयम्

अवकाश-मोहिमांनी दिलेल्या ‘गिफ्ट’!

श्रीराम शिधये | 7 वर्षांपूर्वी

अवकाश-मोहिमेचे आनुषंगिक फायदे बरेच असतात. अशा मोहिमांसाठी वापरण्यात आलेलं तंत्रज्ञान एकंदर समाजासाठी फार उपयुक्त ठरतं. अर्थात अवकाश-मोहिमांसाठी वापरलेलं तंत्रज्ञान जसंच्या तसं वापरता येतंच असं नाही. मात्र बदल करून ते तंत्रज्ञान समाजाच्या भल्यासाठी उपयोगात आणता येतं.
वयम्

जाऽऽऽऽम्भईऽऽ

डॉ. उज्ज्वला दळवी | 7 वर्षांपूर्वी

पोटातल्या बाळाला सहाव्या महिन्यापासून जांभई येते. पालीसरड्यांपासून घुबडांपर्यंत सगळे पाठीचा कणा असलेले प्राणी जांभई देतात. अलीकडेच या जांभईचा अभ्यास झाला. त्याला ‘कॅझ्मॉलॉजी’ म्हणजे ‘दरीचा, खाईचा अभ्यास’ म्हणतात!
वयम्

‘पिझ्झा’ची जन्मकथा !

सोनाली कोलारकर-सोनार | 7 वर्षांपूर्वी

सतत समुद्रसफरीवर असलेल्या एका माणसाच्या बायकोचे नाव मरिनारा होते. तिने सगळ्यात पहिल्यांदा असा झटपट पिझ्झा बनवला आणि नवऱ्याला दिला. तेव्हापासून हा झटपट पिझ्झा नाविकांमध्ये  आवडता झाला.
वयम्

मातीचा कस आणि पिकाचे वाण

anand nadkarni | 7 वर्षांपूर्वी

म्हणजेच संस्कार फक्त ‘होत’ नसतात. प्रत्येकाने ते ‘जागृतपणे करवून’ घ्यायचे असतात. ही असते मातीची जबाबदारी. पूर्वीच्या पुरंदरे, गोनीदा, रणजीत देसाई ह्यांच्यासोबत आता मला किती शिक्षक सापडले?.... सेतुमाधवराव पगडी, खरे, शेजवलकर, सरदेसाई, जदुनाथ सरकार, राजवाडे, मेहेंदळे.... माझ्या विचारांचा कस वाढवणारे हे सारे गुरू.
वयम्

शुभ्र फुलांचा डोलारा- साकुरा!

मेधा आलकरी | 7 वर्षांपूर्वी

आम्ही जपानला गेलो असताना शिंजुकू गोएन पार्कला गेलो. तिथे ओळीत उभी असलेली पांढऱ्या फुलांची झाडं जणू आमची वाट पाहत होती. वरपासून खालपर्यंत शुभ्र पांढरा रंग. खाली पाकळ्यांचा सडा पडलेला असतो. त्याला म्हणतात साकुरा युकी म्हणजे चेरीच्या पाकळ्यांचा बर्फ! किती फोटो काढू अन् किती नको असं झालं.
वयम्

एकदंत

कांचन वाटवे-जोशी | 7 वर्षांपूर्वी

दात पडल्याने घाबरून, बावरून न जाता गणपतीने आलेल्या संकटाचे संधीत रूपांतर केले. उन्मादाने वाईट वृत्तीचा झालेला देवांतकही मुळात विद्वान आणि शिवभक्त होताच, त्यामुळे तुटलेल्या दातासोबत देवांतक वधाची कटुस्मृती बाजूला सारण्यासाठीच अतुलनीय 'महाभारत' लिहायला लेखणी म्हणून त्याच दाताचा वापर बाप्पाने केला असेल का?
वयम्

मुलांनी, मुलांसाठी लिहिलेल्या गोष्टी

कृतिका बुरघाटे | 7 वर्षांपूर्वी

मुलांना विषय दिला तर ते सहज लिहू लागतात. कुणी विषयाला अनुसरून अनुभव मांडतात, तर कुणी कल्पना मांडतात. कुणी ऐकलेलं आठवतात, तर कुणी वाचलेलं आठवून लिहू पाहतात, कुणी विचारून लिहिण्याचा प्रयास करतात, पण लेखन मात्र करू लागतात.
वयम्

वाचनाचे पर्यावरण!

शुभदा चौकर | 7 वर्षांपूर्वी

सुसंकृत व विचारी समाज घडण्यासाठी उत्तम वाचनालये हवीतच आणि मुले वाचनाकडे वळावीत यासाठी जाणीवपूर्वक प्रयत्न करणारे पालक व शिक्षक हवेत आणि अर्थातच मुलांना आकर्षक वाटेल असे वाचन-साहित्य व वाचनाचे पर्यावरणही!
वयम्

 मशरूम साम्राज्य!

मकरंद जोशी | 7 वर्षांपूर्वी

मशरूम्स प्रसिद्ध आहेत, त्या एका रात्रीत अचानक उगवून वर येण्यासाठी. त्यांच्या या अचानक फोफावण्यावरून इंग्रजीमध्ये ‘अचानक, अनपेक्षितपणे निर्माण होणाऱ्या गोष्टीसाठी ‘पॉप अप लाइक अ मशरूम’ असा शब्दप्रयोग प्रचारात आला.
वयम्

पावसाचं तांडव

'वयम्' प्रतिनिधी | 7 वर्षांपूर्वी

२६ जुलै २००५ साली जो पूर आला होता, तसा पूर गेल्या बऱ्याच म्हणजे जवळपास १०० (अंदाजे) वर्षांत आला नव्हता असं बदलापूरमधल्या वृद्धांचं, अनुभवी लोकांचं म्हणणं होतं. पण त्यापेक्षा अगदी किंचित कमी तरीही भीषण परिस्थिती लगेच १४ वर्षांत का येते? गेल्या १४ वर्षांत बदलापूरमध्ये झालेले प्रचंड बदल, तथाकथित विकासकामे ह्यासाठी कारणीभूत आहेत का?
वयम्

‘चांद्रयान-२’चे असेही यश!  

श्रीराम शिधये | 7 वर्षांपूर्वी

अवकाशामध्ये प्रदीर्घ प्रवास करून दूरवर जायचं तर दोन गोष्टी आवश्यक असतात. एकतर प्रवासाचा मार्ग अगदी सरळ असला पाहिजे आणि दोन, यानाचा वेग प्रचंड असायला हवा.
वयम्

शुभ्र फुलांचा डोलारा- साकुरा!

मेधा आलकरी | 7 वर्षांपूर्वी

चेरी ब्लॉसमला जपानी भाषेत म्हणतात ‘साकुरा’. हे जपानचं राष्ट्रीय फूल आहे.  जपानमध्ये २०० जातींची चेरीची झाडं आहेत. त्यात सर्वात मनमोहक असतं सोमी योशीनो नावाचं पांढरं फूल. त्याला खूप हलकी अशी गुलाबी छटा असतो. जेमतेम आठवडाभर टिकतो हा बहर. चेरीच्या फुलांचे गुच्छ असतात, शिवाय लोंबणार्या फुलांचीही एक जात आहे. त्यांना ‘विपिंग चेरी’ म्हणतात.
वयम्

आतला आवाज !

मनीषा नित्सुरे-जोशी | 7 वर्षांपूर्वी

मी एका सर्वसामान्य मध्यमवर्गातील कुटुंबातील मुलगा. माझ्या घरच्यांनी माझ्या या निवडीला कधी विरोध केला नाही. बाबांची एकच अट होती, ती म्हणजे शिक्षण पूर्ण झालं पाहिजे. मी 'कम्युनिकेशन स्टडीज' मध्ये मास्टर्स डिग्री घेतली आणि मग पूर्णवेळ या क्षेत्राकडे वळलो. कॉलेजमध्ये असल्यापासूनच एकीकडे विविध नाट्यस्पर्धा, एकांकिका करणं चालूच होतं. त्यामुळे एकीकडे तेही शिक्षण चालूच होतं.
वयम्

अनंत अमुची ध्येयासक्ती...

श्रीराम शिधये | 7 वर्षांपूर्वी

विक्रम हे अवतरणयान (लँडर) त्याच्या पोटातल्या ‘प्रज्ञान’ या संचारयानासह (रोव्हर) चंद्राच्या दक्षिण ध्रुव प्रदेशात अलगदपणं उतरलं असतं, तर त्यानं या मोहिमेच्या यशाचा कळस गाठला असता. त्यात आपल्याला यश मिळालं नसलं, तरी वरील चार गोष्टींचा विचार करता आपल्याला मिळालेलं यश हे नाउमेद होण्यासारखं नाही.
वयम्

वाजणारी थंडी आणि आल्याचा चहा

श्रीकांत बोजेवार | 7 वर्षांपूर्वी

‘मग याला ‘आल्याचा चहा’ म्हणायला पाहिजे!’ बिरबलाच्या या कोटीवर बादशहा मनापासून हसला आणि मग महाद्वारातून दोघेही महालात शिरले. रक्षकाने यावेळी परत सलाम केला, तो बिरबलासाठी आहे, हे बादशहाच्याही लक्षात आलं.
वयम्

हसायचं कशासाठी?

डॉ. उज्ज्वला दळवी | 7 वर्षांपूर्वी

आपल्याशी कुणी तसं मनापासून हसलं की, आपल्या मेंदूच्या पुढच्या भागातल्या, दाद देणाऱ्या मज्जापेशी (Mirror neurons) उत्स्फूर्तपणे आपल्याही चेहऱ्यावर तसंच हसू फुलवतात.
वयम्

काट्यानं काढला काटा

डॉ. बाळ फोंडके | 7 वर्षांपूर्वी

पियूषनेही गल्लीतला तो गोंगाट आणि धुमाकूळ याने कान कसे किटले आहेत, अभ्यास करणं कसं कठीण झालं आहे, रात्री दहानंतर लाऊडस्पीकर लावायचे नाहीत असा कायदा असला तरी तो कसा धुडकावून लावला जातोय, पोलीसांकडे तक्रार करूनही कसा फायदा होत नाही... हा सारा पाढा वाचला.
वयम्

हत्तीचं सुंदर घर

आनंद शिंदे | 7 वर्षांपूर्वी

हत्तीच्या घरात हत्तीला हवी असलेली महत्त्वाची गोष्ट फार मुबलक प्रमाणात असते, ते म्हणजे खाणं आणि पाणी. घराची जागा निवडताना हत्ती त्याचं आवडतं खाद्य तिथे आहे ना हेही बघून घेतो. हत्तीला हवं असलेलं गवत, बांबू, फणस आणि अगदी लाकूडसुद्धा मुबलक आहे ना, ते तो बघत असतो. एखादं मोठ्ठं  कलिंगड आपण घरातले सगळे मिळून खातो ना, ते हत्ती दोन घासांत खातो, हे मी स्वतः बघितलंय. साधारण दीडशे किलो खाण्याऱ्या हत्तीला एक कलिंगड ते काय?
वयम्

महत्त्व, वैद्यकशास्त्रातल्या नोबेल पारितोषिकाचं!

श्रीराम शिधये | 7 वर्षांपूर्वी

ज्या क्षणी प्राणवायूचा पुरवठा कमी होतो, त्याच क्षणी त्यावरची उपाययोजना सुरू होते आणि पेशी आपलं काम पुन्हा नेहमीसारखं करू लागतात. विशेष म्हणजे हे काम आपल्या शरीरातलीच यंत्रणा करते. ती यंत्रणा कोणती, आणि पेशी पुन्हा पूर्ववत आपलं काम कसं करू लागतात, याचाच शोध या तीन संशोधकांनी घेतला आहे.
वयम्

अंटार्क्टिकावर दिवाळी-दसरा

डॉ. मधुबाला चिंचाळकर | 7 वर्षांपूर्वी

 ‘मिड विंटर डे’च्या निमित्ताने विविध देशांच्या सगळ्या अंटार्क्टिक केंद्रांसाठी एक स्पर्धा आयोजित करण्यात आली- आपापल्या केंद्रातील ‘हिवाळ्यातील वास्तव्य’ ह्या विषयावर एक लहान फिल्म बनविण्याची ही स्पर्धा. तीन उत्कृष्ट फिल्म्सना पारितोषिक देण्यात आले.
वयम्

कंकणाकृती सूर्यग्रहण नक्की पहा!

हेमंत मोने | 7 वर्षांपूर्वी

पृथ्वी - चंद्र व सूर्य एका दिशेत असले म्हणजे अमावस्या (New Moon) होते.  अमावस्येच्या दिवशी हे तीनही गोल एका रेषेत आले, तरच चंद्राची सावली पृथ्वीवर पोहोचू शकते.  चंद्र पृथ्वीपासून दूर असला तर चंद्राची दाट सावली (Umbra) पृथ्वीच्या पृष्ठभागापर्यंत पोहोचू शकत नाही, परंतु दाट सावलीच्या टोकासमोर जो भाग येतो तेथील भागातून कंकणाकृती सूर्यग्रहण दिसते. विरळ सावली तिथे पोहोचू शकते, त्या भागात खंडग्रास सूर्यग्रहण दिसते. थोडक्यात ग्रहणाचे नाटक पृथ्वीच्या फिरत्या रंगमंचावर दिसते, म्हणून त्या नाटकाला ‘हा खेळ सावल्यांचा’ असे म्हणता येते.
वयम्

ख्रिस्टमस पार्टी

जोसेफ तुस्कानो | 7 वर्षांपूर्वी

अॅलेक्स म्हणायचा तेच खरे होते! डॉ. नीना खरोखरच एक जादूगार होत्या.  त्या फक्त रुग्णांना बरे करायच्या नाहीत, तर तिथल्या दुःखी वातावरणाला कलाटणी देऊन, ते त्यांनी प्रफुल्लित करून टाकले होते!
वयम्

गुदगुल्यांची गंमत

डॉ. उज्ज्वला दळवी | 6 वर्षांपूर्वी

गुदगुल्या हा भावनिक नात्याचा, देवाणघेवाणीचा उच्च प्रतीचा आनंद आहे. ती गंमत फक्त माणसांपुरतीच मर्यादित नाही. वानरांनाही गुदगुल्या होतात. घुशींना गुदगुल्या केल्या की, त्या माणसाला ऐकू न येणार्‍या उच्चस्वरात आनंदाने चीत्कारतात.
वयम्

योद्धा संन्यासी!

'वयम्' प्रतिनिधी | 6 वर्षांपूर्वी

‘तुम्ही पुस्तकात वाचले म्हणून कशावरही विश्‍वास ठेवू नका, सत्य काय आहे ते तुम्हीच शोधा.’ स्वामी विवेकानंदांना लहान मुलांशी संवाद साधायला खूप आवडत असे. त्यांनी दुसर्‍यांदा पाश्‍चात्त्य देशांना भेट दिली होती, त्यावेळच्या कित्येक आठवणी आज उपलब्ध आहेत. मिड भगिनींच्या परिवारात स्वामीजी घरातील एक सदस्य बनून गेले होते.
वयम्

संक्रांतीची नाती

मंजिरी हसबनीस | 6 वर्षांपूर्वी

      ‘मकरसंक्रांती’ शब्दात ‘क्रांती’ हाही शब्द आला आहे. क्रांती म्हणजे प्रगतीसाठी केलेला बदल, तर उत्क्रांती म्हणजे उत्तरोत्तर घडलेला बदल. क्रांती हा शब्द खगोलशास्त्रातही वापरतात. विषुववृत्तापासून ग्रह-तारे ज्या अंतरावर असतात, त्या अंतराला ‘क्रांती’ असं म्हणतात.
वयम्

पुढे पुढे सरकणारी मकर संक्रांत

हेमंत मोने | 6 वर्षांपूर्वी

सूर्यसंक्रमण म्हणजे सूर्याचे एका राशीतून दुस-या राशीत प्रवेश करणे. सूर्य प्रत्येक महिन्यात एका राशीत प्रवेश करतो. मग ते संक्रमण त्या त्या राशीच्या नावाने ओळखले जाते. अशा त-हेने मकर संक्रांत हा सण सूर्याच्या मकर राशीतील संक्रमणाशी निगडित आहे; तो तिथीवर म्हणजे चंद्रावर अवलंबून नाही. आपण रोज वापरतो ते इंग्रजी (ग्रेगोरियन) कॅलेंडर हे सूर्याच्या राशी किंवा नक्षत्रस्थानाशी जोडलेले आहे. त्यामुळे सूर्याचा मकर राशीतील प्रवेश दरवर्षी १४ जानेवारीला होतो, त्यामुळे मकर संक्रांत १४ जानेवारीला येते (कधी कधी ती १५ जानेवारी रोजी येते.)
वयम्

पतंगाच्या रंगीत दुनियेत

क्रांती गोडबोले-पाटील | 6 वर्षांपूर्वी

विविध आकारचे, प्रकारचे पतंग आम्ही न्याहाळत होतोच शिवाय मांजा भरून घ्यायला बरीच मुलं, मोठी मानसं येत होती त्यामुळे मांजा मशीनवर कसा भरून दिला जातो हे ही आम्हाला बघता आले. मकर संक्र्नात जवळ आल्यामुळे पतंगाची दुकानं इकडे-तिकडे आम्ही पाहायचो परंतु आज आम्हांला प्रत्यक्षात आकर्षक पतंग कसे बनतात हे पाहता आल्यामुळे आम्ही सर्व आनंदात होतो.
वयम्

झुंजार झेन

शुभदा चौकर | 6 वर्षांपूर्वी

झेन अतिशय संवेदनशील मनाची आहे. तिची आई सांगत होती की, तिच्या संवेदनशील स्वभावाची चुणूक वयाच्या तिसऱ्या वर्षी पहायला मिळाली होती. तेव्हा एकदा आम्ही डोंबार्याचा खेळ पाहत उभे होतो. डोंबार्याच्या मुलाच्या अंगावर कपडे नव्हते. झेनला फार वाईट वाटले. तिने हट्टाने मला त्या मुलासाठी कपडे घ्यायला लावले. त्याला दोन ड्रेस दिले, तेव्हा कुठे ती शांत झाली. 
वयम्

दक्षिण ध्रुवावर झेंडावंदन

डॉ. मधुबाला चिंचाळकर | 6 वर्षांपूर्वी

मैत्रीच्या आवारात एक भले मोठे वर्कशॉप आहे. त्याचे निळे अर्धगोलाकार छत दुरूनच लक्ष वेधून घेते. येथे मेकॅनिक, वेल्डर, ड्रायव्हर ही लॉजिस्टिक सांभाळणारी मंडळी उन्हाळ्यात अहोरात्र काम करून ‘पिस्तनबुली’ नावाच्या वाहनाची देखभाल करतात. दरवर्षी एक जर्मन इंजिनिअर त्यांना ट्रेनिंग देण्यासाठी ‘मैत्री’मध्ये तीन महिने मुक्कामी असतो. रणगाड्याच्या चाकांसारखी चाके असलेले ‘पिस्तनबुली’ हे वाहन अंटार्क्टिकात उन्हाळ्यात सामानाची ने-आण करण्यासाठी व प्रवासासाठी खूप उपयोगी पडते.
वयम्

देशगौरव नेताजी....

नरेंद्र लांजेवार | 6 वर्षांपूर्वी

नेताजींनी अंदमानच्या बेटावरील हॅलोक बेट, नीलबेट, रासबेट यावर पहिल्यांदा तिरंगा फडकवला होता, त्या बेटांचे आता ‘स्वराज बेट’, ‘शहीद बेट’ आणि ‘नेताजी सुभाषचंद्र बेट’ म्हणून नामकरण करण्यात आले आहे. या बेटांना  नेताजींचे नाव देऊन नेताजींप्रती कृतज्ञताच व्यक्त करण्यात आली आहे. 
वयम्

साधं, स्वच्छ माणूसपण

शुभदा चौकर | 6 वर्षांपूर्वी

‘नवी तालीम’चा शिक्षणप्रयोग मीच सुरू केला, परंतु तिथे लक्ष द्यायला मला पुरेसा वेळ मिळाला नाही तेव्हा मी ते काम इतरांवर सोपवलं. स्वच्छतेची, टापटीपीची जाणीव हा ‘नवी तालीम’ शिक्षणपद्धतीचा गाभा आहे असं मला वाटतं.
वयम्

अर्थ शिकण्याचा!

उषा राणे | 6 वर्षांपूर्वी

डॉ. अभिजित बॅनर्जी व डॉ. एस्थर डुफ्लो यांनी आरोग्यविषयक संशोधनाची ही पद्धत शिक्षण, तसेच सर्वसामान्यांचे आरोग्य या आपल्याला भेडसावणाऱ्या प्रश्नांची उकल करण्यासाठी वापरली.
वयम्

सहल झाली गगनाची

क्रांती गोडबोले-पाटील | 6 वर्षांपूर्वी

विमान आता उडण्याच्या तयारीत होतं. धावपट्टीवरून विमान धावायला सुरुवात झाली. आमच्यातला काही जणांना विंडो सिट मिळाली होती. त्यांना बाजूचं गवत झोपल्यासारखं वाटत होतं, कारण बाहेर हवेचा एवढा मोठा झोत होता की, ते गवत उभंच राहू शकत नव्हतं. धावपट्टीवरून विमान थोडं पुढे गेल्यावर विमान सिग्नलची वाट बघत थांबलं. शेवटी विमानाने झेप घेतली. खालची छोटी छोटी घरं आता किड्या-मुंग्यांसारखी दिसत होती. गुगल मॅप जसा दिसतो तसंच वरून खाली बघितल्यावर वाटत होतं.
वयम्

हिवाळ्यातले पंखवाले पाहुणे  

मकरंद जोशी | 6 वर्षांपूर्वी

दरवर्षी हिवाळ्याची चाहूल लागली की शीत कटिबंधातील शेकडो प्रकारचे पक्षी हजारो,लाखोंच्या संख्येनं उष्ण कटिबंधातील त्यांच्या ठरलेल्या हिवाळी स्थानांकडे स्थलांतर करु लागतात. आपल्या भारतामध्ये ऑक्टोबरपासून हे हिवाळी पाहुणे यायला सुरवात होते आणि पुढे अगदी मार्च पर्यंत त्यांचा मुक्काम भारतातील वेगवेगळ्या पाणथळी,सरोवरे,नद्या,सागर किनाऱ्यांवर पाहायला मिळतो.
वयम्

काय ही थंडी?

डॉ. सुधीर मोंडकर | 6 वर्षांपूर्वी

देहाची स्वरक्षक-प्रणाली (सेल्फ डिफेन्स मेकॅनिझम) कार्यरत होते. परिणामी देहाच्या स्नायूंचे आकुंचन-प्रसरण वेगाने होते. त्यामुळे उष्णता निर्माण होऊन आपल्याला हुडहुडी भरते. क्वचित अधूनमधून हात, पाय, जबडा थरथरून दातही वाजू लागतात.
वयम्

कुडुकुडू थंडी

डॉ. उज्ज्वला दळवी | 6 वर्षांपूर्वी

थंडीचा कुडकुडा पक्ष्यांना आणि इतर सस्तन प्राण्यांनाही भरतो. पक्षी पिसं फुलवून हवेचं गरम आवरण आपल्याभोवती तयार करतात. ढोलीत किंवा जमिनीखाली हिवाळ्याभराची झोप काढणारे ऊबदार रक्ताचे प्राणी त्या झोपेसाठी आधीपासून तयारी करतात. भरपूर खाऊन ते शरीरात चरबीची पुरेशी बेगमी करतात.
वयम्

पोह्यांचा चिवडा- मस्त आणि फस्त! 

आनंद घैसास | 6 वर्षांपूर्वी

बाजारात भाजके पोहे म्हणून जे पोहे मिळतात, तेही आपल्याला भाजावेच लागतात. शिवाय ते भाजण्याआधी चांगले चाळून घ्यावे लागतात, कारण त्यात रेतीचे कण जास्त प्रमाणात असतात. ते तसेच राहिले तर चिवड्यात कचकच लागते. तसेच बाजारात दगडी पोहे म्हणूनही मिळतात. तेही चाळून, भाजून, मग तळायचे. तसेच मक्याच्या पोह्यांचाही तळून चिवडा करतात.
वयम्

त्रियात्री  - ‘स्व’ला शोधण्याचा प्रवास

santoshpathare | 6 वर्षांपूर्वी

सामाजिक, कौटुंबिक, अॅक्शन, कॉमेडी असे चित्रपटांचे त्यांच्या आशयानुसार प्रकार केले गेलेत. यात अजून एक प्रकार जोडला गेलाय तो ‘रोड मूव्ही’चा ! चित्रपटातील प्रमुख व्यक्तिरेखा प्रवासाला निघतात व त्या प्रवासात घडलेल्या घटना दाखवणारे चित्रपट ‘रोड मूव्ही’ या प्रकारात मोडतात. ह्रतिक रोशनचा ‘जिंदगी ना मिलेगी दोबारा’ किंवा ‘धनक’ हा बालचित्रपट या रोड मूव्हीज् आहेत. रोड मूव्हीज् मुळे वेगवेगळ्या प्रेक्षणीय स्थळांचे दर्शन प्रेक्षकांना घडवण्याची संधी दिग्दर्शकाला मिळते.
वयम्

दुर्गभांडार-एक स्वप्नपूर्ती

Sumant Parchure | 6 वर्षांपूर्वी

आम्ही पायऱ्या चढत चढत साधारण आठ वाजता ब्रह्मगिरी पर्वतावर पोचलो. अहाहा! काय तो नजारा होता! खरंच अविस्मरणीय!! आजूबाजूला मोकळा परिसर, थोड्या अंतरावर हरिहर आणि बसगड दिसत होते. पर्वताच्या मागच्या बाजूला डावीकडे गोदावरी नदीचा उगम आणि उजव्या बाजूला खाली शिवजटा मंदिर. सारा परिसर सूर्याच्या सकाळच्या कोमल प्रकाशाने हलकेच उजळला होता.
वयम्

अवकाशात कोण कोण गेलंय ?

मेघश्री दळवी | 6 वर्षांपूर्वी

अवकाशयानात गुरुत्त्वाकर्षण शून्य असतं आणि त्यामुळे वजन जाणवत नाही. अवकाशवीर यानात तरंगत आहेत अशी चित्रं, व्हिडिओ किंवा सायन्स फिक्शन चित्रपट तुम्ही पाहिले असतील. आपल्याला अशा अवस्थेत राहण्याची सवय नसते. तिथे छोट्या छोट्या गोष्टी करणंदेखील कठीण होऊ शकतं. माणसांना शून्य गुरुत्त्वाकर्षणात वावरण्याचं प्रशिक्षण देता येतं.
वयम्

रंगांची ओळख

डॉ. बाळ फोंडके | 6 वर्षांपूर्वी

शंकूपेशींकडे रंगसंवेदना असते. त्यांच्यामुळंच आपल्याला रंग दिसतात. त्यांची संख्या मात्र मर्यादितच असते. बारा कोटी काष्ठपेशींच्या तुलनेत शंकूपेशींची संख्या केवळ सहा-सात लाख इतकीच असते.
वयम्

रंगांची बेरीज-वजाबाकी

डॉ. उज्ज्वला दळवी | 6 वर्षांपूर्वी

लिओनार्डो-डा-विन्चीसारख्या मोठ्या चित्रकारांना निसर्गातले अगणित रंग कदाचित सर्वसामान्यांपेक्षा अधिक दिसत असावेत. चित्रं काढताना ते तशा विविध छटांचा वापरही करत असतील. म्हणूनच, बघणाऱ्यांना त्यांच्याइतके रंग समजले नाहीत तरीही त्यांनी रंगवलेली चित्रं अधिक भावतात.
वयम्

अग्नि-उत्सव !

मंजिरी हसबनीस | 6 वर्षांपूर्वी

अग्नि या शब्दापासून आग हा शब्द तयार झाला. या आगीशी संबंधित कितीतरी वाक्प्रचार प्रचलित आहेत. आग असणं म्हणजे तीव्र इच्छा असणं, पोटात आग पडणं म्हणजे अतिशय भूक लागणं, आग लावणं म्हणजे भांडण उपस्थित करणं, आगीत तेल ओतणं म्हणजे लागलेलं भांडण विकोपास नेणं, आगीवाचून धूर निघत नाही म्हणजे पापी कृत्याशिवाय बभ्रा होत नाही, आगीतून उठून फोफाट्यात पडणं म्हणजे एका संकटातून दुसऱ्या अधिक वाईट संकटात पडणं. आग पाखडणं म्हणजे एखाद्यावर अतिदोषारोप करणं. हा अग्नि आहुती भक्षण करतो. म्हणून त्याला हुताशन असं म्हणतात आणि म्हणून होळीला हुताशनी महोत्सव म्हणतात.
वयम्

प्राण्या तुझा रंग कसा ?

नंदिनी देशमुख | 6 वर्षांपूर्वी

बेडकांसारख्या उभयचर प्राण्यांमध्ये तीन प्रकारचे चांदणीच्या आकाराचे क्रोमॅटोफोर्स असतात. हे त्वचेच्या निरनिराळ्या थरात असतात. सर्वांत वरच्या थरांत नारिंगी, लाल किंवा पिवळ्या रंगद्र्व्यानी भरलेली ‘झॅन्योफोर्स’ असतात. मधल्या थरांमध्ये असतात ‘इरिडीओफोर्स’. यात चंदेरी चकचकीत रंगद्रव्य असतात, तर सर्वात तळाच्या थरात मेलॅनोफोर्स हे मेलॅनिन रंगद्रव्ये असणारे पेशीसमूह दिसतात.
वयम्

नैसर्गिक रंगात रंगलो आम्ही!

क्रांती गोडबोले-पाटील | 6 वर्षांपूर्वी

इको फ्रेंडली रंगात रसायनं नसतात. सर्व गोष्टी ह्या इको फ्रेंडली रंगात योग्य प्रमाणातच वापरलेल्या असतात यात रंगाचं प्रमाण हे अत्यल्प असते. इको फ्रेंडली रंगांचा सजीव सृष्टीवर कोणताही विपरीत परिणाम होत नाही. तसेच याचे डागही राहत नाहीत. होळीच्या वेळी हातगाडीवर  रंगाचे जे मोठे ढीग दिसतात ते रंग मात्र घातक असतात.
वयम्

स्मार्ट ग्राहकांसाठी!

मंगला गाडगीळ | 6 वर्षांपूर्वी

शाळेतल्या प्रोजेक्टसाठी किंवा एखाद्या विषयाची अधिक माहिती मिळवण्यासाठी तुम्ही इंटरनेटचा वापर करताना ज्या वेबसाइटवर जाता ती सुरक्षित आहे किंवा नाही ते तपासायचं. त्या वेबसाइटच्या नावाअगोदर कुलपाचं चित्र आणि https असं लिहिलेलं असलंच पाहिजे. त्यातील s म्हणजे सुरक्षित.
वयम्

शूरवीर आकाश

'वयम्' प्रतिनिधी | 6 वर्षांपूर्वी

या शौर्य पुरस्कारामुळे आकाशचे भावविश्व बदललेले आहे. त्याच्यात आत्मविश्वास व महत्त्वाकांक्षा निर्माण झाली आहे. ज्या जिद्दीने मी पोहणे शिकलो, त्याच जिद्दीने मी अभ्यास करीन, वाचनावर भर देईन; मला आय.पी.एस. अधिकारी व्हायचे आहे, असा निर्धार आकाश बोलून दाखवतो. या पुरस्कारामुळे त्याचे मनोबल वाढले आहे; त्याच्यात जबाबदारीची जाणीव निर्माण झाली आहे.
वयम्

सृष्टीचे कठोर नियम

डॉ. मधुबाला चिंचाळकर | 6 वर्षांपूर्वी

दगडांचे नमुने गोळा करून 'मैत्री’मध्ये परतताना अतिशय थकवा जाणवत होता. शरीर गोठून गेल्यासारखे वाटत होते. परंतु आपल्या वसुंधरेचे ते अलौकिक रूप बघून मन स्तिमित झाले होते! मानवी हस्तक्षेपापासून दूर असलेला अंटार्क्टिकातील गूढ, तरीही तितकाच रम्य निसर्ग, ते बर्फाच्छादित पांढरेशुभ्र वाळवंट, नीरव शांतता.. जणू काही माझे अस्तित्वच त्या सगळ्यांत विरघळून गेले होते!
वयम्

‘... हे सृष्टीचे कौतुक जाण बाळा’

श्रीराम शिधये | 6 वर्षांपूर्वी

आंब्याच्या झाडांची तर आणखीनच गंमत असते. वसंत ऋतूला सुरुवात होण्यापूर्वीच झाडाला मोहोर आलेला असतो. त्याच्या गंधानं वातावरण आल्हाददायक झालेलंच असतं. त्या आनंदात भर पडते, ती झाडांच्या झपाट्यानं बदलणाऱ्या रूपाच्या गारुडाची! आणि त्या गारुडानं सारी सृष्टीच नवी वस्त्रं ल्यायल्यासारखी दिसायला लागते. आंब्याच्या झाडावर तर कोवळ्या, चमकदार गुलाबी पानांबरोबरच बाळकैऱ्याही दिसायला लागतात. गुलाबी पानांच्या फांदीवर हिरव्या बाळकैऱ्या! नजर बांधून ठेवणारं हे चित्र कितीही वेळा पाहिलं तरी तृप्ती कशी ती होतच नाही. हळूहळू ती गुलाबी पानं हिरवा रंग घेऊ लागतात. त्या हिरव्या रंगामध्ये बाळकैऱ्या त्यांच्या वेगळ्याच छटेच्या हिरव्या रंगानं लक्ष वेधून घेतात.
वयम्

मुंगेरीचा उलटा चष्मा

प्रवीण दवणे | 6 वर्षांपूर्वी

पण हा धाकटा मुंगेरी- थोडा-थोडा नाही अधिकंच ‘अधिक’! नाना-नानी अगदी मेटाकुटीला येत असत. ‘अरे, मुंगेरी नुसता रस्त्यावरच टुक् टुक् बघत, कुणी एखादं अर्ध फळ फेकेल का, याची वाट पहात रहाशील तर आळशी होशील. न् राजा, आळशांना आपल्या प्राणी जगात थारा नाही रे!’ असं समजावता समजावता लालीनानी हैराण व्हायची.
वयम्

पाठ्यपुस्तकांचा इतिहास!

किशोर दरक | 6 वर्षांपूर्वी

सुरुवातीची पाठ्यपुस्तकं छपाईच्या दृष्टीनं अगदी प्राथमिक अवस्थेतली होती. संपूर्ण पुस्तकात एकाच प्रकारची अक्षरं (font) अन मुखपृष्ठ तेवढं वेगळ्या टाईपमध्ये असे. रंगीत पाठ्यपुस्तकं ही तर अगदी गेल्या शतकाची निर्मिती मानावी लागेल. आता आपण पाहतो तशी रंगीबेरंगी, सुबक छपाईची, वयोगटानुसार वेगवगळ्या आकारांचे font वापरणारी पाठ्यपुस्तकं या गोष्टींची कल्पना आपल्याकडं अगदी पन्नास-साठ वर्षांपूर्वीदेखील दिवास्वप्न ठरली असती.
पुनश्च

गणितांतील अजब प्राणी

डॉ. सी. शं. जोशी | 6 वर्षांपूर्वी

अनंतात हजार मिळवले जरी ‘अनंत’च राहते. त्यांतून दहा हजार वजा केले तरी अनंतच! अनंताला कशाने गुणा, भागा, मिळवा अथवा उणे करा उत्तर अनंतच राहते.
मराठी प्रथम

गंमतशाळा - (भाग १)

अनुराधा मोहनी | 6 वर्षांपूर्वी

गप्पांतून, चर्चेतून, खेळांतून मुलं कुठून कुठून काय काय बरंवाईट शिकत असतात; हे कळू शकतं आणि त्यातून बरं तेच निवडण्यासाठी त्यांना प्रवृत्तही करता येऊ शकतं.
मराठी प्रथम

अमेरिकेतील शालेय शिक्षण : पुस्तकापल्याडचे शिक्षण (भाग - २)

मच्छिंद्र बोऱ्हाडे | 5 वर्षांपूर्वी

अमेरिकेतील शाळांत विद्यार्थ्यांना शारीरिक शिक्षा करायला बंदी आहे; त्यामुळे वर्गाबाहेर अथवा वर्गात शिक्षा झालेली मुलं दिसली नाहीत.
निवडक सोशल मिडीया

शिशुसाहित्य आणि शिक्षण

राजीव तांबे | 5 वर्षांपूर्वी

शिशू गटातील पहिल्या गटासाठी म्हणजे शून्य ते साडेतीन वर्षांच्या मुलांसाठी दोन प्रकारची पुस्तके अभिप्रेत आहेत. एक wordless Books. आणि दुसरी प्रत्येक पानावर सुमारे 95% चित्र आणि केवळ 5% मजकूर असणारी पुस्तकं.
वयम्

आनंदाने भरलेली दप्तरं!

युवराज माने | 4 वर्षांपूर्वी

या वाचनाच्या आनंदसोहळ्यात काही लेखक माझ्या लेकरांशी संवाद साधू लागले. सुरुवात झाली ती डॉ. आ. ह. साळुंखे व प्रवीण दवणे सरांपासून. या दोन्ही शब्दप्रभूंनी आमच्या लेकरांवर एक अमूल्य संस्कार केला, तो म्हणजे ‘कृतज्ञता’! या दोघांच्या कथा मुलांना खूप आवडल्या. त्यामुळे त्यांना आमच्या लेकरांनी पत्र लिहिलं. लेकरांच्या पत्रांना उत्तरं देताना त्यात त्यांनी लेकरांना सांगितलं, “बाळांनो, ज्यांनी तुम्हांला ज्ञान दिलं, आनंद दिला त्यांच्याविषयी कृतज्ञता बाळगा, कृतज्ञता हा मोठा संस्कार आहे.” यातूनच पत्रमैत्री, पेनमित्र, शिदोरी, अमृतकण हे विविध उपक्रम सुरू केले. या उपक्रमांच्या माध्यमातून माझी लेकरं अनेक यशस्वी व कर्तबगार मान्यवरांशी संवाद साधू लागली.
Install on your iPad : tap and then add to homescreen