सभासद लॉगिन
नवीन सभासदत्व !


" गो. वि. देशमुख " शब्द शोधाशी निगडित लेख


पुनश्च

शतपत्रे : पत्र नंबर 22 जातीविषयीं विचार

लोकहितवादी | 9 वर्षांपूर्वी

आतां स्नानसंध्या केली तर धड ब्राह्मणाचें कर्मही साधावयाचें नाहीं. व वेळ फुकट जाऊन क्षत्रियांचे कर्मही बुडवाल. आणि कोणतेंच कर्म न केलेंसें होऊन नरकांत जाल.
पुनश्च

हे आमचे अत्रे साहेब

दत्तू बांदेकर | 8 वर्षांपूर्वी

आज अत्रे जयंती. त्या निमित्ताने १९५८ साली आपल्या बॉसच्या साठीच्या निमित्ताने त्यांच्यावर फर्मास भाष्य करणारा दत्तू बांदेकर यांचा लेख...
पुनश्च

दुसरे पर्व

य. दि. फडके | 7 वर्षांपूर्वी

जोतीराव फुल्यांनी पुरोहितशाहीविरुद्ध लढा सुरू केला होता त्याचा विसर पडून ब्राह्मण पुरोहिताऐवजी क्षत्रिय पुरोहित असला म्हणजे झाले असी वृत्ती बळावू लागली
पुनश्च

शतकापूर्वींचे हैद्राबाद

सेतूमाधवराव पगडी | 7 वर्षांपूर्वी

इंग्रजांनी निजामाविरुद्ध झालेली सगळी बंडे मोडून टाकली. पण हैद्राबाद राज्यात सुधारणा घडवून आणण्याकरिता त्यांनी निजामावर कधीच दडपण आणले नाही
निवडक दिवाळी २०१८

माझी वाघूर

गोविंद पाटील | 7 वर्षांपूर्वी

वाघूर ही लोकमाताच त्यांची. त्यांचं भावविश्वच वाघूरनं व्यापलेलं. त्यांच्या पिढ्यानपिढ्यांची ती पोषण वरदायिनी. आख्या जगात तिच्यासारखी नदीच नाही. तिचं पाणी बलदायी आरोग्यदायी आणि चैतन्यदायी. तिचं पाणी प्यालेला कधीच आजारशरण होणार नाही. अनैतिक वागणार नाही आणि अनैतिकतेपुढे झुकणार नाही. त्याच्या पाण्याचाच तो गुणधर्म.
पुनश्च

मत कोणाला देणार? पक्षाचा उमेदवार, की स्वतंत्र उमेदवार?

गो. वि. देशमुख | 7 वर्षांपूर्वी

ह्या आरोळ्या पोकळ असून त्यांच्या पाठीमागे अल्पसंख्यांकांकरीता कळकळ किंवा हिंदु स्त्रीदाक्षिण्याची तळमळ नसून निवडणूक खेळण्याचाच तो एक डाव आहे हे दिसून येईल.
निवडक दिवाळी २०१८

इंग्रजीची मास्तरकी

छाया महाजन | 7 वर्षांपूर्वी

तेव्हा गी द मोपासाची ‘नेकलेस’ ही कथा शिकवण्यात आनंद न वाटला तरच नवल. मुलांना पहिल्यांदा या फ्रेंच नावाचा उच्चार शिकवणं ही कसरत. मग आमची गाडी अडली ती ‘द बॉल’ या शब्दावर. त्याचा ढोबळ अर्थ ‘पार्टी’ असा सांगितला खरा; पण त्यात शांत, सौम्य संगीतावरचे नृत्य हे अपेक्षित आहे. आपल्याकडे पार्टीचा आधुनिक अवतार म्हणजे ढँ ढँ वाजणारी गाणी आणि डी जे आणि दारूचा सर्रास वापर असा आहे. तो येथे अभिप्रेत नाही.युरोपियन कपड्यांची पद्धतही वेगळी. शिवाय बॉल्स हे राजे, उमराव आयोजित करत. त्यासाठी सजवलेले अतिप्रशस्त हॉल्स असत, हे बरेच सांगून मी थोडी थकले. पण तरीही ती संकल्पना त्या सुंदर निमुळत्या कमरेच्या कुमारिका (अर्थात् कोर्सेट्स् किती ओढून कमरेवर ताणून बसवतात, हे पाहिल्यावर ‘नको तो सुंदर गाउन घालणं’ असंच वाटतं!) त्या त्यांच्या नाजूक हातांनी हलकेच फुलपाखरासारखा गाउन उचलत टाकणारी पावलं, हे शब्दात सांगता येतं; पण दरवेळी त्याला दृश्यात्मकता येतेच असं नाही.मला आठवतं, मी सिलॅबस प्लॅनिंगच्या वेळी मराठी मुलामुलींना चित्रांनी नव्हे, तर चित्रफितीच्या साह्यानं इंग्रजी शिकवावं, असं सुचवलं होतं.
निवडक दिवाळी २०१८

‘स्वाधीन’ विदुषीचे मनोज्ञ चिंतन

विनय हर्डीकर | 7 वर्षांपूर्वी

राज्यसंस्था आवश्यक आहे म्हणून त्या-त्या काळातले शासनही आवश्यकच असते. या फसवणुकीच्या भूमिकेचे सडेतोड खंडन करून “तेव्हा शासनाचा प्रत्यक्ष व्यवहार पाहून व तपासून आणि खऱ्या हेतूचा कयास बांधूनच शासनाशी व पर्यायानी राज्यसंस्थेशी काय ते सहकार्य केले पाहिजे”, असा स्पष्ट इशारा त्यांनी दिला आहे. राज्यसंस्था आणि संस्कृती व स्वातंत्र्याचे मूल्य, स्वातंत्र्य, समता व उदारमतवाद हेही विषय त्यांनी विचारात घेतले आणि उदारमतवाद हा शब्द गढूळ झाला असल्याची टिप्पणी केली आहे. या विचारपरंपरेचे मुख्य आधार म्हणजे व्यक्तिस्वातंत्र्य आणि समानता यांच्या आचरणामध्ये येणारे प्रश्न त्यांनी विचारात घेऊन समाजातील रंजल्या-गांजलेल्यांचे प्रश्न सोडविण्यासाठी एकेकट्या व्यक्तीचे स्वातंत्र्य जरा बाजूला ठेवले तर काय हरकत आहे, ही भूमिकाही खोडून काढली आहे.
निवडक दिवाळी २०१८

लेखणीची दहशत

ज्युनियर ब्रह्मे | 7 वर्षांपूर्वी

हा एक नवाच ताप झाला होता. जर कुणा बऱ्यापैकी नाव असलेल्या लेखकाचं कुठलंही नवं पुस्तक बाजारात यायचं झालं, की मोठा समारंभ कररून आलं पाहिजे, असा शिरस्ता झाला होता. रस्ता जितके तास बंद होईल तितकं ते पुस्तक चर्चेत राहायचं. कानठळ्या बसवणाऱ्या डीजेच्या तालावर पुस्तकातला काही भाग वाचून दाखवणे, गेस्ट अपीअरन्स म्हणून इतर लेखकांकडून स्टेजवर हाणामारीयुक्त चर्चा घडवून आणणे, पुस्तकातल्या पानांची दहीहंडी करून ती जुन्याजाणत्या लेखक मंडळांकडून फोडणे असले थिल्लर प्रकार सर्रास झाल होते. नवरात्रीत स्पीकरवर एखाद्या कादंबरीचं प्रकरण वाचत त्यावर तासन्तास झुलणाऱ्या पोरी आणि गणपतीत डीजेच्या तालावर पुस्तकाची परीक्षणे वाचणारी पोरं कमी होती की काय, म्हणून हे नवीन फॅड आलं होतं.
निवडक दिवाळी २०१८

मसाल्यांची बेडेकरी

अजित बेडेकर | 7 वर्षांपूर्वी

त्यावेळी लोणची, पापड हे घरीच बनवण्याचं प्रमाण जास्त होतं. त्या काळात त्यांनी एक जाहिरात केली होती. त्यात असं म्हटल होतं की, ‘उत्तम मसाले बनवणारे दोनच... एक तुम्ही स्वतः आणि तुम्हाला वेळ नसले तर दुसरा पर्याय फक्त बेडेकरचं!’ त्यांची ही जाहिरात खूपच लोकप्रिय झाली होती. मार्केटिंग डिप्लोमाच्या अभ्यासात उत्तम जाहिरातीचं उदाहरण म्हणून ही जाहिरात शिकवली जायची.
पुनश्च

ग्रंथसंग्रह कसा करावा?

अ. का. प्रियोळकर | 7 वर्षांपूर्वी

मेंढराच्या, वांसराच्या कातड्याप्रमाणेच हरणाच्या, लांडग्याच्या इतकेच नव्हे तर माणसांच्या कातड्याने बांधलेली पुस्तके युरोपांत आहेत.
निवडक दिवाळी २०१८

रफिकची मुंबई

शर्मिला फडके | 7 वर्षांपूर्वी

“माझगाव आत्ता आहे त्यापेक्षा खूप वेगळं समृद्ध होतं. 18-19 व्या शतकात इथे राहणं प्रतिष्ठेचं मानलं जाई. धनवान, उच्च मध्यमवर्गीयांची पसंती माझगावला होती. माझगावची भरभराट समृद्धी, वस्तीचे नशीब गोदीशी जोडले गेले होते. इथे बॉम्बे पोर्ट ट्रस्ट होतं. सिंधिया  होते शिपिंग क्षेत्रात, सकाळी सात वाजता भोंगा वाजायचा.लोकं मग आपआपल्या कामाला जायला निघायचे, साडेसातला अजून एक भोंगा व्हायचा. पुन्हा साडेचारला भोंगा. ही घरातल्या पुरुष माणसांची  परतायची वेळ. सगळ्यांचं दैनंदिन जीवन गोदीतल्या भोंग्याच्या आवाजाशी बांधलं गेलेलं.सुरुवातीला इथे प्रमुख वस्ती कॅथॅलिक धर्मियांची असली तरी इतर धर्मीयही मोठ्या संख्येने आले. जगभरातून आलेले कामगार गोदीत काम करायचे. गोदीतलं वातावरण विविध जाती, धर्म देश असलेल्या लोकांनी बनलेलं होतं, तेच इथल्या वसाहतींमध्ये झिरपलं. माझगावचं कॉस्मोपोलिटन कल्चर त्यामुळेच बनलं.”
पुनश्च

लोकमान्यांचे अखेरचे क्षण...

पुंडलिकजी कातगडे | 7 वर्षांपूर्वी

लोकमान्यांच्या अंत्यदर्शनाच्या वेळी माडीवरून ज्यांनी-ज्यांनी लोकसमुदायसागर पाहिला असेल त्यांना त्यांच्या लोकप्रियतेची कल्पना येण्यासारखी होती.
रुपवाणी

साहो च्या निमित्ताने...

टीम सिनेमॅजिक | 7 वर्षांपूर्वी

जवळपास ३५० कोटी रुपये खर्च करून बनलेला हा चित्रपट आशय,पटकथा,सादरीकरण आणि अभिनय या सर्व बाबतीत अगदीच सुमार आहे.केवळ मोठंमोठे लोकेशन्स,महागड्या गाड्या, व्हीएफएक्सचा भडिमार आणि अतर्क्य मारधाड या सूत्रांवर मनोरंजनाची व्याख्या ठरवणारा हा चित्रपट पहिल्या आठवड्यात तिकीट खिडकीवर चांगला गल्ला जमवत असला तरी बाहुबलीप्रमाणे प्रेक्षकांच्या पसंतीस मात्र उतरताना दिसत नाही.
निवडक दिवाळी २०१८

रमाकांत: एक खोल विवर

जयंत पवार | 7 वर्षांपूर्वी

या शहरातील गटारांची घाण उपसण्यातच ज्यांचा जन्म जातो अशाच एका सफाई कामगाराचे दुःख रेखाटणारी ‘रमाकांत एक खोल विवर ’ ही अंगावर काटा आणणारी कथा
पुनश्च

शंभर वर्षांपूर्वींचे चटकदार - तीर्थयात्रा वर्णन

द. के. केळकर | 7 वर्षांपूर्वी

सबंध ग्रंथांत पारतंत्र्याविषयी कोठेही चकार शब्द आलेला नाही. देवधर्म याविषयी अत्यादर पण पारतंत्र्याविषयी चुकूनसुद्धा चित्कार नाही.
वयम्

प्राण्या तुझा रंग कसा ?

नंदिनी देशमुख | 6 वर्षांपूर्वी

बेडकांसारख्या उभयचर प्राण्यांमध्ये तीन प्रकारचे चांदणीच्या आकाराचे क्रोमॅटोफोर्स असतात. हे त्वचेच्या निरनिराळ्या थरात असतात. सर्वांत वरच्या थरांत नारिंगी, लाल किंवा पिवळ्या रंगद्र्व्यानी भरलेली ‘झॅन्योफोर्स’ असतात. मधल्या थरांमध्ये असतात ‘इरिडीओफोर्स’. यात चंदेरी चकचकीत रंगद्रव्य असतात, तर सर्वात तळाच्या थरात मेलॅनोफोर्स हे मेलॅनिन रंगद्रव्ये असणारे पेशीसमूह दिसतात.
पुनश्च

भाऊराव माडखोलकर : एक बहुपेडी व्यक्तिमत्व

सुनील सुभेदार | 6 वर्षांपूर्वी

“माडखोलकर नसते, तर विदर्भाचा संयुक्त महाराष्ट्रात समावेश करण्याचा प्रश्न उपस्थित झाला नसता,” असे बापूजी अणे यांनी, राज्यपुनर्रचना आयोगापुढे साक्ष देताना म्हटलेले असले, तरी राजकारण हाही त्यांच्या बौद्धिक जीवनातील अग्रक्रमाचा विषय नव्हता.
पुनश्च

असा आहे आमचा मराठवाडा

न. शे. पोहनेरकर | 6 वर्षांपूर्वी

धर्म, पंथ किंवा मतभेद या योगे मराठवाडा कधीच गांगरून गेला नाही. उबगला नाही. ज्याचे जे न्याय्य त्याला ते पोचते करीतच तो आलेला आहे. त्यांत त्याने कसूर केलेली नाही.
मराठी प्रथम

संयुक्त महाराष्ट्राची चळवळ आणि लोकशाहीर अण्णाभाऊ साठे

प्रतीक्षा रणदिवे | 6 वर्षांपूर्वी

संयुक्त महाराष्ट्राच्या चळवळीतील अण्णाभाऊंचे लिखाण, शाहिरी, लोकनाट्य हे महाराष्ट्रातील मराठी मनाला भिडणारे होते, जनतेची भाषा बोलणारे होते.
मराठी प्रथम

संयुक्त महाराष्ट्राची चळवळ आणि शाहीर अमर शेख

प्रतीक्षा रणदिवे | 6 वर्षांपूर्वी

अमर शेख म्हणजे आग, रग, धुंदी, बेहोशी यांची जिवंत बेरीज... अमर शेख यांनी महाराष्ट्राची जी सेवा केली आहे, ती महाराष्ट्राला सुवर्णाक्षरांनी लिहावी लागेल.
पुनश्च

परदेश प्रवास आणि भोजनभाऊ

स. गं. मालशे | 5 वर्षांपूर्वी

धर्म बुडेल या समजुतीखातर ज्यांनी विलायतेची वारी करण्याचे टाळले. स.गं. मालशे यांच्या या लेखात भारतीयांचे परदेश गमन आणि प्रायश्चित यांच्या सुरस आणि चित्तचक्षुचमत्कारिक कथा सांगितल्या आहेत.
वयम्

ट्रंपेट पीचर

डॉ. निर्मोही फडके | 5 वर्षांपूर्वी

‘Insects eater Plants- Heli amphora या टाईपमधली मार्श पीचर ही वनस्पती. जमिनीतल्या कुजलेल्या पाचोळ्यापासून मिळणारी मूलद्रव्यं (Element) कमी प्रमाणात मिळाली की, ही वनस्पती कीटक खाते. यामध्ये ट्रंपेट पीचर नावाची जी वनस्पती असते, तिची पानं चणे-शेंगदाणे यांच्या उघड्या पुडीसारखी गुंडाळी केल्यासारखी असतात. याच्या आत साखरपाण्यासारखा द्रव (Liquid) असतो. तो शोषून घ्यायला कीटक (Insects) येतात. त्यात घसरून पडतात आणि मरतात. मग ही वनस्पती स्वतःमध्ये असलेल्या बॅक्टेरियांच्या मदतीने या कीटकांना खाते आणि स्वतःला हवी असलेली ताकद मिळवते. म्हणून ही इन्सेक्टस्-इटर किंवा कीटकभक्ष्यी. भारतात याच प्रकारातील एक वनस्पती दिसते, जिला मराठीत घटपर्णी म्हणतात.’
जडण-घडण

सूर्यरक्ताची राजनीती

‘मृत्युंजय’कार शिवाजीराव सावंत | 5 वर्षांपूर्वी

शिवाजी महाराज हे पितृशाखेकडून सूर्यवंशाचे वारस होते. त्यांच्या अंगी सळसळते ‘सूर्यरक्त’ नांदत होते. या ‘सूर्यरक्ताच्या’ वारसदारांच्या हयातीत असंख्य मति गुंग करणारे प्रसंग गुदरून गेले. या प्रत्येक प्रसंगी महाराजांची एक विशिष्ट राजनीती व रणनीती प्रकट झाली आहे. ती राजनीती समजून घेणे हे अत्यंत बिकट काम आहे.
पुनश्च

लोकहितवादी

अज्ञात | 5 वर्षांपूर्वी

भिक्षुकांच्या चौपद्र्या फुगविण्याऐवजी वृत्तपत्रे, छापखाने, ग्रंथसंग्रहालये, नव्या आधुनिक विद्या शिकविणाऱ्या शाळा स्थापन करण्यासाठी आपले द्रव्य उदार धनिकांनी वेचावे.
ललित दिवाळी २०२०

मराठीचे सांस्कृतिक दूत : डॉ. दामोदर खडसे

नीलिमा गुंडी | 5 वर्षांपूर्वी

अनुवादाद्वारे मराठी साहित्यातील अनेक लक्षणीय कलाकृती मोठ्या वाचकवर्गापर्यंत पोहोचविण्यासाठी, महाराष्ट्राच्या सीमा ओलांडून मराठी कलाकृती वाचल्या जाव्यात यासाठी सातत्याने प्रयत्न केले.
मौज दिवाळी २०२०

आई-बाबांची स्मृतिचित्रे

बालमोहन लिमये | 5 वर्षांपूर्वी

व्यक्तिचित्र हा साहित्यप्रकार हा एखाद्या व्यक्तिमत्त्वाचा केवळ एक शोध नसतो तर त्या त्या वेळच्या सामाजिक परिस्थितीवरही त्यातून अलगद प्रकाश पडत असतो.
निवडक सोशल मिडीया

दादर...शिवाजी पार्क आणि मी...!

मदन देशमुख | 5 वर्षांपूर्वी

वेंगसरकर, मांजरेकर, आम्रे, तेंडूलकर, कांबळी, असे सगळेच नामचीन खेळाडू याच्याकडे येऊन चक्क त्याच्या लोखंडी पेटीवर बसून दुरुस्तीचं काम करून घेताना दिसायचे.
मौज दिवाळी २०२०

सर्वलक्षणलक्षण्य:

अश्र्विन पुंडलीक | 5 वर्षांपूर्वी

धर्माची स्थापना व्हावी. सज्जनांचे परित्राण व्हावे, दुष्टांचा विनाश व्हावा यासाठीच जन्म घेतलेल्या कृष्णाने धर्मराज्य पुढे चालूच राहील याची दक्षता परीक्षिताला वाचवून आणि नंतर त्याच्यावर संस्कार करून घेतलेली आहे.
पुनश्च

नागपूर राज्याचे पराक्रमी संस्थापकः पहिले रघुजी

शरद कोलारकर | 5 वर्षांपूर्वी

मराठ्यांच्या इतिहासात रघुजी भोसल्यांची २१ वर्षाची कारकीर्द हा सर्वात महत्त्वाचा व उज्ज्वल असा काळ आहे. त्या काळात रघुजीने नागपूरच्या प्रदेशात स्वतंत्र मराठी राज्याची प्रतिष्ठापना केली व त्याच्या सीमा बंगाल व ओरिसा पर्यंत नेऊन भिडविल्या.
कुंडलीच्या भेटी बुद्धीचा परब्रह्म

हे सगळं कशासाठी ??

मनोज देशमुख | 5 वर्षांपूर्वी

ज्योतिष खरं की खोटं, प्रारब्धवाद विरुद्ध प्रयत्नवाद असे वाद आपल्याला घालायचे आहेतच पण ते करण्याआधी ज्योतिष आणि कृत्रिम बुद्धिमत्ता या विषयाची एक तार्किक सांगड आपल्यासमोर या लेखमालेच्या मांडण्याचा मानस आहे.
पुनश्च

राशिभविष्य हे थोतांड आहे काय?

श्री. के. केळकर | 5 वर्षांपूर्वी

आस्तिक-नास्तिक, द्वैत-अद्वैत, हे जसे तत्त्वज्ञानात वाद आहेत, तद्वत सायन-निरयन हा आमच्यातील म्हणजे ज्योतिषशास्त्रातील वाद आहे. परंतु ह्या वादात मी फार खोल जाऊन आणखी एक गोंधळ निर्माण करत नाही.
अंतर्नाद दिवाळी २०२०

भरपाई

सदानंद देशमुख | 5 वर्षांपूर्वी

डोळ्यातली झोप पार उडून गेली होती. मध्यरात्र झाली होती. सारं गाव काळोखाच्या विळख्यात सुस्तावलं होतं. पावसाळी वातावरण बाहेर आभाळ गच्च मेघांनी भरून आलं होतं.
प्रिय रसिक

देवबाभळी नाट्यसंहितेला साहित्य अकादेमी युवा पुरस्कार!

पॉप्युलर प्रकाशन | 5 वर्षांपूर्वी

"हे नाटक नाही.हा एक साक्षात्कार आहे. नाटककाराने, दिग्दर्शकाने, गीतकाराने, कलावंतांनी, प्रकाशयोजनाकाराने, संगीतकाराने आणि निर्मात्याने घडवलेला इंद्रायणीकाठी नेणारा! इतके निर्मळ, सोज्वळ, उत्कट, आणि लयकारी नाटक गेल्या दशकात दुसरे झाले नाही! या नाटकाने माझे आयुष्य वाढवले.
अंतर्नाद दिवाळी २०२०

आज २००१ साली जयप्रकाश नारायण

निळू दामले | 5 वर्षांपूर्वी

जेपींना आंदोलनाच्या नेतृत्वपदी का बसवण्यात आलं? भारतीय मानस विचारांचे प्रभाव कमी स्वीकारतं, त्याला व्यक्तीची ओढ, आकर्षण फार असतं. गांधींचे विचार काय होते व ते योग्य होते की नाही याचा विचार करणारे गांधीवादी कमीच.
प्रिय रसिक

देवबाभळी अनुभवताना...

मानसी जोशी | 5 वर्षांपूर्वी

देवबाभळीचा प्रयोग पाहताना प्रेक्षक असे काही अलगद त्यात गुंतुत जातात, नाटक संपल्यावर जेव्हा त्यांच्याच नकळत त्यांचे अश्रू गालावर घरंगळतात तेव्हा त्यांना याचा प्रत्यय येतो. अगदी तशीच प्रक्रिया माझीही या नाटकाबाबत अभिनेत्री म्हणून घडली.
महा अनुभव दिवाळी २०२१

कोरोना कल्लोळाचे १७० दिवस

मुकुंद कुलकर्णी | 5 वर्षांपूर्वी

निळं आकाश, सळसळणारा पिंपळ, खिडकीतून झेपावणारा गच्च लाल फुलांचा ट्युलिप आणि ‘हसीन’ नजाकतीत जुनी पानं झटकणारा बदाम, त्यावर फुदकणारे पक्षी आणि माझी घार रोज बघतो आणि वाटतं, ‘जिंदगी कितनी खुबसूरत है, आईये आप की जरूरत हैं।’
Install on your iPad : tap and then add to homescreen