सभासद लॉगिन
नवीन सभासदत्व !


" वयम् " शब्द शोधाशी निगडित लेख


पुनश्च

विचारांची ताकद

शुभदा चौकर | 7 वर्षांपूर्वी

अरुणाताईंनी 'विवेक’, 'शहाणीव’ हे शब्द वापरले. विवेक म्हणजे योग्य काय, अयोग्य काय, याचा विचार करून निर्णय घेण्याची क्षमता. शहाणीव म्हणजे विचारपूर्वक कमावलेले शहाणपण.
वयम्

डॉ. अरुणा ढेरे यांचा अप्रतिम लेख... खास मुला-पालकांसाठी !

अरुणा ढेरे | 7 वर्षांपूर्वी

प्रेम आणि माया यांनी भरून गेलेले ते वातावरण होते. एकदा कधीतरी तिन्हीसांजेला आजी मुलांना घेऊन अंगणात बसली होती.आवळीचे सावळे झाड माथ्यावर होते. मुले गोष्टी करत होती, गाणी म्हणत होती.
निवडक दिवाळी २०१८

बाहेरून आले,आपलेच झाले

मकरंद जोशी | 7 वर्षांपूर्वी

गंमत म्हणजे पिझ्झा जसा बाहेरून म्हणजे इटलीहून व्हाया अमेरिका आपल्या देशात आला आणि तुमच्या पिढीचा आवडता बनला,तशा आणखी काही गोष्टी आहेत की ज्यांनी शेकडो वर्षांपूर्वी आपल्या देशात प्रवेश केला आणि आज ते आपल्या स्वयंपाकघरातले कायमचे मेंबर झाले आहेत. नावंच सांगायची तर मिरची,टोमॅटो,कॉफी,बटाटा,साबुदाणा,रताळे,शेंगदाणा हे सगळे पदार्थ चक्क इंपोर्टेड म्हणजे परदेशातून आलेले आहेत
वयम्

भाषाप्रभू कुसुमाग्रज

प्रवीण दवणे | 7 वर्षांपूर्वी

मराठी भाषादिनाच्या हार्दिक शुभेच्छा. २७ फेब्रुवारी हा कुसुमाग्रज म्हणजेच विष्णू वामन शिरवाडकर यांचा जन्मदिवस. महाकवी कुसुमाग्रज यांची जयंती मराठी राजभाषा दिन म्हणून गौरवाने साजरी केली जाते. अशा ह्या ज्ञानपीठ विजेत्या साहित्यकाच्या विपुल साहित्याविषयी ओळख करून देणारा लेख लिहिलाय प्रवीण दवणे यांनी.
संपादकीय

जोडावे विवेकी जन...

किरण भिडे | 7 वर्षांपूर्वी

शिवाय लेख आवडला की तो whatsapp किंवा facebook च्या माध्यमातून शेअर करण्याचा पर्याय तिथेच उपलब्ध असतो. तो वापरून असे लेख तुमच्या ओळखीच्या दर्दी वाचकांपर्यंत पोचवा. पुनश्च/दीर्घा चे सभासदत्व सशुल्क असले तरीही अवांतर या नियतकालिकाचे सभासदत्व निःशुल्क आहे. त्याचे लेख शेअर कराल तर वाचक फक्त नोंदणी करून तो आणि त्यापुढील प्रसिद्ध होणारे सर्व लेख वाचू शकतील.
वयम्

परीक्षेशी फ्रेंडशिप

डॉ. श्रुती पानसे | 7 वर्षांपूर्वी

परीक्षा म्हणजे नो टेंशन.. कसं काय यासाठी डॉ. श्रुती पानसे यांनी परीक्षेशी फ्रेंडशिप करण्याचे सोपे उपाय सांगितले आहेत. बघा तुम्हांलाही जमतेय का परीक्षेशी मैत्री करायला...
वयम्

आईचं अर्थशास्त्र!

प्रा. सुहास बारटक्के | 7 वर्षांपूर्वी

अर्थशास्त्राची सुरुवात घरापासूनच होते. जसं पार्लमेंटमध्ये अर्थमंत्री असतात तशी घरातली अर्थमंत्री हे आई-बाबा असतात. विशेष म्हणजे आई खर्चाचं नियोजन करते. कसं सांभाळते ती सारा डोलारा वाचा त्यासाठीच ही कथा.
वयम्

विजेचे ऊर्जादायी क्षेत्र

सुनिता तांबे | 7 वर्षांपूर्वी

इलेक्ट्रिकल इंजिनियर म्हणून काय काय काम करावे लागते, हे समजून घेण्यासाठी आधी Electricity या क्षेत्राचे कार्य कसे चालते हे लक्षात घ्यावे लागेल. विद्युतऊर्जा क्षेत्राचे कार्य प्रामुख्याने पुढील चार विभागात चालते- 1. Generation (निर्मिती) 2. Transmission (रूपांतरण) 3. Distribution (वितरण ) आणि 4. Operation and Maintenance (प्रवर्तन आणि परिरक्षा)
वयम्

हिरव्या गोष्टी

आरती कुलकर्णी | 7 वर्षांपूर्वी

किनाऱ्यावरचं हे प्लॅस्टिक समुद्रात जातं. तिथल्या सुंदर, शांत, रंगीबेरंगी जगात हे प्लॅस्टिक कसं दिसत असेल सांगा पाहू... एवढंच नव्हे तर ते माशांच्या, कासवांच्या पोटातही जातं. त्यांचा यामुळे जीव जातो.
वयम्

ड्रायक्लिनिंग!

सोनाली कोलारकर-सोनार | 7 वर्षांपूर्वी

मित्रांनो, कपड्यांवर लिहिलेल्या सूचनांचे नक्की पालन करा ते धुण्यापूर्वी! नाहीतर काहींचा रंग पाण्यामुळे धुतला जाईल आणि काहींना उगीचच ड्रायक्लिन केल्याने ते खराब होतील. तेव्हा हे काही सिम्बॉल्स नक्की लक्षात ठेवा. ते कॉलरच्या मागे washing instructions अशा मथळ्याखाली लिहिलेले असतात.
वयम्

फळांच्या सालीपासून कुंड्या !

'वयम्' प्रतिनिधी | 7 वर्षांपूर्वी

आपल्या आजूबाजूलाच कितीतरी समस्या, अडचणी आपल्याला दिसत असतात.  बारीक निरीक्षणे, मेहनतीची तयारी आणि वैज्ञानिक दृष्टिकोन यांची कास धरली तर या समस्यांचे निराकरण करणे हे कोणालाही जमू शकते.
वयम्

सोनपिवळा हळद्या !

'वयम्' प्रतिनिधी | 7 वर्षांपूर्वी

सध्यातरी हळद्या पक्ष्यांची जगभरातली संख्या वाढते आहे. पण ते फळे खातात म्हणून त्यांच्यावर होणारे हल्ले, कागद बनवण्यासाठी होणारी बेसुमार वृक्षतोड आणि जागतिक हवामानातले बदल यांच्यामुळे त्या चिमुकल्या सोनपाखराच्या अस्तित्वाला धोका निर्माण होतो आहे.
वयम्

अनुभवांची पॉवरबँक

शुभदा चौकर | 7 वर्षांपूर्वी

मोबाइल फोनचा चार्ज संपला, चार्जर आसपास नसेल तेव्हा पॉवरबँकमध्ये ठासून भरलेला चार्ज कामी येतो. तसेच आहे या सुट्टीतील अनुभवांचे. सुट्टीत असे अनेकविध अनुभव घ्यायचे. त्यातले जे जे खूप आनंददायी अनुभव असतात ना, ते आपोआप जाऊन बसतात आपल्या मेंदूच्या पॉवरबँकमध्ये!
वयम्

बहुरुपी पु. ल.

asiatic | 7 वर्षांपूर्वी

वयाच्या पाचव्या वर्षी केलेले हे पहिलं जाहीर भाषण, त्यात दाखवलेलं प्रसंगावधान, केलेला अभिनय हे गुण ज्याच्याजवळ जन्मजात होते, पुढच्या आयुष्यात जे त्याने अधिक जोपासले आणि वाढवत नेऊन सा-या महाराष्ट्राला मनापासून हसवलं, तो हा मुलगा म्हणजे सुप्रसिद्ध लेखक, नाटककार पु.ल. देशपांडे. त्यांचा जन्म ८ नोव्हेंबर १९१९ रोजी झाला. सारा महाराष्ट्र या वर्षी त्यांची जन्मशताब्दी साजरी करत आहे.
वयम्

करियरची सापशिडी

'वयम्' प्रतिनिधी | 7 वर्षांपूर्वी

‘आपल्याला मिळालेले अपयश हे त्या कल्पनेचे अपयश आहे, आपले नाही.’ त्यामुळे, कल्पकतेने परिस्थिती स्वीकारून, अपयशाला घातक न मानता आणि यश हेच अंतिम सत्य हे गृहीत न धरता, धैर्याने उद्दिष्टाकडे वाटचाल करत राहावी.
वयम्

पिरॅमिड

'वयम्' प्रतिनिधी | 7 वर्षांपूर्वी

अबू नबीचा परिचय करून घेण्यापूर्वी पिरॅमिडची रचना जाणून घेऊ या. तीन पिरॅमिड्स् जवळजवळ आहेत. त्यात खुकूचा पिरॅमिड मुख्य! उंची ४८० फूट. दुरून पाहताना तो सरळ, सपाट वाटला तरी पाय-यांचे उंच थर आहेत आणि रुंदही. हे थर वरती लहान लहान होत जातात. वरती चक्क १८ फुटांचा सपाट ओटा आहे.
वयम्

वाचनाचे पर्यावरण!

शुभदा चौकर | 7 वर्षांपूर्वी

सुसंकृत व विचारी समाज घडण्यासाठी उत्तम वाचनालये हवीतच आणि मुले वाचनाकडे वळावीत यासाठी जाणीवपूर्वक प्रयत्न करणारे पालक व शिक्षक हवेत आणि अर्थातच मुलांना आकर्षक वाटेल असे वाचन-साहित्य व वाचनाचे पर्यावरणही!
वयम्

पावसाचं तांडव

'वयम्' प्रतिनिधी | 7 वर्षांपूर्वी

२६ जुलै २००५ साली जो पूर आला होता, तसा पूर गेल्या बऱ्याच म्हणजे जवळपास १०० (अंदाजे) वर्षांत आला नव्हता असं बदलापूरमधल्या वृद्धांचं, अनुभवी लोकांचं म्हणणं होतं. पण त्यापेक्षा अगदी किंचित कमी तरीही भीषण परिस्थिती लगेच १४ वर्षांत का येते? गेल्या १४ वर्षांत बदलापूरमध्ये झालेले प्रचंड बदल, तथाकथित विकासकामे ह्यासाठी कारणीभूत आहेत का?
वयम्

केमिकल इंजिनियर- सर्वव्यापी क्षेत्र !

'वयम्' प्रतिनिधी | 7 वर्षांपूर्वी

केमिकल इंजिनियरिंग ही इंजिनिअरिंगची तुलनेने नवीन शाखा आहे. सन १८८०मध्ये Manchester Technical School मध्ये ही शाखा उदयास आली. रसायनशास्त्र, भौतिकशास्त्र, गणित, जीवशास्त्र या विज्ञानशाखांचा मेळ घालणारे हे तंत्रज्ञान! रसायनशास्त्रज्ञ जी रसायनिक प्रक्रिया प्रयोगशाळेत करतो, ती इंडस्ट्रीमध्ये खूप मोठ्या प्रमाणात कमीत कमी खर्चात घडवून आणणे, हे केमिकल इंजिनियरचे काम असते, असे ढोबळपणे सांगता येईल.
वयम्

आपलाही Thanks Giving

शुभदा चौकर | 7 वर्षांपूर्वी

आपल्याकडे दिवाळीला आपण केवळ घरातच नाही तर दारात, आवारात पणत्या, आकाशकंदील लावतो, रांगोळ्या काढतो. का, तर आपल्या घरातला आनंद आणि प्रकाश इतरांपर्यंत पोचावा, सर्वत्र पसरावा. आपले जीवन आपल्या भोवतालाशी जोडलेले असते. त्या भोवतालाबद्दलची कृतज्ञता व्यक्त करण्यासाठी आपण परिसर  पणत्यांनी व रांगोळ्यांनी सजवतो. आपण दिवाळीला नवे कपडे घालतो, फराळाचा आनंद लुटतो, सुट्टीचा आनंद उपभोगतो. पण दिवाळीतील ThanksGiving ची भावना जरा अधिक जाणीवपूर्वक समजून घेतली की दिवाळीचे निमित्त साधून आपण ThanksGiving साजरे करू शकू. बघा, पटतंय का!  
वयम्

चकली चुकली... अनारसा रुसला...

आनंद घैसास | 7 वर्षांपूर्वी

तळणीतून बाहेर काढल्यावर चकल्या आधी कागदावर पसरून ठेवाव्यात. सगळ्या चकल्या झाल्यावर, त्या पुरेशा थंड झाल्यावर मगच डब्यात भराव्यात. चकल्या गरम असताना भरल्या तर त्या सर्दावतात. अनारसा तळण्याचं हे काम फारच नाजूकपणे करावं लागतं. पण चांगला खुसखुशीत अनारसा असा काही तोंडात विरघळतो, की सगळी मेहनत वसूल!
वयम्

मनाचा प्रोसेसर

शुभदा चौकर | 7 वर्षांपूर्वी

स्वत:ला नीट जोखता येणे (जजमेंट), कोणाच्याही प्रभावाने भारावून जाण्यापूर्वी जरा थांबून विचार करणे, डोक्यात हवा जाऊ न देता पाय जमिनीवर घट्ट रोवता येणे- हे या टप्प्यावर आत्मसात करुया.
वयम्

‘बहुरंगी बहर’- चौथ्या पर्वातील रंगत!  

'वयम्' प्रतिनिधी | 7 वर्षांपूर्वी

काही धीट मुले बुजऱ्या मुलांना चर्चेत सामावून घेत होती. काही गटांनी अगदी तावातावाने चर्चा केली. मुलांचे विचार ऐकून परीक्षक कधी थक्क झाले, तर कधी हास्याचे फटाके फुटले.
वयम्

शहाण्या समाजाचे स्वप्न

शुभदा चौकर | 6 वर्षांपूर्वी

“माझ्यात भरपूर जिगर आहे. मी चांगुलपणा आणि आशावाद घेऊन जन्मले आहे. माझ्याठायी अनेक कल्पना आणि स्वप्ने आहेत. माझ्याकडे आत्मविश्वास आहे. आणि माझ्या मनाला आहेत पंख! त्यामुळे मी खुरडत चालणार नाही. माझ्या पंखांच्या ताकदीवर मी उडेन, उंच उडेन.. नक्की!”
वयम्

शहाण्या समाजाचे स्वप्न!

शुभदा चौकर | 6 वर्षांपूर्वी

आपण इतके नक्की करू शकतो की, आपल्या घरात, शाळेत, परिसरात शांतपणे, विवेकबुद्धीने वागणाऱ्या शहाण्या, समजूतदार माणसांशी बोलत राहणे, आपल्याला पडणाऱ्या प्रश्नांची उत्तरे त्यांच्याकडून समजून घेणे हे करू शकतो आणि मी माझ्या मनाचा प्रोसेसर स्ट्राँग करीन आणि मी अविचाराने काही करणार नाही, इतके नक्की ठरवू शकतो. डॉ. कलाम यांची काही भाषणे मी प्रत्यक्ष ऐकली आहेत.
वयम्

योद्धा संन्यासी!

'वयम्' प्रतिनिधी | 6 वर्षांपूर्वी

‘तुम्ही पुस्तकात वाचले म्हणून कशावरही विश्‍वास ठेवू नका, सत्य काय आहे ते तुम्हीच शोधा.’ स्वामी विवेकानंदांना लहान मुलांशी संवाद साधायला खूप आवडत असे. त्यांनी दुसर्‍यांदा पाश्‍चात्त्य देशांना भेट दिली होती, त्यावेळच्या कित्येक आठवणी आज उपलब्ध आहेत. मिड भगिनींच्या परिवारात स्वामीजी घरातील एक सदस्य बनून गेले होते.
वयम्

पुढे पुढे सरकणारी मकर संक्रांत

हेमंत मोने | 6 वर्षांपूर्वी

सूर्यसंक्रमण म्हणजे सूर्याचे एका राशीतून दुस-या राशीत प्रवेश करणे. सूर्य प्रत्येक महिन्यात एका राशीत प्रवेश करतो. मग ते संक्रमण त्या त्या राशीच्या नावाने ओळखले जाते. अशा त-हेने मकर संक्रांत हा सण सूर्याच्या मकर राशीतील संक्रमणाशी निगडित आहे; तो तिथीवर म्हणजे चंद्रावर अवलंबून नाही. आपण रोज वापरतो ते इंग्रजी (ग्रेगोरियन) कॅलेंडर हे सूर्याच्या राशी किंवा नक्षत्रस्थानाशी जोडलेले आहे. त्यामुळे सूर्याचा मकर राशीतील प्रवेश दरवर्षी १४ जानेवारीला होतो, त्यामुळे मकर संक्रांत १४ जानेवारीला येते (कधी कधी ती १५ जानेवारी रोजी येते.)
वयम्

पतंगाच्या रंगीत दुनियेत

क्रांती गोडबोले-पाटील | 6 वर्षांपूर्वी

विविध आकारचे, प्रकारचे पतंग आम्ही न्याहाळत होतोच शिवाय मांजा भरून घ्यायला बरीच मुलं, मोठी मानसं येत होती त्यामुळे मांजा मशीनवर कसा भरून दिला जातो हे ही आम्हाला बघता आले. मकर संक्र्नात जवळ आल्यामुळे पतंगाची दुकानं इकडे-तिकडे आम्ही पाहायचो परंतु आज आम्हांला प्रत्यक्षात आकर्षक पतंग कसे बनतात हे पाहता आल्यामुळे आम्ही सर्व आनंदात होतो.
वयम्

झुंजार झेन

शुभदा चौकर | 6 वर्षांपूर्वी

झेन अतिशय संवेदनशील मनाची आहे. तिची आई सांगत होती की, तिच्या संवेदनशील स्वभावाची चुणूक वयाच्या तिसऱ्या वर्षी पहायला मिळाली होती. तेव्हा एकदा आम्ही डोंबार्याचा खेळ पाहत उभे होतो. डोंबार्याच्या मुलाच्या अंगावर कपडे नव्हते. झेनला फार वाईट वाटले. तिने हट्टाने मला त्या मुलासाठी कपडे घ्यायला लावले. त्याला दोन ड्रेस दिले, तेव्हा कुठे ती शांत झाली. 
वयम्

जे जे उत्तम, उदात्त, उन्नत... 

शुभदा चौकर | 6 वर्षांपूर्वी

काही मोठी माणसे गांधीजी आणि टिळक हे जणू काही दोन गट/तट होते, असा गैरसमज बाळगतात. प्रत्यक्षात असे नाही. गांधीजी टिळकांना फार मानत. टिळकांनीदेखील हे बरोबर हेरले होते की, त्यांच्यानंतर स्वातंत्र्याचे त्यांचे स्वप्न पूर्ण करण्यासाठी गांधीजी देशाचे नेतृत्व निभावतील.
वयम्

सत्याचा शोध

श्रीराम शिधये | 6 वर्षांपूर्वी

२८ फेब्रुवारी हा दिवस 'राष्ट्रीय विज्ञान दिन' म्हणून साजरा करण्यात यावा, अशी सूचना ‘नॅशनल कौन्सिल फॉर सायन्स अँड टेक्नॉलॉजी कम्युनिकेशन' (एनसीएसटीसी) या संस्थेनं भारत सरकारला केली आणि भारत सरकारनं ती मान्य केली. तेव्हापासून दरवर्षी २८ फेब्रुवारी हा ‘राष्ट्रीय विज्ञान दिन’ म्हणून देशभर साजरा करण्यात येतो.
वयम्

भेद सारे मावळू द्या...

शुभदा चौकर | 6 वर्षांपूर्वी

कुणाला अपमानास्पद वाटेल किंवा त्यांच्या मनाला टोचेल असे टोमणे मारणे, छेड काढणे असे प्रकार रस्त्यात, चौकात, मैदानात सर्रास घडताना दिसतात. हे नुसते चुकीचे नाही, तर हा गुन्हा आहे. पण अनेकजण मित्र-मैत्रिणींच्या घोळक्यात असताना, केवळ त्यांच्यातील एक बनून राहायला हवे म्हणून, जे होते ते चालवून घेतात. अशाने आपण त्या व्यक्तीचा अपमान तर करतोच, पण हीन वृत्ती पसरवायला कारणीभूत होतो. त्यातूनच विकृती घडू शकते.
वयम्

रंगांची ओळख

डॉ. बाळ फोंडके | 6 वर्षांपूर्वी

शंकूपेशींकडे रंगसंवेदना असते. त्यांच्यामुळंच आपल्याला रंग दिसतात. त्यांची संख्या मात्र मर्यादितच असते. बारा कोटी काष्ठपेशींच्या तुलनेत शंकूपेशींची संख्या केवळ सहा-सात लाख इतकीच असते.
वयम्

रंगांची बेरीज-वजाबाकी

डॉ. उज्ज्वला दळवी | 6 वर्षांपूर्वी

लिओनार्डो-डा-विन्चीसारख्या मोठ्या चित्रकारांना निसर्गातले अगणित रंग कदाचित सर्वसामान्यांपेक्षा अधिक दिसत असावेत. चित्रं काढताना ते तशा विविध छटांचा वापरही करत असतील. म्हणूनच, बघणाऱ्यांना त्यांच्याइतके रंग समजले नाहीत तरीही त्यांनी रंगवलेली चित्रं अधिक भावतात.
वयम्

अग्नि-उत्सव !

मंजिरी हसबनीस | 6 वर्षांपूर्वी

अग्नि या शब्दापासून आग हा शब्द तयार झाला. या आगीशी संबंधित कितीतरी वाक्प्रचार प्रचलित आहेत. आग असणं म्हणजे तीव्र इच्छा असणं, पोटात आग पडणं म्हणजे अतिशय भूक लागणं, आग लावणं म्हणजे भांडण उपस्थित करणं, आगीत तेल ओतणं म्हणजे लागलेलं भांडण विकोपास नेणं, आगीवाचून धूर निघत नाही म्हणजे पापी कृत्याशिवाय बभ्रा होत नाही, आगीतून उठून फोफाट्यात पडणं म्हणजे एका संकटातून दुसऱ्या अधिक वाईट संकटात पडणं. आग पाखडणं म्हणजे एखाद्यावर अतिदोषारोप करणं. हा अग्नि आहुती भक्षण करतो. म्हणून त्याला हुताशन असं म्हणतात आणि म्हणून होळीला हुताशनी महोत्सव म्हणतात.
वयम्

प्राण्या तुझा रंग कसा ?

नंदिनी देशमुख | 6 वर्षांपूर्वी

बेडकांसारख्या उभयचर प्राण्यांमध्ये तीन प्रकारचे चांदणीच्या आकाराचे क्रोमॅटोफोर्स असतात. हे त्वचेच्या निरनिराळ्या थरात असतात. सर्वांत वरच्या थरांत नारिंगी, लाल किंवा पिवळ्या रंगद्र्व्यानी भरलेली ‘झॅन्योफोर्स’ असतात. मधल्या थरांमध्ये असतात ‘इरिडीओफोर्स’. यात चंदेरी चकचकीत रंगद्रव्य असतात, तर सर्वात तळाच्या थरात मेलॅनोफोर्स हे मेलॅनिन रंगद्रव्ये असणारे पेशीसमूह दिसतात.
वयम्

नैसर्गिक रंगात रंगलो आम्ही!

क्रांती गोडबोले-पाटील | 6 वर्षांपूर्वी

इको फ्रेंडली रंगात रसायनं नसतात. सर्व गोष्टी ह्या इको फ्रेंडली रंगात योग्य प्रमाणातच वापरलेल्या असतात यात रंगाचं प्रमाण हे अत्यल्प असते. इको फ्रेंडली रंगांचा सजीव सृष्टीवर कोणताही विपरीत परिणाम होत नाही. तसेच याचे डागही राहत नाहीत. होळीच्या वेळी हातगाडीवर  रंगाचे जे मोठे ढीग दिसतात ते रंग मात्र घातक असतात.
वयम्

शूरवीर आकाश

'वयम्' प्रतिनिधी | 6 वर्षांपूर्वी

या शौर्य पुरस्कारामुळे आकाशचे भावविश्व बदललेले आहे. त्याच्यात आत्मविश्वास व महत्त्वाकांक्षा निर्माण झाली आहे. ज्या जिद्दीने मी पोहणे शिकलो, त्याच जिद्दीने मी अभ्यास करीन, वाचनावर भर देईन; मला आय.पी.एस. अधिकारी व्हायचे आहे, असा निर्धार आकाश बोलून दाखवतो. या पुरस्कारामुळे त्याचे मनोबल वाढले आहे; त्याच्यात जबाबदारीची जाणीव निर्माण झाली आहे.
वयम्

वेधशाळेत आम्ही !

क्रांती गोडबोले-पाटील | 6 वर्षांपूर्वी

वातावरणाचं तापमान हे आपल्याला प्रत्यक्ष सूर्यकिरणांमुळे मिळणारं तापमान नसतं; तर मोकळ्या जागेतील जमिनीवरून परावर्तीत होणाऱ्या किरणांमुळे तेथील वातावरणाचं तापमान मोजलं जातं. प्रत्यक्ष सूर्यकिरण, पाऊस, हिमवर्षाव यांचा परिणाम तापमापीवर होता कामा नये. म्हणूनच प्रत्यक्ष वातावरणाचं तापमान मोजण्यासाठी जमिनीच्या दिशेने झडपा असलेल्या ‘स्टीवनसन स्क्रीन’मध्ये तापमापी ठेवल्या जातात.
वयम्

अपने रास्ते, आस्ते आस्ते !

'वयम्' प्रतिनिधी | 6 वर्षांपूर्वी

महिलांना चार भिंतींच्या बाहेर काढून त्यांच्या हाताला काम देणाऱ्या ‘आझाद फाउंडेशन’च्या अनिता माथूर व त्यांच्या ‘सखा कॅब’च्या ड्रायव्हर ओंकारी या पुढच्या मान्यवर होत्या. लिंगभेद टाळणे, तसेच महिलांना सुरक्षित प्रवास घडवणे या कल्पना सत्यात उतरवणाऱ्या ‘आझाद फाउंडेशन’तर्फे भारतातील दहा ते बारा शहरांमध्ये ‘सखा कॅब’ ही सेवा चालवली जात आहे.
वयम्

I care for you!

शुभदा चौकर | 6 वर्षांपूर्वी

एकीकडे सर्वत्र भीतीचे वातावरण असताना माणुसकीचे रंगीबेरंगी दर्शनही घडते आहे. ही माणसे शांतपणे काम करत आहेत, कारण त्यांना आपली काळजी आहे. जणू ते त्यांच्या कामातून सांगताहेत –I care for you!
वयम्

‘वयम्’च्या मुलांचे सुट्टी अनुभव- भाग 2

शुभदा चौकर | 6 वर्षांपूर्वी

मला वाटते, करोना हा आजार होऊ नये म्हणून सातत्यानेच काळजी घ्यावी लागेल. साबणाने हात धुणे, गर्दी न करणे, तोंडाला रुमाल बांधणे यासारख्या गोष्टी नेहमीसाठी आवश्यकच असतील. शाळा सुरू झाल्यानंतरही हे नियम आम्हा सर्व मुलांना पाळावे लागतील. जे लोक फक्त रोजच्या रोज काम करून कमावतात, ही मंडळी आत्ता काय करत असतील, अशी काळजी मला वाटते.
वयम्

पाठ्यपुस्तकांचा इतिहास!

किशोर दरक | 6 वर्षांपूर्वी

सुरुवातीची पाठ्यपुस्तकं छपाईच्या दृष्टीनं अगदी प्राथमिक अवस्थेतली होती. संपूर्ण पुस्तकात एकाच प्रकारची अक्षरं (font) अन मुखपृष्ठ तेवढं वेगळ्या टाईपमध्ये असे. रंगीत पाठ्यपुस्तकं ही तर अगदी गेल्या शतकाची निर्मिती मानावी लागेल. आता आपण पाहतो तशी रंगीबेरंगी, सुबक छपाईची, वयोगटानुसार वेगवगळ्या आकारांचे font वापरणारी पाठ्यपुस्तकं या गोष्टींची कल्पना आपल्याकडं अगदी पन्नास-साठ वर्षांपूर्वीदेखील दिवास्वप्न ठरली असती.
वयम्

थेंबू आला भेटीला

डॉ. बाळ फोंडके | 6 वर्षांपूर्वी

हवेत तरंगणारी पाण्याची वाफ. म्हणजे ढगांमध्ये मी असतो तो वायुरूपात. आता दिसतो ना, तसं द्रवरूप धारण करण्यापूर्वी मला माझं बस्तान बसवायला काही बैठक शोधावी लागते. तशा अनेक बैठकी हवेत असतातच म्हणा. समुद्रातल्या खाऱ्या पाण्याची वाफ होऊन जेव्हा ती हवेत जाते, तेव्हा त्या पाण्यातल्या काही क्षारांचे बारीक बारीक कणही हवेत येतात.
वयम्

रात्री उडणारे ‘पतंग’

मकरंद जोशी | 6 वर्षांपूर्वी

आपल्या वैशिष्ट्यपूर्ण आकाराने आणि रंगाने लक्ष वेधून घेणारा आणखी एक पतंग म्हणजे मून मॉथ. फिकट पिस्ता रंगात न्हाउन निघालेल्या या पतंगाच्या मागच्या पंखाचा आकार झिरमिळ्यांसारखा होत गेलेला असतो. शिवाय याच्या चारही पंखांवर अर्धपारदर्शक वर्तुळाकार असतात.
वयम्

खमंग सुगंध मातीचा!

शरद काळे | 6 वर्षांपूर्वी

तुम्हांला माहितीये, मृद्गंधाची निर्मिती जीवाणू व कवके करीत असतात. जेव्हा माती उन्हाळ्यात अगदी कोरडी असते, तेव्हा देखील जीवाणू व कवके या दोन सजीव वर्गातील मंडळी त्यांचा जीवनक्रम जगत असतात. हे करताना त्यांच्या उत्सर्जक क्रियांमधून `जिओस्मिन’ नावाचा रासायनिक पदार्थ निर्माण होत असतो.
वयम्

हिरवाईत लपलेली रंगीत दुनिया

जिल्पा निजसुरे | 6 वर्षांपूर्वी

दगडांमधील पाण्यात वाढणारी दुसरी वनस्पती म्हणजे इरीओकॉलोन. याची पांढरी फुले टाचणीच्या टोकासारखी दिसतात.मित्रहो, तुम्हांला कदाचित प्रश्न पडला असेल की उन्हाळ्यात जिथे काही दिसत नव्हतं तिथेच पावसाळ्यात एवढा सुंदर गजबजाट! तो कसा काय बुवा? हीच तर निसर्गाची किमया आहे. फक्त पावसाळ्यात दिसणाऱ्या अनेकानेक वनस्पती या पाऊस संपल्यावर वाळून जातात. जमिनीत त्यांचे बी किंवा कंद हे पुढच्या पावसापर्यंत सुप्तावस्थेत राहतात. त्यामुळेच या वनस्पती वर्षानुवर्षे पावसात बहरताना आपल्याला दिसतात.
संपादकीय

दुहेरी योगाच्या योगे

संपादकीय | 6 वर्षांपूर्वी

बुद्धिमत्तापूर्ण सकारात्मकतेचा प्रसार व्हावा आणि विचारपूर्वक मतप्रदर्शनाची सवय लागावी यासाठीचा हा उपक्रम रूजतो आहे याची साक्ष यातून मिळते.
वयम्

चैतन्यसखा श्रावण

वर्षा गजेंद्रगडकर | 6 वर्षांपूर्वी

हे सण हा माणसाला सृष्टीशी जोडणारा दुवा आहे. सृष्टीतल्या बदलांचं प्रतिबिंब सण-उत्सवांमध्ये उमटत असतं. फक्त ते पाहण्यासाठी आतले डोळे उघडून भवतालाकडे पाहायला हवं. तरच आपली ओंजळ कायम निखळ आनंदानं भरलेली राहील.
वयम्

राष्ट्रीय प्रतिज्ञा कोणी लिहिली ?

नरेंद्र लांजेवार | 6 वर्षांपूर्वी

आपल्या देशाला जसे राष्ट्रगीत आहे, जसा अधिकृत ध्वज आहे, घोषवाक्य आहे, राष्ट्रीय प्राणी, पक्षी, झाड, फूल, फळ, खेळ आहे तशीच राष्ट्रीय प्रतिज्ञाही आहे. या प्रतिज्ञेला राष्ट्रीय मानाचे वलय आहे. राष्ट्रगीताला जो मान आहेतोच सन्मान या प्रतिज्ञेला देण्यात आलेला आहे. आपण रोजच ती म्हणतो, म्हणून कदाचित तिच्याबाबत आपल्या मनात विशेष कुतूहल नसावे असे मला वाटते.
वयम्

 मशरूम साम्राज्य!

मकरंद जोशी | 6 वर्षांपूर्वी

मशरूम्स प्रसिद्ध आहेत, त्या एका रात्रीत अचानक उगवून वर येण्यासाठी. त्यांच्या या अचानक फोफावण्यावरून इंग्रजीमध्ये ‘अचानक, अनपेक्षितपणे निर्माण होणाऱ्या गोष्टीसाठी ‘पॉप अप लाइक अ मशरूम’ असा शब्दप्रयोग प्रचारात आला. तसेच झपाट्याने वाढणाऱ्या गोष्टीचे वर्णन करताना ‘मशरूमिंग’ असे विशेषण लावले जाऊ लागले. अळंब्यांच्या या झटपट वाढण्यावरून मराठीत त्यांना  ‘कावळ्याची छत्री, कुत्र्याची छत्री’ असे म्हणतात तर हिंदीत चक्क ‘कुकुरमुत्ता’ म्हणतात. मराठीतही झपाट्याने निर्माण होऊन तितक्याच जलद गतीने नाश पावणाऱ्या गोष्टींसाठी ‘कुत्र्याच्या छत्र्यांसारखे उगवलेले’ असा शब्दप्रयोग केला जातो.
वयम्

लांब केसांचं गाव

मेधा आलकरी | 6 वर्षांपूर्वी

रेड याओ जमातीच्या परंपरेप्रमाणे अविवाहित मुली आपले केस काळ्या स्कार्फने झाकतात. त्या स्कार्फवर छानसं, नाजूक, लाल रंगाचं भरतकाम केलेलं असतं. लग्न झालं की मग ती केसांची सुबक चुंबळ घालू लागते. एकदा का लेकुरवाळी झाली की तिला तिच्या केशरचनेत थोडासा फेरफार करावा लागतो. कपाळाच्या शिरोभागावर त्याच केसांचा तिला एक आंबाडा बनवावा लागतो. म्हणजे चुंबळ असतेच, पण समोर आंबाडासुद्धा.
वयम्

मानवा, सोड तुझा अभिमान

सुबोध जावडेकर | 6 वर्षांपूर्वी

अनेक जातीचे पक्षी आणि खारीसारखे प्राणी भविष्यकाळात उपयोगी पडावं म्हणून अन्न – मुख्यत्वे करून झाडांच्या बिया - जमिनीत पुरून ठेवतात. ‘स्क्रब जे’ नावाचा पक्षी जवळजवळ २०० निरनिराळ्या ठिकाणी बिया पुरून ठेवतो आणि त्या सगळ्या जागा त्याच्या लक्षात असतात. खारींची स्मरणशक्ती त्या मानानं बेताची असते. त्याही बिया पुरून ठेवतात पण बहुतेकवेळा त्या कुठं पुरल्या आहेत ते विसरून जातात! पुढं पाऊस पडला की त्या बिया रुजतात आणि झाड वाढू लागतं. खारींचा विसराळूपणा अशा रीतीने झाडांच्या पथ्यावर पडतो. जंगलं वाढवण्यात त्या खरोखरच ‘खारीचा वाटा’ उचलतात. 
वयम्

वाचनानंद

शुभदा चौकर | 6 वर्षांपूर्वी

सहावी-सातवीत असताना केव्हातरी तिने जयंत नारळीकरांचं 'प्रेषित’ वाचलं, तिला ते प्रचंड आवडलं, असं तिने सांगताच मी तिला मिठीच मारली. कारण माझ्या कुमारवयात मला प्रचंड आवडलेल्या त्या कादंबरीवर आता तिचंही प्रेम जडलं होतं. तेव्हापासून माझा बुक-शेल्फ  तिचा झाला. माझ्या संग्रहातील पुस्तकांवर ती डल्ला मारू लागली. बघता बघता आमच्या दोघींचे शेल्फ एकरूप झाले.
वयम्

शब्दांच्या जन्मकथा : वाचन

मंजिरी हसबनीस | 6 वर्षांपूर्वी

फार पूर्वी जेव्हा विटांवर लिखाण होत होतं, तेव्हा ग्रंथालयांना 'लिहिलेल्या विटांचं घर’ आणि ग्रंथपालाला 'लिहिलेल्या विटांचा अधिपती’ असं म्हटलं जायचं. सुमेरियात अशी विटांवर लिहिलेल्या पुस्तकांची ग्रंथालयं होती. तर इजिप्तमध्ये पॅपिरसवर लिहिलेल्या पुस्तकांची ग्रंथालयं होती. पॅपरिसांचे घर, विचारांचे औषध, मानसिक दवाखाना अशी अर्थपूर्ण नावं त्यांनी या ग्रंथालयांना दिलेली दिसतात. छापण्याच्या कलेनंतर मात्र या क्षेत्रात अफाट क्रांती घडून आली आणि वाचनकलेचा अफाट प्रसार सर्वत्र झाला. 
वयम्

Thank you

शुभदा चौकर | 6 वर्षांपूर्वी

दरवर्षी दिवाळीला आपण काहीतरी घेण्याचा विचार करतो- नवीन कपडे, खाऊ, खेळणी, एखादी वस्तू... पण या काळाने आपल्याला शिकवलंय की, नवीन काही खरेदी केली नाही तरी काही बिघडत नाही. आपल्याला जाणवले आहे की, खूप काही आहे आपल्यापाशी, त्याबद्दल कृतज्ञ राहूया.
वयम्

मासा व्हायचं, पान नाही !

डॉ. आनंद नाडकर्णी | 5 वर्षांपूर्वी

आराम केला ही चांगलीच गोष्ट आहे. आराम ही गरज असू शकते. थोडा जास्त आराम करणं ही फारतर चूक होती; तो गुन्हा नव्हता. गुन्ह्याला शिक्षा असते, चुकीची दुरुस्ती असते. त्यामुळे चुकीची दुरुस्ती करायची सुरुवात करावी. पण आरामाचं रूपांतर स्थितिशीलतेत (inertia) होऊ नये, याकडे लक्ष दिलं पाहिजे.
वयम्

धाडसी तापसी

पूजा सामंत | 5 वर्षांपूर्वी

मित्रांनो, माझी ओळख ‘स्पष्टवक्ती’ अशी आहे. एकदा मी 'अमितजीं (अमिताभ बच्चन) सोबत 'बदला' या फिल्मचे शूटिंग करून स्कॉटलंड ते मुंबई असा दीर्घप्रवास करून मुंबईला यायला निघाले होते. जाम थकले होते. बोर्डिंग पास घेतल्यानंतर मी सीट बेल्ट लावून गाढ झोपून गेले. साधारण अर्ध्या तासाने मला चाहूल लागली की, माझ्या चेहर्‍यावर फ्लॅश पडतोय ! मोठ्या मुश्किलीने मी डोळे उघडले तर काय, शेजारच्या सीटवर बसलेली व्यक्ती माझ्या नकळत त्याच्या मोबाइलवर माझे फोटो काढत होती! हे सर्वस्वी गैर होते! मी ताबडतोब त्याच्यावर डाफरले! ‘स्टॉप धिस!’ विमानातले सगळे प्रवासी माझ्याकडे बघू लागले ! मी 'अटेन्शन सीकर' आहे अशी ओरड झाली! पण मी त्याची पर्वा केली नाही! चुकीच्या किंवा अन्यायकारक गोष्टींवर आवाज उठवतेच मी!
वयम्

जिद्दी येसबा

प्रवीण दवणे | 5 वर्षांपूर्वी

मुजरा करून येसबानं शिवरायांना म्हटलं, 'राजे, सोन्याच्या मोहरा आज हायेत, पण उद्या सरतील. पण आपली रयतेवरची किरपा (कृपा) अशीच राहू द्या. डोईवर स्वराज्याची आभाळागत माया नि या जिमिनीवरच प्रेम ते तेवढं कायम राहूद्या!'
वयम्

सोशल मीडिया की पर्सनल मीडिया? (पूर्वार्ध)

अंजली कुलकर्णी- शेवडे | 5 वर्षांपूर्वी

सोशल मीडिया वापरण्याची गरज असते. पण या मीडियाचा मी नुसता वापर करत नाही तर या माध्यमाचा, या विषयाचा बारकाईने अभ्यासही मी केलाय, त्यामुळे माझी काही निरीक्षणं तुमच्याशी शेअर करायला मला निश्चितच आवडेल. सोशल मीडियाचा सर्व बाजूंनी विचार करताना त्यातले ‘सोशल मीडिया आणि इकॉनॉमिक्स’,‘सोशल मीडिया आणि सायकॉलॉजी’ असे वेगवेगळे पैलूही विचारात घेणं महत्त्वाचं आहे.
वयम्

पर्यावरणाचा सच्चा दोस्त

'वयम्' प्रतिनिधी | 5 वर्षांपूर्वी

सोहम नववीत असताना त्याने ‘लोकसत्ता’त स्वीडनच्या ग्रेटा थुनबई (सगळेजण तिचे नाव थुनबर्ग असे लिहितात, पण त्याचा स्वीडिश उच्चार आहे- थुनबई) बद्दल वाचले. तिच्या ‘Fridays for Future’ या मोहिमेची ओळख झाली. तेव्हा सोहमने ठरवले की, आपणही या मोहिमेत सहभागी व्हायचं! आता तो Fridays for future- Indiaच्या ४० जणांच्या Research and Study team मध्ये आहे
वयम्

चमकदार

आभा अमला अभिजित | 5 वर्षांपूर्वी

आतातर त्याला ‘नासा’ (NASA)च्या एका परिषदेमध्ये सहभागी होण्याची संधी मिळाली आहे. त्यासाठी त्याने पृथ्वीवरच्या १७६० आणि चंद्रावरच्या २०० लाव्हा ट्यूब्जचे संशोधन केले आणि तो अभ्यास आता शास्त्रज्ञांसमोर सादर करणार आहे. एवढं चमकदार काम करणारा सोनित लहानगा आहे, हे त्याला प्रत्यक्ष पाहिल्याशिवाय जाणवणारही नाही. तो मोठ्या संशोधकासारखा बोलतो, त्यांच्यातच जास्त वावरतो.
वयम्

मी ‘पी’ बोलतोय...

श्रीराम शिधये | 5 वर्षांपूर्वी

साय-फाय कथा स्पर्धा लाल ग्रहावरची सृष्टी! 'मी 'पी' बोलतोय' हा श्रीराम शिधये यांचा लेख वाचा आणि कल्पना करा- भविष्यात मंगळावर राहणे शक्य झाले तर... काय काय धमाल येईल? तिथे काय काय दिसेल? काय काय भासेल? भन्नाट कल्पना रंगवा आणि छानशी गोष्ट लिहा. तसेच अधिक माहितीसाठी लोकसत्ता वृत्तपत्रात १० मार्चला प्रसिद्ध झालेला डॉ. प्रियदर्शिनी कर्वे यांचा 'मंगळावर स्वारी' हा लेखही वाचा. त्याची लिंक- https://www.loksatta.com/chatusutra-news/article-on-invasion-on-mars-abn-97-2417233/२०२१ मधल्या मुलांनी रचलेली साय-फाय वाचायला आम्ही उत्सुक आहोत. कथा स्पर्धेचे नियम- १. इयत्ता ४थी ते १०वीच्या विद्यार्थ्यांसाठी. २. कथेची शब्दमर्यादा ५०० शब्दांची आहे. ३. अंतिम तारीख- ३० मे २०२१. ४. 'साय-फाय' कथा पाठवण्याचा पत्ता- संपादकीय विभाग, 'वयम्' न्यू वंदना को.ऑप.हा.सो., ३रा मजला, लालबहादूर शास्त्री मार्ग, वंदना सिनेमाजवळ, ठाणे- ४००६०२. दूरध्वनी : ०२२-२५९८६२७० इमेल- ahamawamwayam@gmail.com ५. कथा पाठवताना तुमचे नाव, पत्ता, इयत्ता, इमेल, फोन नंबर लिहायला विसरू नका. ६. निवडक स्पर्धकांना मिळेल आकर्षक बक्षीस. शिवाय ‘वयम्’ मासिकात प्रसिद्धी. अधिक माहितीसाठी संपर्क- ९१३७१२८९१५. विविध स्पर्धा आणि उपक्रम याविषयी जाणून घेण्यासाठी www.wayam.in या आमच्या वेबसाइटला भेट द्या.
वयम्

गुणी आंबा

मंजिरी हसबनीस | 5 वर्षांपूर्वी

मुळात आंब्यामध्ये लोह भरपूर प्रमाणात असतं आणि शरीरातील लोहाचं महत्त्व आपण जाणतोच. असं हे फळ 3 हजार वर्षांपासून भारतात प्रचलित आहे. Mango हे नाव पोर्तुगीजांनी आंब्याला दिलं. आंब्याच्या जाती-प्रजातीही पुष्कळ आहेत. एकट्या पश्चिम महाराष्ट्रात छोट्या पर्यावरण सैनिकांनी आंब्याच्या 200 हून अधिक प्रकारच्या जाती शोधल्या आहेत.
वयम्

कुडावळातले ‘पर्यावरणस्नेही’ दिवस

'वयम्' प्रतिनिधी | 5 वर्षांपूर्वी

पर्यावरणीय जीवनशैली’ म्हणजे नैसर्गिक संसाधनांचा शाश्वत वापर करायचा आणि त्यानुसारच आपला आचार-विचार-कृती करायच्या. उदा. त्यांनी घर बांधलं ते स्वत: घातलेल्या मातीच्या कच्च्या विटांचं, दुपाखी, कौलारू, जमीनही मातीचीच. भिंतींना व जमिनीला रंगकाम शेणकाल्याचं. जेवण चुलीवर शिजवतात, किंवा शक्यतो सौरचुलीवर. सुरुवातीची कित्येक वर्षं त्यांनी घरामध्ये वीज जोडणीही घेतलेली नव्हती. रॉकेल मिळेनासं झालं आणि घरात वीज आली, पण एकावेळी एकच बल्ब सुरू राहील हा त्यांचा कटाक्ष असतो. साहजिक विजेचा महिन्याचा वापर दोन ते तीन युनिटचा! आश्चर्य वाटलं ना? पण ही सत्यकथा आहे.
वयम्

वक्त

'वयम्' प्रतिनिधी | 5 वर्षांपूर्वी

"अरे देखो तो सही, यह देख सारा, मैं तेरे लिये क्या लाया हू- टेडीबिअर! और दानू देख ये पिली चॉकलेट, तुम्हे पसंद है ना? देख बहुत सारी लाया हू! तुम्हे पसंद है ना?" "नहीं अब्बू, मुझे नही पसंद. मुझे नहीं अच्छी लगती ये चॉकलेट. जर या दुनियेत चॉकलेट नसतं तर तुम्ही मला जवळ घेतलं असतं, मला वेळ दिला असता. आता या चॉकलेटमुळे तुम्ही माझ्यापासून दूर झालात. तुम्हांला वाटतं की, चॉकलेट दिलं की राग शांत झाला, ऐसा नहीं होता अब्बू..." दानियाला गदगदून आलं होतं, भरल्या डोळ्यांनी ती म्हणाली- "अब्बू यह टॉइज, टेडी, चॉकलेट हमें कुछ नहीं चाहिये. हमे सिर्फ आप चाहिये हो. आपका इतनासा वक्त चाहिये है."
वयम्

पिंगूचा समुद्र

प्रवीण दवणे | 5 वर्षांपूर्वी

स्वत:ची दिशा स्वत:च शोधून तो स्वत:च्या घराच्या परिसरात आला. सूर्यावरचा ढग आता दूर झाला. एकच, पण चमकदार सूर्यकिरण त्याच्या टप्पोर खवल्यांवर सर्रकन् चमकून गेला. त्यानं स्वत:कडे पाहिले. किती देखणे दिसत आहोत आपण! आणि सशक्तही झालो आहोत. त्या मघाचच्या बलाढ्य लाटा आणि आता या शांत. पण आपण आता वेगळे झालो आहोत. एवढ्यात आई-बाबांचा आवाज कानावर आला- “अभिनंदन सोन्या!” पिंगूबानं आणि पिंगुईनं एकमेकांकडे पाहिलं- “आता आपली काळजी मिटली. छोटा पिंगू मोठा झाला नि त्याचा समुद्रही!”
वयम्

बदलती हवा वनस्पतींच्या मुळावर?

श्रीराम शिधये | 5 वर्षांपूर्वी

मोरा सांगतात की, उष्णकटिबंधात अतितप्त हवा आणि दुष्काळ यामुळे वनस्पतीच्या वाढीसाठी आवश्यक असणारे पोषक वातावरण वर्षातल्या २०० दिवसांत असणार नाही. याच भागातील वनस्पती आणि प्राणी यांच्यावर अतितप्त हवेचा अनिष्ट परिणाम होत असल्याचं नजीकच्या काळातच दिसून येईल. नव्यानं वनस्पती उगवणार नाहीत याचा अर्थ हवेत सतत टाकला जाणारा कार्बन डायऑक्साइड शोषून घेणारी नैसर्गिक यंत्रणाच कमकुवत होत जाणार, असा होतो.
वयम्

चंद्राला गिरक्या घातलेला वीर

शुभदा चौकर | 5 वर्षांपूर्वी

एक तर, या मोहिमेत कायम आमच्या तिघांची टीम होती. कोणीच पहिला, दुसरा, तिसरा असं नव्हतं. म्हणजे इतकं की, चंद्रभूमीवर जो फलक ठेवला गेला, त्या स्टीलच्या फलकावर लिहिलं होतं- “Here men from the Planet Earth first set foot upon the Moon in July 1969. We came in Peace for all Mankind.” त्याखाली आम्हा तिघांच्या सह्या होत्या. म्हणजे माझे पाय लागले नाहीत, तरी मी होतोच की त्यात!
वयम्

श्रावण साखळी

दुर्गा भागवत | 5 वर्षांपूर्वी

शिंपलीसारखे रुपेरी सूर्यबिंब – त्याला सूर्याचे बिंब केवळ वाटोळ्या आकारावरूनच म्हणायचे. किरणांचा पसारा नाही. ते सुवर्णजाल नाही. काही नाही. तरी पण थिजल्यासारखी होऊन मंद झालेली, ढगातच विरलेली ती किरणे या श्रावणातल्या सूर्याला अपूर्व शोभा देत होती.
वयम्

सापांना ‘अभय’ देणारा मित्र..

अंजली कुलकर्णी- शेवडे | 5 वर्षांपूर्वी

सापांना गंधज्ञान नसतं, त्यांना ऐकूसुद्धा येत नाही, मग गारुड्याने पुंगी वाजवली की साप कसा डोलतो हा एकदम ‘नागपंचमी स्पेशल प्रश्न’ माझ्या मनात होताच. अभयकाकांनी आमच्या गप्पा संपता संपता सांगितलं की, गारुडी त्यांच्या त्या पुंगीला एखादा गडद रंगाचा गोंडा किंवा कापडाचा तुकडा वगैरे बांधतात. साप त्या रंगाकडे बघून डोलतो!
वयम्

स्व-तंत्र आणि बोध (शब्दांच्या जन्मकथा)

मंजिरी हसबनीस | 5 वर्षांपूर्वी

स्वातंत्र्यासाठी बलिदान करणाऱ्या हजारो स्वातंत्र्यसैनिकांनी हे अमूल्य दान तुमच्या-आमच्या पदरात टाकलं आहे. त्या स्वातंत्र्याचा उत्सव आपण १५ ऑगस्ट या आपल्या स्वातंत्र्यदिनी साजरा करतो. स्व + तंत्र म्हणजे स्वेच्छेनुसार वागण्याची मुभा असणारा, स्वत:च्या तंत्राने म्हणजे विचाराने कृती करू शकणारा. या आपल्या स्वातंत्र्यदिनाला आपण आपला तिरंगा आकाशात फडकावतो आणि आपल्या रोमारोमांत भिनलेल्या भारतीयत्वाला सलामी देतो. या आपल्या तिरंग्याची प्रतिकृती पिंगली वेंकय्या या कलाकाराने तयार केली. पण त्यावेळी अशोकचक्राच्या जागी चरख्याचं चित्र होतं. १९२१ साली राष्ट्रीय काँग्रेससाठी या ध्वजाची निवड महात्मा गांधींच्या नेतृत्वाखाली करण्यात आली. स्वातंत्र्यप्राप्तीनंतर याच ध्वजाला स्वतंत्र भारताचा ध्वज म्हणून मान्यता देण्यात आली.
वयम्

आकाशातली रंगपंचमी

डॉ. बाळ फोंडके | 5 वर्षांपूर्वी

सूर्याचा प्रकाशही त्याच रंगांचा असतो. त्यावेळी सूर्य पृथ्वीला समांतर वातावरणातून येत असतो. त्यामुळं त्याच्या प्रकाशातले काही रंग दुसरीकडेच विखुरले जातात. आणि तुमच्यापर्यंत पोचतात ते तांबडा, नारिंगी , पिवळा वगैरे रंग. तेच मी परावर्तित करतो आणि रंगपंचमीच खेळतो. आणि आता श्रावण येईल. ‘क्षणात येते सरसर शिरवे क्षणात फिरुनी ऊन पडे’ असा माहोल तयार होतो. त्यावेळी मग आकाशातच विहरत राहिलेल्या माझ्या पाण्याच्या थेंबांमधून ते किरण जातात आणि ‘गोफ दुहेरी विणलासे’ असं इंद्रधनुष्य दिमाखात दिसायला लागतं. त्याचीच छटा मग माझ्यावरही पडते आणि मीही त्या सात रंगांमध्ये डुंबून जातो.
वयम्

माझे किशोरवय- कौशल इनामदार

अंजली कुलकर्णी- शेवडे | 5 वर्षांपूर्वी

माझ्या आयुष्यात आलेल्या या सगळ्या मंडळींमुळे माझ्या आयुष्यातल्या कुठल्या ना कुठल्या दरवाजाची कडी निश्चितच उघडली गेली. चांगल्या लोकांचा सहवास, चांगलं काय आहे ते कळणं हे खूप महत्त्वाचं ठरतं. मला वाटतं की चांगल्या लोकांच्या सहवासामुळे आणि वेगवेगळ्या अनुभवांमुळे माझं किशोरवय खूपच समृद्ध झालं!
वयम्

टकिले- विणकरांचे वेगळेच बेट !

मेधा आलकरी | 5 वर्षांपूर्वी

१९७० पासून टकिले हे बेट आणि येथील जीवनपद्धती बघायला पर्यटकांना ओढा वाटू लागला. लोंढेच्या लोंढे घेऊन येणारे बंदरावरील ट्रॅव्हल एजंट गबर श्रीमंत झाले. बेटावरील ज्येष्ठ अनुभवी व्यक्तींनी ह्या संधीचं सोनं करायचं ठरवलं. स्थानिक नागरिकांची एकजूट इतकी, की एकत्र बसून त्यांनी एक महत्त्वाचा निर्णय घेतला - पर्यटकांच नियंत्रण आपल्या हाती ठेवण्यासाठी स्वत:ची एक पर्यटनसंस्था काढली.
वयम्

बातम्या वाचणारा यांत्रव!

श्रीराम शिधये | 5 वर्षांपूर्वी

कृत्रिम बुद्धिमत्तेचा वापर वृत्तनिवेदनासाठीसुद्धा करता येणं शक्य आहे, हेच यातून दिसून आलं आहे. यामध्ये दिसणाऱ्या आणि लक्षात येणाऱ्या त्रुटी कालांतरानं दूर करता येतील. या यांत्रवाच्या कामामध्ये अधिक सफाई आणता येईल आणि त्याचा तोंडवळसुद्धा बदलता येईल. तो जिवंत माणसाप्रमाणंच भासेल, असाही करता येऊ शकेल. हा मार्ग जवळचा नसला तरी ज्या वेगानं कृत्रिम बुद्धिमत्ताप्रणाली आता विविध क्षेत्रांत वापरली जात आहे, ते लक्षात घेता या यांत्रवात आवश्यक त्या सुधारणा होतील आणि कृत्रिम बुद्धिमत्ताप्रणालीच्या वापराचा आणखीन एक नवीन आविष्कार आपल्याला पाहता येऊ शकेल.
वयम्

बाहेरून आले, आपलेच झाले !

मकरंद जोशी | 5 वर्षांपूर्वी

या भूमीतल्या मूळ निवासींचा पराभव केल्यानंतर, या स्थानिकांच्या जीवनशैलीतून विशेषतः खाद्यसंस्कृतीमधून काही गोष्टी या युरोपियन आक्रमकांनी आपल्याशा केल्या. त्यातच त्यांनी आजपर्यंत न पाहिलेली फळे, भाज्या त्यांना कळली आणि मग या नव्या गोष्टींचा प्रवास युरोपकडे सुरू झाला.
वयम्

ब्लॅक कॅट कमांडो!

प्रवीण दवणे | 5 वर्षांपूर्वी

रंजानाला संजानाताईवर खरं तर रागानं गुरगुरायचं होतं; पण त्याच क्षणी बोकोबा टपकले न् “आमच्या दो कलियाँचं काय गुटरघूँ चाललंय?” म्हणत त्यांना मायेने जवळ घेतलं. रंजानानं सारं आपल्यालाच आधी समजलंय, या थाटात बोकाबाला सग्गळं सांगून टाकलं नि क्षणात बोकाबा डोळ्यांची उघडझाप करीत म्हणाले, “प्रकरण निश्चितच संशयास्पद आहे. परंतु सध्या सिक्रेट मेंटेन करा. मी तुमच्या बोकाईलाही सांगतोच. ती माझ्याहून चलाख आहे, प्रकरणाचा माग काढण्यात! आपण चौघेही छडा लावू सा-याचा उद्याच. ऑपरेशन चॉकलेट! ढँ ड् टॅ ढँग!”
वयम्

एक संपन्न, प्रसन्न गाव!

अमला पटवर्धन | 5 वर्षांपूर्वी

माणसाच्या निद्रिस्त मनाला जागं करून त्यात अंतर्बाह्य बदल करण्याचं काम पोपटराव पवार अनेक वर्षं करतायत. राजकारण हे समाजपरिवर्तनाचं प्रभावी साधन होऊ शकतं, हे चित्र समृद्ध ‘उद्या’साठी आशादायी आहे. भारतातील श्रीमंत आणि गरीब यांच्यातील दरी कमी करून देशासाठी एकसंध समाजव्यवस्था साकारण्याच्या प्रयत्नात हिवरेबाजार हे रोल मॉडेल ठरेल
वयम्

भाषाप्रभू कुसुमाग्रज

प्रवीण दवणे | 4 वर्षांपूर्वी

मातृभाषेतून अध्ययन व्हावे हा कुसुमाग्रजांचा आग्रह होता. आज मराठी भाषा व शिक्षणातील मराठी माध्यम यांची पराकोटीची पिछेहाट होत आहे. तो वि.वा.शिरवाडकर यांच्या चिंतेचा विषय होता. इंग्रजी भाषा व या भाषेची महती ते जाणून होते, परंतु मातृभाषेला दूर लोटून इंग्रजीची आराधना करणे हे भविष्यातील अनेक प्रश्नांना निमंत्रण देणारे आहे, हे वि.वा.शिरवाडकरांनी अनेकदा सांगितले आहे. ते म्हणतात- ‘मराठीवरील संकट हे तिच्या शब्दकोशावरील वा साहित्यावरील संकट नाही. ते महाराष्ट्राच्या अस्मितेवरील, मराठीपणावरील आणि येथील एकमेकांच्या भवितव्यावरील संकट आहे. समाजाची प्रगती वा क्रांती स्वभाषेच्या किनाऱ्यावरच पेरता येते.’
वयम्

त्या होत्या म्हणून...

शुभदा चौकर | 4 वर्षांपूर्वी

या कोर्नेलीया सोराबजी जेव्हा बॉम्बे युनिव्हर्सिटीत प्रवेश घ्यायला गेल्या तेव्हा विद्यापीठाच्या कागदपत्रांत सर्वत्र फक्त He असे सर्वनाम होते. त्यात He/She असा बदल करावा लागला होता. मुंबई युनिव्हर्सिटीत पहिल्या आलेल्या या मुलीला ऑक्सफर्ड युनिव्हर्सिटीने स्कॉलरशिप द्यायला नकार दिला होता, कारण मुलींना स्कॉलरशिप देण्याची पद्धतच नव्हती. तरी या जिद्दी मुलीला तिच्या आई-वडिलांनी पैसे जमा करून ऑक्सफर्डला शिकायला पाठवले आणि ती तिथेही पहिली आली.
वयम्

महामानव

मंजिरी हसबनीस | 4 वर्षांपूर्वी

भगवान महावीरांनी सदैव अहिंसेचा प्रचार केला आणि तरीही ते महावीर कसे ? तर सदैव ते स्वतःमधील मोहाशी लढले. इंद्रियांवर विजय प्राप्त करून ते जिन (जिंकणारे) झाले आणि त्यांनी जो धर्म स्थापन केला, तो जिनांचा धर्म म्हणून जैन होय.
वयम्

छत्रीछप्पर मुर्दाबाद!

अनंत काणेकर | 4 वर्षांपूर्वी

छत्री घेण्याचा उद्देश पावसाळ्यात स्वत:चा पाण्यापासून बचाव करणं हा आहे असं पुष्कळांना वाटतं, पण ती केवळ स्वत:ची फसवणूक आहे. छत्रीशिवाय आपण पावसात जितके भिजतो तितकेच, किंबहुना बरेच वेळा थोडे अधिकच छत्री असताना भिजतो. त्याशिवाय ती हरवली, मोडली, उडाली किंवा उलटी झाली म्हणजे नाना प्रकारचा मनस्ताप होतो तो वेगळाच.
वयम्

गंध पावसाचा

डॉ. बाळ फोंडके | 4 वर्षांपूर्वी

'तर पावसाचा थेंब या छिद्रांवर, पोकûयांवर पडतो तेव्हा तिथली हवा कोंडल्यासारखी होते. तिचे बुडबुडे तयार होतात...” ''...आणि ते वरच्या दिशेनं जाऊ लागतात. सोड्याची बाटली उघडल्यावर तिच्यातले बुडबुडे जातात तसे.” सगळेजण एकसाथ कोरसमध्ये म्हणाले. मीही हसतहसत त्यांना दाद दिली. पूर्वी कधीतरी त्यांना सोडा का फसफसतो हे मी सांगितलं होतं. चांगलं लक्षात ठेवलेलं दिसतंय यांनी. ''पण हे बुडबुडे साधे नसतात. त्यांच्यात फक्त हवा नसते.”
वयम्

पाठ्यपुस्तक..एक छळवाद

राजीव तांबे | 4 वर्षांपूर्वी

आम्ही मुले सर्जनशील असल्याने, पाठ्यपुस्तकांचा उपयोग अम्ही विविध प्रकारे केला. आमच्यावेळी पुस्तके रंगीत नव्हती. त्यामुळे पुस्तकातील चित्रात रंग भरण्याचे काम आम्हालाच करावे लागे. चित्र रंगवल्यानंतर मूळ चित्र ओळखताच येणार नाही याची आम्ही पुरेपूर काळजी घेत असू. माणसाचे प्राण्यात, फळात, झाडात किंवा एखाद्या वस्तूत रुपांतर करत असू. एकदा आमच्या विज्ञानाच्या बाईंनी आम्हाला 73 वे पान उघडायला सांगितले. सहज म्हणून बाईंनी माझ्या चित्रकार मित्राचे पुस्तक हातात घेतले आणि 73 वे पान पाहून त्या जोरदार किंचाळल्या. ती किंचाळी ऐकून बाजूच्या वर्गातील दोन शिक्षक धावत आले. ते 73 वे पान पाहून सार्याय वर्गासोबत ते शिक्षक पण खिंकाळू लागले! 73 व्या पानावर डार्वीनचा उत्क्रांतीचा सिध्दांत होता. तिथेच भरघोस दाढी मिशावाला डार्वीनचा मोठा फोटो ही होता. माझ्या चित्रकार मित्राने त्या मूळ डार्वीनच्या चित्राचे एका भयंकर सरड्यात रुपांतर केले होते. अशा प्रकारे डार्वीनचीच उत्क्रांती होईल याची सुतराम कल्पनाच नसल्याने बाई भलत्याच टरकल्या होत्या. मग बाईंनी माझ्या मित्राला डार्वीन ही पदवी दिली. आणि या ‘डार्वीनला’ उत्क्रांतीचा सिध्दांत पट्टीच्या मदतीने पाठीवर समजावून दिला.
वयम्

पावसाच्या धारा येती झराझरा....

भारती सिनकर | 4 वर्षांपूर्वी

पाऊस आपल्याला 'जीवन’ देतो. जीवन म्हणजे पाणी आणि जीवन म्हणजे जगणे. त्यामुळे पाऊस ख:या अर्थाने जीवन देतो, असे म्हटले पाहिजे. तो त्याच्या वर्षावातून आपले सर्वस्व अर्पण करीत असतो. जणू तो आपल्याला संदेश देतो की, इतरांचे जीवन सफल करा. आपल्याकडे आहे ते इतरांना भरभरून द्या. सर्वांना समृद्ध करा. आनंदी व चैतन्यमय वातावरण निर्माण करा. 'त्यागातच सुख असते,’ हा बहुमोल विचार पाऊस आपल्या कृतीतून व्यक्त करतो.
वयम्

सापांना 'अभय' देणारा मित्र

अंजली कुलकर्णी- शेवडे | 4 वर्षांपूर्वी

सापांना गंधज्ञान नसतं, त्यांना ऐकू सुद्धा येत नाही मग गारुड्याने पुंगी वाजवली की साप कसा डोलतो हा एकदम नागपंचमी स्पेशल प्रश्न माझ्या मनात होताच. अभय काकांनी आमच्या गप्पा संपता संपता सांगितलं की गारुडी त्यांच्या त्या पुंगीला एखादी गडद रंगाचा गोंडा किंवा कापडाचा तुकडा वगैरे बांधतात. साप त्या रंगाकडे बघून डोलतो!
वयम्

लांबकान्या मुलाची गोष्ट

सोनाली नवांगुळे | 4 वर्षांपूर्वी

कान पूर्वीसारखे होईपर्यंत शाळा तर चुकवता येणार नव्हती. म्हणून दुसऱ्या दिवशी शाळेत जाताना कान्हा आईची चिठ्ठी घेऊन गेला. थोडेदिवस टोपी घालून शाळेत यायची परवानगी त्यात मागितली होती. त्याच्या शिक्षिकेला आश्चर्य वाटलं, पण ती काही बोलली नाही. मुलं मात्र त्याला चिडवत होती. मैदानावर खेळायच्या तासाच्यावेळी वर्गातली दोन मुलं झाडाखाली उभं राहून आपसात कुजबुजताहेत हे दिसल्यावर कान्हाची सवय उफाळून आली. तो लगेच झाडामागं जाऊन त्यांचं गुपित कळून घेण्याचा प्रयत्न करायला लागला ... आणि नवल घडलं. आधीच सशासारखे लांब झालेले कान्हाचे कान दुप्पट वाढले. टोपी उडून जमिनीवर पडली. सगळी मुलं त्याच्याकडं पाहून ओरडायला लागली ... “हे हे लांबकान्या लांबकान्या सतत चोरून ऐकून ऐकून बघा कान्हाचे कान कसे गाढवासारखे झालेत...”
वयम्

अक्षरबाप्पा!

क्रांती गोडबोले-पाटील | 4 वर्षांपूर्वी

ज्या शाळेच्या पटांगणावर राज सरांना मस्तीखोर मुलगा म्हणून शिक्षा झाली होती, त्याच पटांगणावर २०१८ साली शाळेने त्यांचा सत्कार केला. तो दिवस त्यांना फार सुखावून गेला. लॉकडाउनमध्ये लोकांमध्ये सकारात्मकता निर्माण करण्यासाठी, ते घरातून अक्षरगणेश रेखाटून दाखवत होते. सोशल मिडियावर राज सरांनी साकारलेल्या अक्षरगणेशचे फोटोज आणि व्हिडिओज पाहायचे असल्यास-फेसबुकवर RAJ KANDALGAONKAR@aksharganesh Artist सर्च करा आणि Instagram वर akshar.ganesh.kalakar सर्च करा. तुम्हांलाही तुमचं नाव अक्षरगणेश स्वरूपात हवं असल्यास सोशल मिडियावरून त्यांच्याशी संपर्क साधा.
Install on your iPad : tap and then add to homescreen