सभासद लॉगिन
नवीन सभासदत्व !


" साहित्यिक " शब्द शोधाशी निगडित लेख


संपादकीय

लोकसत्तातील लेख

किरण भिडे | 9 वर्षांपूर्वी

रविवार १७ सप्टेंबर रोजी लोकसत्ता दैनिकाच्या लोकरंग पुरवणीत प्रसिद्ध झालेला लेख थोडा सुधारून परत देत आहे. पेपरवरून डिजिटल माध्यमात जाताना काय काय करू शकतो याचा एक अंदाज तुम्हाला येईल. ग्रंथसखाची लिंक , पहिला केसरी चा अंक आणि दर्पण, मुंबई अखबार ची एका पुस्तकातील माहिती देणारे फोटो टाकता आले. अजून तुमच्याही काही कल्पना असतील तर कळवा.
पुनश्च

बाबरी : जे दिसले तेच सांगितले

डॉ. के. के. मोहम्मद | 9 वर्षांपूर्वी

विषय तसा नाजूक असल्यामुळे पोस्ट टाकण्यापूर्वी गुगलकाकांना विचारलं. हे मोहम्मद गृहस्थ खरंच अस्तित्वात आहेत आणि वर उल्लेखलेली मतं त्यांचीच आहेत याची खात्री करून घेतली. whatsapp वर आलेली सदर पोस्ट खरी आहे. जिज्ञासूंनी त्यांच्या नावावरील लिंक क्लिक करावी.
पुनश्च

एक आगळे विद्यापीठ

निर्मला देशपांडे | 9 वर्षांपूर्वी

नातेवाईकांखेरीज रामभाऊंचे साहित्यिक नातेवाईकही अगणितच. पुढच्या टिचभर खोलीत स्वच्छता सतरंज्या अंथरल्या जातात आणि साहित्यिक बैठकी सुरू होतात.
पुनश्च

लोकशाही विरुद्ध हुकूमशाही

वा. रा. जवाहिरे | 8 वर्षांपूर्वी

लोकशाही व हुकूमशाही यांच्या गुणावगुणांची तपासणी करणे आणि त्यांची वाटचाल कशी घडते याबाबतचाही विचार करणे अत्यंत आवश्यक व निकडीचे ठरते.
पुनश्च

‘साष्टांग नमस्कार’ आणि आचार्य अत्रे

प्र. के. अत्रे | 8 वर्षांपूर्वी

अलौकिक प्रतिभा, उपजत विनोदबुद्धी यांसोबत मराठी आणि इंग्रजी नाटककारांचे संस्कार यातून निर्माण झालेले आणि प्रचंड यशस्वी ठरलेले नाटक साष्टांग नमस्कार याची जन्मकथा लेखक आचार्य अत्रेंच्याच शब्दांत वाचा.
पुनश्च

हे आमचे अत्रे साहेब

दत्तू बांदेकर | 8 वर्षांपूर्वी

आज अत्रे जयंती. त्या निमित्ताने १९५८ साली आपल्या बॉसच्या साठीच्या निमित्ताने त्यांच्यावर फर्मास भाष्य करणारा दत्तू बांदेकर यांचा लेख...
पुनश्च

‘न्यूजवीक’ची अखेर आणि प्रदीप लोखंडे

भानू काळे | 7 वर्षांपूर्वी

कागदोपत्री भव्य व आकर्षक वाटणाऱ्या असंख्य योजना मांडल्या जातात; आपण मार खातो ते त्यांच्या प्रत्यक्ष अंमलबजावणीत. “God is in details,” म्हणतात ते खरेच आहे. लोखंडे यांच्या योजनेचे नेमके वेगळेपण हे या अंमलबजावणीत हे आणि तेच बहुधा त्यांच्या एकूण यशाचे मर्म असावे.
निवडक दिवाळी २०१८

रत्नागिरीची मासोळी जपानच्या मॉलमध्ये

भानू काळे | 7 वर्षांपूर्वी

गद्रे मरिन्सचा हा प्रेरणादायी प्रवास भानू काळे यांनी रत्नागिरीची मासोळी जपानच्या मॉलमध्ये या अंतर्नादमधील लेखात उलगडला आहे.
निवडक दिवाळी २०१८

माणसं! मला दिसली तशी

श्रीरंग भागवत | 7 वर्षांपूर्वी

आर.के. लक्ष्मण आणि कॉमन मॅन हे समीकरण माझ्या मनात एवढं घट्ट होतं, की त्यांच्याशी संवाद साधणं अगदी सोपं जाईल असं वाटलं होतं. प्रत्यक्षात जेव्हा त्यांच्याबरोबर वेळ घालवला, तेव्हा लक्षात आलं की त्यांच्याशी संवाद साधणं फार कठीण होतं.
पुनश्च

अचूक मर्मप्रहारमय लेखणीचा धनी-आलमगीर

हरीभाऊ हर्षे | 7 वर्षांपूर्वी

बावडेकर उत्तम ललित लेखक होते, वृत्तपत्र व्यवसायाला त्यांनी वाहून घेतलं नसतं तर एक उत्कृष्ट साहित्यिक म्हणून ते गाजले असते...
निवडक दिवाळी २०१८

या भवनातील गीत पुराणे...

मेघना भुस्कुटे | 7 वर्षांपूर्वी

पुलं कधीच अस्वस्थ करणारे प्रश्न विचारणारे लेखक नव्हते. ‘बटाट्याची चाळ’, ‘हसवणूक’, ‘व्यक्ती आणि वल्ली’ ही त्यांची सर्वाधिक लोकप्रिय पुस्तकं पाहिली, तर स्मरणरंजन आणि एका विशिष्ट प्रकारच्या समाजघडीबद्दलचा जिव्हाळा त्यात उघड उघड दिसतो. त्यांतला विनोद अतिशय सूक्ष्म निरीक्षण मांडणारा, मार्मिक आणि रंजक आहे यात प्रश्नच नाही. पण ही पुस्तकं वाचकाला अस्वस्थ करण्यापेक्षाही स्वस्थ करण्याकडेच अधिक लक्ष्य देतात.
पुनश्च

विचारांची ताकद

शुभदा चौकर | 7 वर्षांपूर्वी

अरुणाताईंनी 'विवेक’, 'शहाणीव’ हे शब्द वापरले. विवेक म्हणजे योग्य काय, अयोग्य काय, याचा विचार करून निर्णय घेण्याची क्षमता. शहाणीव म्हणजे विचारपूर्वक कमावलेले शहाणपण.
पुनश्च

भागानगरच्या मौजा

गोपीनाथ गणेश तळवलकर | 7 वर्षांपूर्वी

भागानगर म्हणजेच हैदराबाद. १९३१ साली भागानगरीत संपन्न झालेल्या अखिल भारतीय मराठी साहित्य संमेलनाचा मनोरंजक वृत्तांत वाचा या लेखात
वयम्

डॉ. अरुणा ढेरे यांचा अप्रतिम लेख... खास मुला-पालकांसाठी !

अरुणा ढेरे | 7 वर्षांपूर्वी

प्रेम आणि माया यांनी भरून गेलेले ते वातावरण होते. एकदा कधीतरी तिन्हीसांजेला आजी मुलांना घेऊन अंगणात बसली होती.आवळीचे सावळे झाड माथ्यावर होते. मुले गोष्टी करत होती, गाणी म्हणत होती.
पुनश्च

मराठी साहित्यातील शेवटचा राजपुत्र

सचिन कुंडलकर | 7 वर्षांपूर्वी

‘मौनराग’ वाचून मी आतून हलून गेलो आणि लिहिण्याची क्राफ्ट ज्याला म्हणतात त्याचा एक ताजा आणि अतिशय original असा अनुभव त्या लिखाणापासून मला येऊ लागला.
पुनश्च

यात्रा पुढे सरकताना !

गणेश कुलकर्णी | 7 वर्षांपूर्वी

तर गाडीला उशीर म्हणजे स्वतःच्या कुठल्याही कार्यक्रमांना जागा नाही. इंजिनमध्ये टॉयलेट, बेसिन नसतं. मलमूत्र-विसर्जन करण्याची कुठलीही व्यवस्था नाही.
निवडक दिवाळी २०१८

सीमेच्या पलीकडचं कराची

गौरी पटवर्धन | 7 वर्षांपूर्वी

बाह्य जगाकडे म्हणजे पुरुषी जगाकडे मुसलमान स्त्रीने पाठच फिरवली पाहिजे असा अट्टहास मुसलमानी मानसिकतेत आहे आणि त्या जगाशी स्त्रीचं नातं हे संशयाच्या एका विचित्र जाळ्यात अडकवलेले आहे. त्यामुळे शिकायला, नोकरीला बाहेर पडणारी, घरात आणि नजीकच्या बंदिस्त वर्तुळात मोकळिकीचे वातावरण अनुभवणारी उच्चवर्गीय स्त्रीसुद्धा कराचीसारख्या मोठ्या शहरातही त्या संशयाचं ओझं घेऊन सतत वावरते आणि एका संकुचित, मर्यादित अशा स्वातंत्र्याच्या अनुभवात समाधान मानते.
पुनश्च

पु. शि. रेगे : एक तरल प्रतिभासंपन्न व्यक्तिमत्त्व

रा. भि. जोशी | 7 वर्षांपूर्वी

आधुनिक जगात आधुनिक विचारधारांशी परिचित असलेला सुशिक्षित माणूस-प्राध्यापक असा भाविक कसा असू शकतो ह्याचे मला नवल वाटते.
वयम्

लिट्ल मिस सनशाईन

गणेश मतकरी | 7 वर्षांपूर्वी

 'सनशाईन’च्या एकूण व्यक्तिनिष्ठ स्वरूपाप्रमाणेच त्याचा संदेशही व्यक्तिनिष्ठच आहे. कोणत्याही वर्गवारीत न बसवता सर्वांना त्यांच्या गुणदोषांसह स्वीकारावं, असं सांगणारा हा संदेश फार नवा नाही, मात्र तो आज महत्त्वाचा नक्कीच आहे.
निवडक दिवाळी २०१८

फ्लेमिंगो

मोनिका गजेंद्रगडकर | 7 वर्षांपूर्वी

सॅम दमून गेला होता. ती गर्दी, ते ऊन, ती दुर्गंधी... साऱ्यानेच... त्यांच्या डॅडची शाळा... आता हा डॅडचा देश... न आकळता... नजरेत सामावू न शकणारा... त्याच्या डॅडला त्या गरीब शाळेत जाऊन मोठं व्हावं लागलं. कारण याच देशाच्या मातीत त्याचा रूजवा होता... या अफाट गर्दीखाली सतत तुडवली जाणारी या देशाची ही भूमी! ही गर्दी, ही दुर्गंधी, ही अस्वच्छता, ही उन्हाची काहिली... ही या भूमीची ओळख... पणम तीच असंख्यांची जन्मभूमी—त्याच्या डॅडीचीही... ती पाहायच्या ओढीने इथे काही काळ स्थलांतरित झालेला, परक्या भूमीतला हा सॅम नावाचा जणू फ्लेमिंगोच...
निवडक दिवाळी २०१८

इंग्रजीची मास्तरकी

छाया महाजन | 7 वर्षांपूर्वी

तेव्हा गी द मोपासाची ‘नेकलेस’ ही कथा शिकवण्यात आनंद न वाटला तरच नवल. मुलांना पहिल्यांदा या फ्रेंच नावाचा उच्चार शिकवणं ही कसरत. मग आमची गाडी अडली ती ‘द बॉल’ या शब्दावर. त्याचा ढोबळ अर्थ ‘पार्टी’ असा सांगितला खरा; पण त्यात शांत, सौम्य संगीतावरचे नृत्य हे अपेक्षित आहे. आपल्याकडे पार्टीचा आधुनिक अवतार म्हणजे ढँ ढँ वाजणारी गाणी आणि डी जे आणि दारूचा सर्रास वापर असा आहे. तो येथे अभिप्रेत नाही.युरोपियन कपड्यांची पद्धतही वेगळी. शिवाय बॉल्स हे राजे, उमराव आयोजित करत. त्यासाठी सजवलेले अतिप्रशस्त हॉल्स असत, हे बरेच सांगून मी थोडी थकले. पण तरीही ती संकल्पना त्या सुंदर निमुळत्या कमरेच्या कुमारिका (अर्थात् कोर्सेट्स् किती ओढून कमरेवर ताणून बसवतात, हे पाहिल्यावर ‘नको तो सुंदर गाउन घालणं’ असंच वाटतं!) त्या त्यांच्या नाजूक हातांनी हलकेच फुलपाखरासारखा गाउन उचलत टाकणारी पावलं, हे शब्दात सांगता येतं; पण दरवेळी त्याला दृश्यात्मकता येतेच असं नाही.मला आठवतं, मी सिलॅबस प्लॅनिंगच्या वेळी मराठी मुलामुलींना चित्रांनी नव्हे, तर चित्रफितीच्या साह्यानं इंग्रजी शिकवावं, असं सुचवलं होतं.
निवडक दिवाळी २०१८

‘स्वाधीन’ विदुषीचे मनोज्ञ चिंतन

विनय हर्डीकर | 7 वर्षांपूर्वी

राज्यसंस्था आवश्यक आहे म्हणून त्या-त्या काळातले शासनही आवश्यकच असते. या फसवणुकीच्या भूमिकेचे सडेतोड खंडन करून “तेव्हा शासनाचा प्रत्यक्ष व्यवहार पाहून व तपासून आणि खऱ्या हेतूचा कयास बांधूनच शासनाशी व पर्यायानी राज्यसंस्थेशी काय ते सहकार्य केले पाहिजे”, असा स्पष्ट इशारा त्यांनी दिला आहे. राज्यसंस्था आणि संस्कृती व स्वातंत्र्याचे मूल्य, स्वातंत्र्य, समता व उदारमतवाद हेही विषय त्यांनी विचारात घेतले आणि उदारमतवाद हा शब्द गढूळ झाला असल्याची टिप्पणी केली आहे. या विचारपरंपरेचे मुख्य आधार म्हणजे व्यक्तिस्वातंत्र्य आणि समानता यांच्या आचरणामध्ये येणारे प्रश्न त्यांनी विचारात घेऊन समाजातील रंजल्या-गांजलेल्यांचे प्रश्न सोडविण्यासाठी एकेकट्या व्यक्तीचे स्वातंत्र्य जरा बाजूला ठेवले तर काय हरकत आहे, ही भूमिकाही खोडून काढली आहे.
निवडक दिवाळी २०१८

अदिती अखिलाची गोष्ट

रविंद्र रुक्मिणी पंढरीनाथ | 7 वर्षांपूर्वी

ह्या एकटेपणाला घाबरून माणसं लग्न करीत असतील का? किंवा मग प्रेम वगैरे? पण मग पुन्हा एकटेपण हवंसं वाटलं तर काय? ते जवळचं, आपलं वगैरे माणूस राहू देईल पुन्हा आपल्याला एकटं? जाऊन बसेल आपण बोलावलं पुन्हा, तर येता यावं इतपत दूर, पण तरीही हाकेच्या अंतरावर? पण मग त्या माणसाबरोबर येणारा सगळा गोतावळा? साधनेला एकटं रहावसं वाटत असेल, तेव्हा ती काय बरं करत असेल? की गर्दीत राहून ती एकटं राहणंच विसरून गेली असेल? पण हे कसं शक्य आहे? प्रत्येकाला दिवसभरात केव्हातरी आपल्या स्वतःसोबत केव्हातरी आपल्या स्वतःसोबत राहावसं वाटणं ही त्याची गरज नाही का, अगदी जीवनावश्यक म्हणावी अशी?
निवडक दिवाळी २०१८

शोक नायिका अख्मातोवा

अरुण नेरुरकर | 7 वर्षांपूर्वी

अख्मातोवाने भयानक दिवस अनुभवले आणि या दरम्यान, नादेद्झा मान्देलस्तामच्या म्हणण्यानुसार, ती धीरोदात्त नायिकेसारखी वागली. जाहीररित्या किंवा माझ्याशी खाजगीत बोलतना, सोविएत राजवटींविरोधात तिने एकही शब्द उच्चारला नाही. मात्र, तिचं सारं आयुष्य हर्जेन -Harzen - ने केलेल्या रशियन साहित्याच्या वर्णनाबरहुकूम होतं – रशियन वास्तवाचं एक सातत्यापूर्ण गुन्हेगारी आरोपपत्र.सोविएत युनियनमध्ये उघडपणे जाहीर न करताही सर्व दूर पसरलेली आणि आजही होत असलेली तिच्या स्मृतींची पूजा, मी जाणतो तितपत, अद्वितीय आहे. ती स्वतः आणि तिचा देश, यांना ललामभूत नसलेल्या गोष्टींविरोधात असलेल्या तिच्या अबोल, निग्रही प्रतिकाराने, तिचं रूपांतर (बेलिन्स्कीने हर्जेनविषयी भाकित केलं होतं तसं) केवळ रशियन साहित्यातील नव्हे तर, आपल्या काळाच्या रशियन इतिहासातील एका नामी व्यक्तीमध्ये केलं.
निवडक दिवाळी २०१८

माणसांनी हरवलेली माया

मिलिंद बोकिल | 7 वर्षांपूर्वी

त्या सगळ्याकडे बघताना मन विषण्णतेने भरून गेले. जी संस्कारित होते तिला संस्कृती म्हणतात; पण खरेतर जी सतत चालू राहते. जिला सातत्या असते तिलाच संस्कृती म्हणायला पाहिजे. जिथे माणसे नाहीत तिथे कसली आली आहे संस्कृती? तिथे नुसते दगड आणि माती. हे अवशेष जतन करून ठेवले आहेत खरे, पण ती माणसे तिथे असती तरच त्यांना अर्थ होता. काही तुरळक माया वस्त्या शिल्लक असतील आणि जुन्या लोकांचे संकरित वंशज तिथे राहत असतील, पण ते खरे लोक मात्र काळाच्या उदरात गडप झालेले आहेत. आणि त्यांच्याबरोबरच त्यांची सगळी समजूत, त्यांची भाषा,  त्यांचे साहित्य, त्यांची गाणी, त्यांचे अध्यात्म, त्यांचा जगाविषयीचा दृष्टिकोन हे सगळेच नाहीसे झालेले आहे. हे लोक आज असते तर किती बहार आली असती!
निवडक दिवाळी २०१८

लेखणीची दहशत

ज्युनियर ब्रह्मे | 7 वर्षांपूर्वी

हा एक नवाच ताप झाला होता. जर कुणा बऱ्यापैकी नाव असलेल्या लेखकाचं कुठलंही नवं पुस्तक बाजारात यायचं झालं, की मोठा समारंभ कररून आलं पाहिजे, असा शिरस्ता झाला होता. रस्ता जितके तास बंद होईल तितकं ते पुस्तक चर्चेत राहायचं. कानठळ्या बसवणाऱ्या डीजेच्या तालावर पुस्तकातला काही भाग वाचून दाखवणे, गेस्ट अपीअरन्स म्हणून इतर लेखकांकडून स्टेजवर हाणामारीयुक्त चर्चा घडवून आणणे, पुस्तकातल्या पानांची दहीहंडी करून ती जुन्याजाणत्या लेखक मंडळांकडून फोडणे असले थिल्लर प्रकार सर्रास झाल होते. नवरात्रीत स्पीकरवर एखाद्या कादंबरीचं प्रकरण वाचत त्यावर तासन्तास झुलणाऱ्या पोरी आणि गणपतीत डीजेच्या तालावर पुस्तकाची परीक्षणे वाचणारी पोरं कमी होती की काय, म्हणून हे नवीन फॅड आलं होतं.
पुनश्च

मी (पूर्णवेळ) लेखक कसा झालो?

शिवराज गोर्ले | 7 वर्षांपूर्वी

काय लिहिलं नाही मी? नाटक, चित्रपट, टीव्ही सिरियल, कथा, कादंबरी, व्यक्तिचित्रं, कविता, गीतं, विनोदी व प्रेरक साहित्य, स्तंभलेखन, संपादन, जाहिरातींसाठी कॉपीरायटिंगही.
वयम्

बहुरुपी पु. ल.

asiatic | 7 वर्षांपूर्वी

वयाच्या पाचव्या वर्षी केलेले हे पहिलं जाहीर भाषण, त्यात दाखवलेलं प्रसंगावधान, केलेला अभिनय हे गुण ज्याच्याजवळ जन्मजात होते, पुढच्या आयुष्यात जे त्याने अधिक जोपासले आणि वाढवत नेऊन सा-या महाराष्ट्राला मनापासून हसवलं, तो हा मुलगा म्हणजे सुप्रसिद्ध लेखक, नाटककार पु.ल. देशपांडे. त्यांचा जन्म ८ नोव्हेंबर १९१९ रोजी झाला. सारा महाराष्ट्र या वर्षी त्यांची जन्मशताब्दी साजरी करत आहे.
निवडक दिवाळी २०१८

डिलाइट विद्यापीठः विस्मृतीत गेलेला काळाचा तुकडा

अनिल शिदोरे | 7 वर्षांपूर्वी

मी ‘डिलाइट’ला पोहोचलो त्यावेळेस दिल्लीत इंदिरा गांधींचा पराभव होऊन मोरारजीभाई देसाई पंतप्रधान झाल्याला अवघे दोन-तीनच महिने झाले होतते. स्वातंत्र्य मिळून तीस वर्षे झाली होती. पहिला रोमॅन्टिसीझम आटायला लागला होता. आधी ‘जंजीर’, नंतर ‘दीवार’मधून अमिताभ त्याच्या सगळ्या जगावरचा राग व्यक्त करत होता. ‘इंडिया टुडे’ने नव्या युगाची पत्रकारित देशासमोर आणली होती. मुंबईला ग्रंथाली वाचक चळवळ आकार घेत असताना दलित मन व्यक्त व्हायला लागले होते. ‘घाशिराम कोतवाल’, ‘बाईंडर’ने महाराष्ट्र हडबडला होता. ‘सामना’, ‘सिंहासन’, ‘जैत रे जैत’नी मराठी सिनेमा नवी क्षितिजे शोधत होता. देशात काहीतरी वेगळे होणार आहे असे वाटायला लागले होते. नवे वेध लागत होते. महाराष्ट्र आणि सारा देशच कूस बदलत होता.
पुनश्च

सत्यकथा- अखेरच्या घरघरीची वेदना

श्री. पु. भागवत | 7 वर्षांपूर्वी

अशा नियतकालिकांचा वाचक आणि ग्राहक मर्यादित, आणि त्या मर्यादित ग्राहकांवरच अनेक विशेष स्वरूपाची नियतकालिके हक्क सांगत असतात.
निवडक दिवाळी २०१८

रफिकची मुंबई

शर्मिला फडके | 7 वर्षांपूर्वी

“माझगाव आत्ता आहे त्यापेक्षा खूप वेगळं समृद्ध होतं. 18-19 व्या शतकात इथे राहणं प्रतिष्ठेचं मानलं जाई. धनवान, उच्च मध्यमवर्गीयांची पसंती माझगावला होती. माझगावची भरभराट समृद्धी, वस्तीचे नशीब गोदीशी जोडले गेले होते. इथे बॉम्बे पोर्ट ट्रस्ट होतं. सिंधिया  होते शिपिंग क्षेत्रात, सकाळी सात वाजता भोंगा वाजायचा.लोकं मग आपआपल्या कामाला जायला निघायचे, साडेसातला अजून एक भोंगा व्हायचा. पुन्हा साडेचारला भोंगा. ही घरातल्या पुरुष माणसांची  परतायची वेळ. सगळ्यांचं दैनंदिन जीवन गोदीतल्या भोंग्याच्या आवाजाशी बांधलं गेलेलं.सुरुवातीला इथे प्रमुख वस्ती कॅथॅलिक धर्मियांची असली तरी इतर धर्मीयही मोठ्या संख्येने आले. जगभरातून आलेले कामगार गोदीत काम करायचे. गोदीतलं वातावरण विविध जाती, धर्म देश असलेल्या लोकांनी बनलेलं होतं, तेच इथल्या वसाहतींमध्ये झिरपलं. माझगावचं कॉस्मोपोलिटन कल्चर त्यामुळेच बनलं.”
पुनश्च

मराठी रेडिओ... सुधारत आहे की बिघडत आहे?

श्री. के. क्षीरसागर | 7 वर्षांपूर्वी

या माध्यमाचा उपयोग करणारे वक्ते तरी पोटाकरतां रेडिओवर जात नाहीत, इतकंच काय पण द्रव्यार्जनाच्या दृष्टीनंही रेडिओकडे पहात नाहीत.
रुपवाणी

स्वयंवरम (१९७२)-अदूर गोपालकृष्णन  

टीम सिनेमॅजिक | 7 वर्षांपूर्वी

अदूर यांनी, या चित्रपटात विविध प्रयोग केले. राय आणि घटक यांचा प्रभाव त्यांच्यावर होताच. घटक तर त्यांचे FTIमधील शिक्षकच! परदेशी चित्रपट हे त्यांच्या सातत्याने पाहण्यात असत. अदुरचे हे प्रशिक्षण, त्यांची रंगकर्मी ही घडण आणि त्यांची वर्ल्ड सिनेमा ची जाण; या सर्व गोष्टी 'स्वयंवरम'मध्ये दिसून येतात.
मराठी प्रथम

क. जे. सोमय्या महाविद्यालयात रंगले पद्मश्री पद्मजा फेणाणींचे स्वर!

प्रा. मीरा कुलकर्णी | 7 वर्षांपूर्वी

आपल्या महाविद्यालयांत आयोजित केलेल्या कार्यक्रमांचा वृत्तांत छायाचित्रांसह आम्हांला खालील पत्त्यावर पाठवावा.
वयम्

स्केअरी स्टोरीज टु टेल इन द डार्क

गणेश मतकरी | 7 वर्षांपूर्वी

ॲल्विन श्वार्त्झ या लेखकाने लिहिलेलं हे एक मजेदार पुस्तक आहे, ज्याला ब्रेट हेलक्विस्ट या चित्रकाराने अचूक वातावरणनिर्मिती करणारी चित्रं काढलेली आहेत. ही तीन भागांची मालिका आहे. आता ‘अंधारात घाबरवण्यासाठी सांगायच्या गोष्टींचं’ पुस्तक मजेदार का, तर ते ज्या प्रकारे लिहिलंय, त्यात याचं कारण सापडेल. या कथा तशा स्वतंत्र नाहीत, दंतकथांसारख्या आहेत.
वयम्

कोण हुशार, कोण ढ?

डॉ. उज्ज्वला दळवी | 7 वर्षांपूर्वी

मूल जेव्हा पुस्तक वाचून किंवा व्हीडियो बघून एखादी गोष्ट शिकतं तेव्हा त्याच्या मेंदूचा एकदम पाठीमागचा भाग एकदम पुढच्या भागाला संदेश पाठवतो. तिथून मेंदूच्या पोटातल्या पाणघोड्यासारख्या भागाशी (hippocampus) संगनमत साधलं जातं आणि दृक्-शिक्षण होतं.
वयम्

चष्मा का लागतो ?

डॉ. उज्ज्वला दळवी | 6 वर्षांपूर्वी

चाळिशीनंतर नेत्रभिंगांचा लवचीकपणा घटतो. जवळच्या वस्तू, अक्षरं बघताना ती फुगीर होऊ शकत नाहीत. त्याला Presbyopia म्हणतात. तसं झाल्यामुळे वाचताना, सुईत दोरा ओवताना, तांदूळ निवडताना डोळ्यांच्या पुढ्यात बहिर्गोल भिंगं ठेवायची गरज भासते; ‘चाळिशी’ लावावी लागते.
मराठी प्रथम

माझी मराठी शाळा आणि माझे नावीन्यपूर्ण उपक्रम - (भाग १)

गुणेश कौसल्या जगन्नाथ | 6 वर्षांपूर्वी

देशोदेशींच्या आलेल्या प्रतिसादांनी मुले आनंदून गेली. काही देशांनी त्यांचे नकाशे तर काही देशांनी चक्क चलनही पाठवले.
वयम्

बहुरूपी फ्लूचे दशावतार

डॉ. उज्ज्वला दळवी | 6 वर्षांपूर्वी

करोना व्हायरसची लागण झाली की आजाराची लक्षणं दिसायला दहाबारा दिवस सहज जातात. एकविसाव्या शतकातला माणूस तेवढ्या काळात व्हायरसची पेरणी करायला जगाच्या दुसर्‍या टोकाला पोचू शकतो. डिसेंबरपासून सुरू झालेली साथ आतापर्यंत जगभर पसरली आहे असं धरूनच चालायला हवं. तिला आटोक्यात ठेवणं ही आपली सगळ्यांची जबाबदारी आहे.
पुनश्च

भाऊराव माडखोलकर : एक बहुपेडी व्यक्तिमत्व

सुनील सुभेदार | 6 वर्षांपूर्वी

“माडखोलकर नसते, तर विदर्भाचा संयुक्त महाराष्ट्रात समावेश करण्याचा प्रश्न उपस्थित झाला नसता,” असे बापूजी अणे यांनी, राज्यपुनर्रचना आयोगापुढे साक्ष देताना म्हटलेले असले, तरी राजकारण हाही त्यांच्या बौद्धिक जीवनातील अग्रक्रमाचा विषय नव्हता.
मराठी प्रथम

संपादकीय - मराठी राज्याची साठोत्तरी कहाणी

डॉ. प्रकाश परब | 6 वर्षांपूर्वी

१९६० साली अस्तित्वात आलेले हे मराठी राज्य भविष्यात मराठीच राहील की नाही याची शंका यावी इतकी परिस्थिती हाताबाहेर गेलेली आहे.
रुपवाणी

व्यक्ती, चरित्र आणि पट

टीम सिनेमॅजिक | 6 वर्षांपूर्वी

काही लोकांचं आयुष्य सर्वसामान्य लोकांपेक्षा फारच वेगळं असतं. त्यांच्यात काही तरी असामान्य गोष्ट असते आणि तीविषयी जाणून घ्यायला लोकांना आवडतं. मग अशा व्यक्तींवर चरित्रपट येऊ शकतो. काही लोकांचं आयुष्य प्रेरणादायी असतं. ते पडद्यावर आणणं यात काही दिग्दर्शकांना आव्हान वाटतं. काही चरित्रपट तर राजकीय हेतू डोळ्यांसमोर ठेवून तयार केले जातात. काही चित्रपट तर संबंधित सेलिब्रिटींकडून स्वतःची बाजू मांडण्यासाठी मुद्दाम तयार करवून घेतले जातात. अर्थात हे उघडपणे कुणीच मान्य करत नाही. त्यामुळं चरित्रपटांचा आढावा घेताना चित्रकत्र्यांची भूमिका महत्त्वाची ठरते. आपण प्रेक्षक म्हणून कुठल्या परिप्रेक्ष्यातून या सगळ्याकडे बघतो हेही महत्त्वाचं ठरतं.
पुनश्च

इदंमम शरीरं

माधव आचवल | 6 वर्षांपूर्वी

मातीचं भांडं, मातीला मिळेल. हे अटळ सत्य खरंच. पण आज हे भांडं अभंग आहे. त्याला आकार आहे. त्यात सोनेरी बुडबुडे वर उठविणारी वारुणी काठोकाठ भरलेली आहे. जोपर्यंत हे पात्र हातात आहे तोपर्यंत ते घट्ट पकडून धरीन, पीत राहीन.
पुनश्च

अ.भि.शहाः माणसं स्थापन करणारी संस्था

दिलीप पुरुषोत्तम चित्रे | 6 वर्षांपूर्वी

देशभर हिंडून शहांनी माणसं ‘स्थापन’ केली. संस्थांप्रमाणे, किंवा संस्थांपेक्षाही, माणसं स्थापन करण्याची त्यांना आवड होती. त्यांच्या मानवतावादाचा नेमका हाच अर्थ होता.
वयम्

राष्ट्रीय प्रतिज्ञा कोणी लिहिली ?

नरेंद्र लांजेवार | 6 वर्षांपूर्वी

आपल्या देशाला जसे राष्ट्रगीत आहे, जसा अधिकृत ध्वज आहे, घोषवाक्य आहे, राष्ट्रीय प्राणी, पक्षी, झाड, फूल, फळ, खेळ आहे तशीच राष्ट्रीय प्रतिज्ञाही आहे. या प्रतिज्ञेला राष्ट्रीय मानाचे वलय आहे. राष्ट्रगीताला जो मान आहेतोच सन्मान या प्रतिज्ञेला देण्यात आलेला आहे. आपण रोजच ती म्हणतो, म्हणून कदाचित तिच्याबाबत आपल्या मनात विशेष कुतूहल नसावे असे मला वाटते.
ललित

हा पुरस्कार आपल्या कामासाठीचा (सरस्वती सन्मान)

श्री. रमाकांत रथ | 6 वर्षांपूर्वी

स्वयंस्फूर्तीचा दावा करण्याऐवजी, आपल्या हातून घडलेल्या निर्मितीसंबंधात कृतज्ञतेची भावना बाळगणं आपल्यासाठी हितकारक आहे.
ललित

कवितेचे कोंदण लाभलेला :किशोर पाठक

अरुण म्हात्रे | 6 वर्षांपूर्वी

कवितेशिवाय जगात दुसरे काही भारी नाही असे मानण्याचे ते नशिले दिवस होते आणि किशोर त्या कवितिक धुंदीतल्या क्षणांचा म्होरक्या होता.
मराठी प्रथम

संयुक्त महाराष्ट्राची चळवळ आणि लोकशाहीर अण्णाभाऊ साठे

प्रतीक्षा रणदिवे | 6 वर्षांपूर्वी

संयुक्त महाराष्ट्राच्या चळवळीतील अण्णाभाऊंचे लिखाण, शाहिरी, लोकनाट्य हे महाराष्ट्रातील मराठी मनाला भिडणारे होते, जनतेची भाषा बोलणारे होते.
पुनश्च

खानोलकरचे देणे - भाग १

पु. ल. देशपांडे | 5 वर्षांपूर्वी

हा एक नवलाचा पक्षी ह्या मराठी साहित्यात आला काय, गायला काय, नाचला काय, कधी कळले-कळलेसे वाटणारे बोलला काय आणि कळण्या-न कळण्याच्या सीमेवरचे काहीतरी सांगता सांगता एकदम पुन्हा ज्या अज्ञात घरट्यातून आला होता तिथे निघूनही गेला काय! त्याच्या निर्मितीसारखेच सारे काही अद्भुत.
वयम्

पाण्यावर झगमग

डॉ. उज्ज्वला दळवी | 5 वर्षांपूर्वी

प्लँक्टन (Phytoplanktons = भटक्या वनस्पती) समुद्रात वरच्यावर तरंगत असतात. काजव्यांमध्ये असतं तसंच ल्युसिफेरीन नावाचं जैविक प्रकाश (Bioluminescence) देणारं रसायन त्या प्लँक्टनमध्ये असतं. लाटा हलल्या, मासे सळसळले, जहाजं, बोटी पाणी कापत गेल्या की, प्लँक्टनना धक्का लागतो. धक्का देणाऱ्या त्या शत्रूला पळवून लावायला ते रसायन प्रकाशित होतं.
पुनश्च

लखलखीत

मंगला गोडबोले | 5 वर्षांपूर्वी

सृजन या शब्दांत जशी प्रतिभा अनुस्यूत असते तशा 'पुलं'च्या व्यक्तिमत्वात सुनिताबाई गृहित धरल्या जात होत्या.मुळात स्वत:चा, स्वत:च्या जगण्याचा काही हेतू असणं आणि त्याच्याशी निष्ठूरपणे प्रामाणिक राहणं ह्यांतला वैचारिक लखलखीतपणा ही त्या व्यक्तिमत्त्वाची सर्वोच्च खासियत.
वयम्

घाम करी काम

डॉ. उज्ज्वला दळवी | 5 वर्षांपूर्वी

व्यायाम करताना स्नायूंच्या हालचालीने शरीरातली उष्णता वाढते. ती कमी करायला घाम येतो. पण दमट हवेत झोपल्याझोपल्याही घाम येतो. म्हणून केवळ ‘घाम आला म्हणजे पुष्कळ व्यायाम झाला’ असं समजणं बरोबर नाही. त्याउलट कोरड्या हवेत कितीही व्यायाम केला तरी घाम येतच नाही. म्हणून गरम, कोरड्या हवेत घाम येईपर्यंत व्यायाम करत राहणं हे उष्माघाताला आमंत्रण ठरतं. घामातून जे पाणी बाहेर पडतं त्याने शरीराचं वजन तात्पुरतं घटतं, पण तेवढ्याने चरबी घटत नाही.
वयम्

अनावर अश्रू

डॉ. उज्ज्वला दळवी | 5 वर्षांपूर्वी

सगळ्यात आतला थर असतो शेंबडासारख्या म्यूकसचा. डोळ्यांच्या भावलीवरची कॉर्निया आणि बाकीच्या पांढऱ्या भागावरची कंजंक्टायव्हा या दोन पारदर्शक आवरणांच्या पेशी तो म्यूकस बनवतात. ओलावा धरून ठेवणारा तो बुळबुळीत थर वंगणाचं आणि जंतूंना अडवायचं काम करतो. मधला थर असतो पाण्याचा. डोळ्याच्या वरच्या हाडाच्या खोबणीत, कानाच्या दिशेला अश्रू बनवणारा अश्रुपिंड किंवा lacrymal gland असते. तिने बनवलेले पाणीदार अश्रू अनेक सूक्ष्म नळ्यांमधून पापणीच्या कडेपर्यंत येतात आणि तिथून डोळ्यांवर पसरतात.
पुनश्च

राजकारणात मराठी माणूस

काकासाहेब गाडगीळ | 5 वर्षांपूर्वी

इतिहासाच्या पार्श्र्वभूमीमुळे मराठी मन राजकारणाकडे एका निराळ्या दृष्टीने पाहू लागले. व्यक्तिगत पराक्रमाला अगर प्रयत्नांना पुढे वाव कमी, संघे शक्तिः कलौयुगे ही युगाची प्रेरणा, यांची जाणीव होऊ लागली. प्रक्षोभ व प्रेरणा यांतील फरक कळूं लागला, गती व प्रगती यांतील नाते समजू लागले.
निवडक दिवाळी २०१८

बॉर्डरलगतचं जगणं

मुक्ता चैतन्य | 5 वर्षांपूर्वी

फिरोजपूर जिल्ह्यातलं हुसैनीवाला, जिथे भगतसिंग, राजगुरू आणि सुखदेव यांची समाधी आहे. या तिघांना फाशी दिल्यानंतर त्यांचे मृतदेह इंग्रजांनी हुसैनीवालापाशी ठेवले.
पुनश्च

जुन्या आठवणी

आत्माराम रावजी देशपांडे 'अनिल' | 5 वर्षांपूर्वी

गांधीजींच्या अगदी जवळ बसण्याचे व बोलण्याचे हे दोनच प्रसंग. मग गांधी सर्व भारताचे, सर्व जनांचे आणि सर्व जगाचे झाले. महात्मा झाले.
वयम्

टीचभर नखांचा आधार

डॉ. उज्ज्वला दळवी | 5 वर्षांपूर्वी

हाताच्या नखांची वाढ महिन्याला सुमारे ३.४७ मिमी आणि पायाच्या नखांची वाढ १.६२ मिमी इतकी होते. नखाच्या बुडाशी काही इजा किंवा आजार झाला तर त्याचा नखाच्या वाढीवर परिणाम होतो आणि त्याचा वण बुडापासून टोकापर्यंत सरकत जातो. टायफॉइडसारखा मोठा आजार झाला तर तशा वणाची पूर्ण आडवी रेषा येते. मोठा मार बसला तर दोन-तीन आठवडे नख वाढतच नाही. त्यानंतरही नखाचा तेवढा भाग ओबडधोबडच वाढतो. लहानपणी नखांची टोकं सतत कशावर ना कशावर आपटत धोपटत असतात. त्याच्या बुडाशी धक्का पोचतो आणि वणांच्या छोट्या पांढऱ्या कवड्या नखांवर उमटतात.
जडण-घडण

डॉ. सुनीलकुमार लवटे यांना उत्तर प्रदेशचा ‘सौहार्द सन्मान’

संकलन | 5 वर्षांपूर्वी

मराठी आणि हिंदी भाषेत निर्माण केलेल्या सौहार्दाची नोंद घेऊन डॉ. लवटे यांना उत्तर प्रदेश सरकारचा हा सन्मान जाहीर झाला आहे.
रुपवाणी

शमिक बंडोपाध्याय यांची मुलाखत : भाग २

टीम सिनेमॅजिक | 5 वर्षांपूर्वी

डॉ. शमिक बंद्योपाध्याय हे बंगालमधील ख्यातनाम समीक्षक आहेत, इंग्रजी साहित्य हा त्यांचा खास अभ्यासाचा विषय. भारतीय रंगभूमी, चित्रपट आणि कलाव्यवहार यांचेही ते ज्येष्ठ अभ्यासक आहेत.
वयम्

पिंगूचा समुद्र

प्रवीण दवणे | 5 वर्षांपूर्वी

स्वत:ची दिशा स्वत:च शोधून तो स्वत:च्या घराच्या परिसरात आला. सूर्यावरचा ढग आता दूर झाला. एकच, पण चमकदार सूर्यकिरण त्याच्या टप्पोर खवल्यांवर सर्रकन् चमकून गेला. त्यानं स्वत:कडे पाहिले. किती देखणे दिसत आहोत आपण! आणि सशक्तही झालो आहोत. त्या मघाचच्या बलाढ्य लाटा आणि आता या शांत. पण आपण आता वेगळे झालो आहोत. एवढ्यात आई-बाबांचा आवाज कानावर आला- “अभिनंदन सोन्या!” पिंगूबानं आणि पिंगुईनं एकमेकांकडे पाहिलं- “आता आपली काळजी मिटली. छोटा पिंगू मोठा झाला नि त्याचा समुद्रही!”
पुनश्च

भोगवाद आणि साहित्य - भाग २

ना. सी. फडके | 5 वर्षांपूर्वी

समाजाचं कल्याण ज्याला नको आहे, जो समाजाचा घातपातच करूं इच्छितो, असा कोणता कवी, नाटककार, किंवा कादंबरीकार असूं शकेल? कलावंताचा समाजाशी संबंध असतोच असतो, एवढंच नव्हे, तर समाजाच्या एकंदर विराट स्वरूपाशी त्याचा संबंध असतो!
पुनश्च

भोगवाद आणि साहित्य - भाग ३

ना. सी. फडके | 5 वर्षांपूर्वी

अहिंसा आणि त्याग या तत्त्वांच्या आधारावर समाजाचा अगर राष्ट्राचा अभ्युदय तर राहोच, परंतु नित्याचा साधा योगक्षेमदेखील होऊं शकत नाही.
ललित दिवाळी २०२०

साहित्य : गजांआडचे

मीना वैशंपायन | 5 वर्षांपूर्वी

कविराज माडगूळकर म्हणून गेले, ‘जग हे बंदिशाला’! आजवर याचा केवळ प्रतीकात्मक अर्थ मनात होता. पण त्याचा शब्दशः प्रत्यय कधी येईल असे वाटले नव्हते.
पुनश्च

भोगवाद आणि साहित्य - भाग ५

ना. सी. फडके | 5 वर्षांपूर्वी

संदर्भशून्य तुटक उतारे देऊन साहित्याची किंमत ठरविण्याचा पोरकट प्रयोग करावयाचा म्हटल्यास संतकवीदेखील भयंकर लिहिणारे ठरतील, आणि महाभारत लिहिणारे व्यासदेखील भयंकरपणाच्या आरोपांतून सुटणार नाहीत.
ललित दिवाळी २०२०

साहित्यिक सत्यजित राय

विजय पाडळकर | 5 वर्षांपूर्वी

चित्रपट दिग्दर्शक म्हणून त्यांनी जागतिक कीर्ती मिळविलेली असली तरी बंगालमध्ये ते एक लोकप्रिय लेखक म्हणून देखील ओळखले जातात.
ललित दिवाळी २०२०

माझी कथायात्रा : कामतानाथ

कामतानाथ | 5 वर्षांपूर्वी

टेनिसनची ‘द ब्रूक’ ही कविता होती. ती अभ्यासक्रमात नसल्याने आम्हाला शिकवली नव्हती. पण ती मी जेव्हा वाचली, तेव्हा ती मला खूप आवडली. मी ती कविता कितीतरी वेळा मनातल्या मनात गुणगुणून पाहिली. मग मी त्या कवितेच्या धर्तीवर ‘द रिव्हर’ ही कविता लिहिली. ही माझी पहिली रचना होती. ललित, दिवाळी अंक २०२०
वयम्

गुप्त संदेश

राजीव तांबे | 5 वर्षांपूर्वी

तुमच्या वाटीत पांढरी शाई नव्हती तर ते दूध होतं. हो की नाही?” “शाबास अन्वू. काडी दुधात बुडवून कागदावर मजकूर लिहायचा. तो वाळू द्यायचा. मग तो जवळजवळ दिसेनासा होईल, हे तू पाहिलंच आहेस. आता कागदाला खालून उष्णता दिल्याने दुधामधील सेंद्रिय पदार्थ जळतात. सेंद्रिय पदार्थांचे रेणू बाष्पाच्या रूपाने निघून जातात आणि कार्बन शिल्लक राहतो.
ललित दिवाळी २०२०

मिथकं सत्यात आणू पाहणारी साहित्यिक - ओल्गा टोकरझुक

संजीवनी खेर | 5 वर्षांपूर्वी

ललित, दिवाळी अंक २०२०- माणसाने सत्यापासून, वास्तवापासून दूर जाण्यासाठी, स्वतःला वाचवण्यासाठी एकप्रकारचा पडदा बनवला आहे. सत्यापासून आपला बचाव करण्याकरिता नि आपल्याभोवती काय चाललंय हे कळूनच न घ्यायचा यत्न असतो.
वयम्

केस का गळतात?

डॉ. उज्ज्वला दळवी | 5 वर्षांपूर्वी

सकस आहाराचा अभाव, थायरॉइडसारख्या हॉर्मोनची गडबड, मोठा आजार किंवा मानसिक ताणतणाव, केसांना तापवून कुरळे किंवा सरळ करणं, कॅन्सरची, रक्तदाबाची, संधिवाताची औषधं यांच्यातल्या कशानेही मातृपेशींना थकवा येतो. त्यांची विश्रांती संपतच नाही. नवे केस बनत नाहीत. जुने मात्र गळत राहतात. साधारण तीन महिन्यांत केसांचा विरळपणा जाणवायला लागतो. योग्य इलाजाने केसगळतीचं कारण दूर झालं की, त्यानंतर २ ते ६ महिन्यांत मातृपेशींचा थकवा जातो. केसांची वाढ पूर्वीसारखी होते. तशी झाली नाही तर वेगळे इलाज करावे लागतात.
ललित दिवाळी २०२०

रूपक? नव्हे, चिरंतन सत्य!!

श्रीराम शिधये | 5 वर्षांपूर्वी

रेटून खोटं बोलणं हे सारेच आताच्या काळात सर्वच राजकीय पक्षांच्या अंगवळणी पडलं आहे. अशा काळात तर रूपककथेतून चिरंतन सत्य फार फार प्रभावीपणं मांडणारी ‘अ‍ॅनिमल फार्म’ वारंवार आठवत राहते.
ललित दिवाळी २०२०

‘तिसरी कसम’चा तख्तहजारा!

मधुकर धर्मापुरीकर | 5 वर्षांपूर्वी

सिनेमा पाहिल्यावर त्यातले. ‘मारे गए गुलफाम, अजी हां मारे गए गुलफाम..’ हे गाणे ओळखीचे झाले, आवडू लागले, पण या गुलफामचा पत्ता लागला नाही, अर्थ लागला नाही
ललित दिवाळी २०२०

मुराकामीचा सॅम्सा प्रेमात पडतो...

डॉ. सुहास भास्कर जोशी | 5 वर्षांपूर्वी

सॅम्सा इन लव्ह’ या कथेतील हे पहिलं वाक्य- ‘तो जागा झाला, तेव्हा त्याला जाणवलं की त्याचं (मनुष्यप्राण्यात) रूपांतर झालं आहे आणि तो ग्रेगॉर सॅम्सा झालाय.’ आता बोला!
ललित दिवाळी २०२०

कालचा शायर.. आजचा शायर!

डॉ. नंदू मुलमुले | 5 वर्षांपूर्वी

हा आजचा ‘शायर आहे 165 वर्षांपूर्वी जन्मलेला सैयद अकबर हुसैन अर्थात अकबर इलाहाबादी, आणि त्याची आजही प्रत्ययकारी वाटणारी शायरी आहे किमान दीडशे वर्षांपूर्वीची!
ललित दिवाळी २०२०

अंतर्नाद पर्व

स्नेहा अवसरीकर | 5 वर्षांपूर्वी

एकुणात पंचवीस वर्षे सुरू असलेल्या या मासिकाने यंदा ‘निवडक अंतर्नाद’ स्वरूपात दिवाळी अंक प्रकाशित करायचं ठरवलं आहे. त्यानंतर हे मासिक विराम घेत आहे
प्रिय रसिक

साडेतीन दशकांचा समृद्ध सहवास

संगीता बापट | 5 वर्षांपूर्वी

कविवर्य वसंत बापट यांच्या जन्मशताब्दी वर्षाची सुरुवात २५ जुलै २०२१ या दिवशी होते आहे.या निमित्ताने त्या काळातल्या आठवणी जागवण्याचा हा प्रयत्न आहे.
पुनश्च

राशिभविष्य हे थोतांड आहे काय?

श्री. के. केळकर | 5 वर्षांपूर्वी

आस्तिक-नास्तिक, द्वैत-अद्वैत, हे जसे तत्त्वज्ञानात वाद आहेत, तद्वत सायन-निरयन हा आमच्यातील म्हणजे ज्योतिषशास्त्रातील वाद आहे. परंतु ह्या वादात मी फार खोल जाऊन आणखी एक गोंधळ निर्माण करत नाही.
ललित दिवाळी २०२०

डेकॅमरॉन ऊर्फ दशदिनांच्या शतकथा

कल्पिता राजोपाध्ये | 5 वर्षांपूर्वी

फ्लोरेन्समध्ये प्लेगने थैमान घातले होते. ब्लॅक डेथ मुळे सर्वत्र ढिगाने माणसे मृत्युमुखी पडत होती. याच दुर्दैवी काळात घडलेल्या काही घटनांवरून स्फूर्ती घेऊन एका डेकॅमरॉन नावाच्या अजरामर साहित्यकृतीची निर्मिती गिओवानि बोकॅशीओ यांनी केली.
वयम्

ताप का येतो?

डॉ. उज्ज्वला दळवी | 5 वर्षांपूर्वी

जंतू किंवा विष बाहेरून शरीरात आलं, किंवा आजारामुळे शरीरातच घातक रसायनं तयार झाली की, ती लढाऊ पेशींना समजतात. रणशिंग फुंकलं जातं. शरीरभर रासायनिक दवंडी पिटली जाते. त्यातलीच काही रसायनं थेट तापमानकेंद्राला वर्दी देतात आणि तिथल्या थर्मोस्टॅटचं सेटिंग बदलून वर सरकवतात. तापमान वाढवायचे हुकूम केंद्राकडून शरीरभर पोचतात. उष्णता राखून ठेवायला त्वचेचा रक्तपुरवठा कमी होतो. त्यासोबतच स्नायू वेगाने आकुंचन-प्रसरण पावतात. म्हणजेच हुडहुडी भरते. स्नायूंच्या त्या कामामुळे नवी उष्णता तयार होते. ताप चढतो.
महा अनुभव

ओरियाना फलाची : इतिहासाची मुलाखतकार

निळू दामले | 5 वर्षांपूर्वी

जगप्रसिद्ध व्यक्तींच्या मुलाखती घेणं, त्यांना बोलतं करून हवी ती माहिती मिळवणं या कलेत माहीर असलेल्या ओरियाना फलाची यांचा परिचय.
पुनश्च

विनोदाची दहीहंडी – एक चिंतन

चंद्रशेखर मराठे | 5 वर्षांपूर्वी

कोटी व शाब्दिक विनोद हे गडकरी ‘घराण्याचे’ वैशिष्ट्य देशपांड्यांनी आता जवळजवळ पूर्णत्वास नेले आहे, असे म्हणण्यास हरकत नाही.
वयम्

असे का होते?- धाप का लागते?

डॉ. उज्ज्वला दळवी | 5 वर्षांपूर्वी

सवय नसताना चार मजले पळत चढल्यावर, ‘ब्रेथलेस’सारखं गाणं म्हणताना किंवा विरळ हवेच्या उंच ठिकाणावर चढून गेल्यावर धडधाकट माणसालाही प्राणवायू कमी पडतो. त्या धावपळीसाठी काही रासायनिक जुगाड करून प्राणवायूची उसनवारी करावी लागते. तरी कार्बन-डाय-ऑक्साइडचं रक्तातलं प्रमाण चढतं. ते उतरवायला श्वासाची गती वाढते. धावपळ संपल्यावरही काही काळ ते प्राणवायूचं कर्ज फेडणं चालू राहतं. तोपर्यंत मेंदू छातीच्या स्नायूंना फारच पिटाळतो. सुपरवायझर्स आरडाओरडा करतात. काहीतरी बिनसल्याची जाणीव होतच राहाते. तीच धाप!
अंतर्नाद दिवाळी २०२०

हिंदू आध्यात्मिक-सांस्कृतिक परंपरा आणि मी

गंगाधर गाडगीळ | 5 वर्षांपूर्वी

मराठी साहित्यातील नवतेच्या पर्वाचे एक प्रवर्तक आणि श्रेष्ठ विचारवंत गंगाधर गाडगीळ आपलं परंपरेशी असलेलं नातं या खास अंतर्नादसाठी लिहिलेल्या लेखात उलगडून दाखवत आहेत.
महा अनुभव

ग्रामीण विकासाचा नवा विचार महाराष्ट्र रुजवेल?

सुधीर शालिनी ब्रह्मे | 5 वर्षांपूर्वी

ग्रामीण भागातल्या अत्यावश्यक सुविधांचा अभाव कोव्हिडच्या साथीने पुन्हा ऐरणीवर आला आहे. या पार्श्वभूमीवर ‘ग्रामीण विकासाच्या पुनर्रचने’चा विचार मांडणारा हा लेख.
वयम्

खोकलादेवीचे दशावतार

डॉ. उज्ज्वला दळवी | 5 वर्षांपूर्वी

काही माणसं लक्ष वेधून घ्यायला खोकतात, काहींना आपला दरारा दाखवायला खोकायची सवय असते; तर काही जण बावरल्यावर सावरायला ओशाळं खोकतात. ती जित्याची खोड बनते. खोकल्याचे दुष्परिणामही असतात. कुठलाही खोकला फार काळ टिकला की, श्वसनमार्गाचं अस्तर जखमी होतं. कुठलीही जखम बरी होताना तिथे खाज येते. श्वासनलिकेतल्या, घशाच्या खाजेमुळे पुन्हा खोकलाच येतो.
पुनश्च

माहेर – शंभराव्या अंकाच्या निमित्ताने एक सिंहावलोकन

कालिंदी घाणेकर | 5 वर्षांपूर्वी

लेखकाचं मन हे जन्मालाच याव लागतं. ते फक्त परमेश्वरच घडवू शकतो. पण परिस्थितीनं त्याला साद द्यावी लागते.
अंतर्नाद दिवाळी २०२०

एका राजाचे निर्गमन

विश्राम शरच्चंद्र गुप्ते | 5 वर्षांपूर्वी

त्यांच्या कादंबऱ्यांतून मानवी जीवनाचे अतार्किक विभ्रम आपल्या अंगावर मारेकऱ्यांसारखे धावून येतात. गारठवून टाकतात. अंतर्मुख करतात. अन्न, वस्त्र आणि निवाऱ्यानंतर चौथी मूलभूत मानवी गरज म्हणजे 'हिरवा-निळा द्वेष' तर नसेल? हा प्रश्न सरदेशमुखांच्या कादंबऱ्या वाचून मला पडतो.
प्रिय रसिक

साहित्य अकादेमी फेलोशिप २०२०चे मानकरी भालचंद्र नेमाडे

पॉप्युलर प्रकाशन | 5 वर्षांपूर्वी

मराठी भाषेतील भालचंद्र नेमाडे यांच्या आजवरच्या साहित्यिक योगदानासाठी ही फेलोशिप जाहीर करण्यात आली आहे.
अंतर्नाद दिवाळी २०२०

मी चोवीस तास

अवधूत परळकर | 5 वर्षांपूर्वी

"पण दिवस मार्केटिंगचे आहेत. स्वतःचं घोडं पुढं दामटवलं नाही, तर आपण शर्यतीत मागे पडू, या विचारानं सगळे भयभीत झाले आहेत. या भयातून नवे अतिरेकी जन्माला येत आहेत."
अंतर्नाद दिवाळी २०२०

एक शोधयात्रा...

मिलिंद जोशी | 5 वर्षांपूर्वी

ऋण फेडायाचे राहून माझे गेले, ऋण फेडायाला पुन्हा पाहिजे मेले' म्हणणाऱ्या किणीकरांचे आपणही देणे लागत होतो, हे फार उशिरा कळले." अशा शब्दांत पुलंनी व्यक्त केलेली खंत किणीकरांवर आणि त्यांच्या प्रतिभेवर मनापासून प्रेम करणाऱ्या सर्वांच्या लेखातून उपटली आहे.
महा अनुभव दिवाळी २०२१

डिआन अरबस उपेक्षित वास्तवाची फोटोबखर

नितीन दादरावाला | 5 वर्षांपूर्वी

‘छायाचित्र म्हणजे गुपिताबद्दलचं गुपित. ते जितकं जास्त सांगायला जातं, तितकं आपल्याला त्याबद्दल कमी कळतं.’
वयम्

ब्लॅक कॅट कमांडो!

प्रवीण दवणे | 5 वर्षांपूर्वी

रंजानाला संजानाताईवर खरं तर रागानं गुरगुरायचं होतं; पण त्याच क्षणी बोकोबा टपकले न् “आमच्या दो कलियाँचं काय गुटरघूँ चाललंय?” म्हणत त्यांना मायेने जवळ घेतलं. रंजानानं सारं आपल्यालाच आधी समजलंय, या थाटात बोकाबाला सग्गळं सांगून टाकलं नि क्षणात बोकाबा डोळ्यांची उघडझाप करीत म्हणाले, “प्रकरण निश्चितच संशयास्पद आहे. परंतु सध्या सिक्रेट मेंटेन करा. मी तुमच्या बोकाईलाही सांगतोच. ती माझ्याहून चलाख आहे, प्रकरणाचा माग काढण्यात! आपण चौघेही छडा लावू सा-याचा उद्याच. ऑपरेशन चॉकलेट! ढँ ड् टॅ ढँग!”
वयम्

कोकरू

डॉ. सिसिलिया कार्व्हालो | 5 वर्षांपूर्वी

येशूचं बोलणं कोकरू कावरंबावरं होऊन ऐकत होतं. त्याचे डोळे पाण्याने भरून आले होते. बें बें करीत ते म्हणाले, “आता एक शेवटचा प्रश्न विचारतो... तू मला तुझ्या खांद्यावर घेऊन का मिरवतोस?”
वयम्

आपण चॉकलेट का खातो?

डॉ. उज्ज्वला दळवी | 4 वर्षांपूर्वी

बिनसाखरेच्या, कडू ‘xocolatl’ मधले काही घटक मेंदूत मॉर्फीनसारखं काम करतात. शिवाय त्याच्यात थोड्या प्रमाणात का होईना, आनंद-अमाईड असतं. आणि काही अमायनो ऍसिड्स (प्रोटीनचे घटक) असतात. त्यांच्यापासून मेंदूतली सुखदायक, उत्साहवर्धक रसायनं बनतात. त्या साऱ्यांचीही जोराची तलफ येते. त्या प्राचीन मायन लोकांना त्यांचं
पुनश्च

मराठी भाषेची पूर्वपीठिका

पु. ल. देशपांडे | 4 वर्षांपूर्वी

नाग, श्र्वापदे, राक्षस, यक्ष, भिल्ल वगैरे जिथे राहतात अशा प्रांताला महाराष्ट्र हे नाव द्यावयाचे हे रत्नागिरी जिल्ह्यातल्या माणसाचे काम असावे.
वयम्

त्या होत्या म्हणून...

शुभदा चौकर | 4 वर्षांपूर्वी

या कोर्नेलीया सोराबजी जेव्हा बॉम्बे युनिव्हर्सिटीत प्रवेश घ्यायला गेल्या तेव्हा विद्यापीठाच्या कागदपत्रांत सर्वत्र फक्त He असे सर्वनाम होते. त्यात He/She असा बदल करावा लागला होता. मुंबई युनिव्हर्सिटीत पहिल्या आलेल्या या मुलीला ऑक्सफर्ड युनिव्हर्सिटीने स्कॉलरशिप द्यायला नकार दिला होता, कारण मुलींना स्कॉलरशिप देण्याची पद्धतच नव्हती. तरी या जिद्दी मुलीला तिच्या आई-वडिलांनी पैसे जमा करून ऑक्सफर्डला शिकायला पाठवले आणि ती तिथेही पहिली आली.
रुपवाणी

भारतीय सामाजिक चित्रपट आणि कुंकू

टीम सिनेमॅजिक | 4 वर्षांपूर्वी

मराठी चित्रपटांमधे मास्टर विनायकांच्या ‘ब्रम्हचारी’, ‘ब्रँडीची बाटली अशा चित्रपटांमधूनही विनोदाच्या अंगाने सामाजिक विचार मांडलेला आपण पाहू शकतो. पण त्या काळाशी सुसंगत आणि जाणतेपणी सामाजिक प्रश्नांना सामोरं जाणारे चित्रपट पहायचे, तर आपल्याला प्रभात फिल्म कंपनीसाठी व्ही. शांताराम यांनी दिग्दर्शित केलेल्या ‘कुंकू’ (1937), ‘माणूस’ (1939), आणि ‘शेजारी’ (1941), या तीन चित्रपटांकडे पाहिल्या-वाचून पर्याय नाही. एका दिग्दर्शकाने, एका विशिष्ट भूमिकेतून आणि एकामागून एक केलेले हे चित्रपट असल्याने त्यांना विशेष महत्त्व आहे.
वयम्

छत्रीछप्पर मुर्दाबाद!

अनंत काणेकर | 4 वर्षांपूर्वी

छत्री घेण्याचा उद्देश पावसाळ्यात स्वत:चा पाण्यापासून बचाव करणं हा आहे असं पुष्कळांना वाटतं, पण ती केवळ स्वत:ची फसवणूक आहे. छत्रीशिवाय आपण पावसात जितके भिजतो तितकेच, किंबहुना बरेच वेळा थोडे अधिकच छत्री असताना भिजतो. त्याशिवाय ती हरवली, मोडली, उडाली किंवा उलटी झाली म्हणजे नाना प्रकारचा मनस्ताप होतो तो वेगळाच.
Install on your iPad : tap and then add to homescreen