सभासद लॉगिन
नवीन सभासदत्व !


" बारा " शब्द शोधाशी निगडित लेख


पुनश्च

एक होता पोपट

विलास पाटील | 9 वर्षांपूर्वी

'कथा' विभागातली ही पहिलीच कथा. सुरुवातीला मी 'पुनश्च'मध्ये कथा घ्याव्यात की नाही याबाबत साशंक होतो. पण नंतर लक्षात आलं की माणसाला किती गज जमीन लागते हे सांगणारी टाॅलस्टाॅयची कथाच होती. इसापनीती, पंचतंत्र यादेखील कथाच होत्या. मग मनाची द्विधा संपली. ज्या कथांमधून काही बोध होईल त्याच कथा घ्यायच्या. 'एक होता पोपट' ही विलास पाटील यांची कथा वाचल्यावर तुम्हाला कितीतरी असे रंगीतसंगीत पोपट तुमच्या आजूबाजूला 'उडताना' दिसतील.
पुनश्च

मीच हे सांगितलं पाहिजे (एक आगळे जीवनचित्र)

तारा शास्त्री | 9 वर्षांपूर्वी

‘ज्ञानकोश, हा केतकर पती-पत्नीच्या अमर प्रीतीचा स्मारक ग्रंथ’ म्हणून मानला, तर त्यात कुणालाही अतिशयोक्ती वाटायला नको.
पुनश्च

परशुरामाचा परिसर

रवींद्र पिंगे | 8 वर्षांपूर्वी

डोंगरमाथ्यावर वसलेल्या त्या चिमुकल्या खेड्यातून घाटी तुडवीत असताना विमल आनंदाच्या झुळका अंगावर येत होत्या. उंचावर असल्यामुळे आसमंतात शहरी वर्दळीचं टिपूसही नव्हतं. ऊन लख्ख पडलं होतं. ढग जवळ आले होते. खाली खोलात दूरवर चिपळूण शहर होतं.
पुनश्च

सख्याहरी-दत्तु बांदेकरांना श्रद्धांजली

मनोहर बोर्डेकर | 8 वर्षांपूर्वी

अगोदर स्वर्गवासी झालेल्यांना थट्टेने ' जरा सरकून घ्या ' म्हणणारे बांदेकर पुढच्याच महिन्यात स्वतः दिवंगत होतात....
निवडक दिवाळी २०१८

रत्नागिरीची मासोळी जपानच्या मॉलमध्ये

भानू काळे | 7 वर्षांपूर्वी

गद्रे मरिन्सचा हा प्रेरणादायी प्रवास भानू काळे यांनी रत्नागिरीची मासोळी जपानच्या मॉलमध्ये या अंतर्नादमधील लेखात उलगडला आहे.
पुनश्च

एक रहस्यकथा आणि तिच्या आस्वादनातले रहस्य

विजय पाडळकर | 7 वर्षांपूर्वी

चापेकने आपल्या लेखनातून हुकूमशाही, क्रौर्य, माणुसकीची मुस्कटदाबी यांविरुद्ध सतत आवाज उठवला. झेक साहित्याच्या भाषेला लोकाभिमुख करण्याचे श्रेय त्याला दिले जाते.
पुनश्च

उपहारगृह चालविण्याचा बिकट धंदा...

नरहरी गंगाधर वीरकर | 7 वर्षांपूर्वी

या व्यवसायाकडे केवळ खूप पैसे मिळविण्याचा व्यवसाय या दृष्टीने मी प्रथमपासूनच पहात नाही. ही एक प्रकारची समाजसेवा आहे
रुपवाणी

आनंदी गोपाळ - प्रेरणादायी 

टीम सिनेमॅजिक | 7 वर्षांपूर्वी

या चित्रपटाला अनेक बाजू आहेत. एका दृष्टीने तोआनंदीबाईंची आणि गोपाळरावांचीही यशोगाथा आहे. दुसऱ्या बाजूने ती अनिष्ट सामाजिक प्रवृत्तींवर केलेली टिका आहे.
पुनश्च

शिवजन्माची तारीख १९ फेब्रुवारी १६३० कां नाही? एक खुलासा

सेतूमाधवराव पगडी | 7 वर्षांपूर्वी

वरील तारखांवरून दिसून येईल की १६३० मधे शहाजी आणि दर्याखान यांचा संबंधच आला नाही. परमानंद वर्णन करतो ती मोहीम १६२८ चीच. म्हणून शिवाजी महाराजांचा जन्म १६२८ चा. तो १६३० चा असणे शक्य नाही.
निवडक दिवाळी २०१८

पाण्यावरच्या रेघोट्या

शशिकांत कोनकर | 7 वर्षांपूर्वी

ईश्र्वराने मला लिहीण्याचे बोट दिले. त्यामुळे मला भरभरून मिळाले. त्या बोटावर मी जगलो. मला आनंद मिळाला, माणसे मिळाली. त्या बोटाची लेखणी मी काहीवेळा ललित लेखनासाठी तर काही वेळा नाट्यलेखनासाठी वापरली. लेखकाला, कलावंताला एक शाप दिलेला आहे. त्याचे पाय जमिनीला टेकत नाही आणि बोट आभाळाला भिडत नाही.एक सल लेखक, कलाकाराच्या मनात सतत असतो. त्याने लिहीलेली अक्षरे काळाच्या ओघात पुसली (पाण्यावरच्या रेघोट्या) जातात.
पुनश्च

दुसरे पर्व

य. दि. फडके | 7 वर्षांपूर्वी

जोतीराव फुल्यांनी पुरोहितशाहीविरुद्ध लढा सुरू केला होता त्याचा विसर पडून ब्राह्मण पुरोहिताऐवजी क्षत्रिय पुरोहित असला म्हणजे झाले असी वृत्ती बळावू लागली
निवडक दिवाळी २०१८

प्रवास

मेघश्री दळवी | 7 वर्षांपूर्वी

बळदीच्या त्या बाजूला जराशा उंचीवर एक विचित्र वळण होतं, थोडं वरच्या दिशेने जाणारं असं. त्या वळणाच्या टोकाशी एक मोठ्या भिंगासारखा आकार होता. किंचित हलता. बळदीच्या पूर्ण उंचीइतका. आणि जवळपास तितकाच रुंद. आणि त्याच्यातून पलीकडचा प्रचंड बर्फाळ प्रदेश नजरेला पडत होता. "ते – ते काय आहे?" दीपाने न राहवून प्रश्न केला. तिच्या तोंडातून सफेद वाफा बाहेर पडायला लागल्या. महेशकडे उत्तर नव्हतं. तोही अवाक होऊन समोरचं दृश्य पाहत होता. लांबच लांब पसरलेलं शुभ्र बर्फाचं पठार. किंचित निळसर छटा जाणवणारं. त्याच्यावरून परावर्तित होणारा प्रकाश डोळे दिपवून टाकत होता. "हे तर भिंगासारखं दिसतंय. पण त्या भिंगाच्या पलीकडे काय आहे?" तिच्या मनातलं आपोआप ओठांवर येत होतं. बारीक हिमतुषार त्यांच्या अंगावर यायला लागले. "बर्फ इथपर्यंत येतोय. पण कसा? या भिंगाला भोक आहे? आणि हा बर्फ इतका? म्हणजे महाराष्ट्रातल्या या रखरखीत गावांमध्ये?" दीपा कुडकुडत परत विचारत होती.
निवडक दिवाळी २०१८

ग्रामीण बोलींचा सांस्कृतिक आविष्कार

वसंत बोधे | 7 वर्षांपूर्वी

या कष्टकरी माणसांच्या रक्तातच भाषा असते. ती आतून फुलून अशी आगीसारखी फरारत येते. खतमाती खावून पिक जोमात आले की शेतकरी म्हणतो, “काय पिक बसलंय! आग लागलीया आग!” रब्बी हंगामातला जुंधळा खराब आला तर म्हणणार, “यंदा पिकात काय दम न्हाय. व्हल्याच्या टाळक्या येवढं कणीस बसलंय. धन्याचं ताँड गड्याकडं अन् रेडक्याचं ताँड वड्याकडं अशी अवस्था झालीय.”
पुनश्च

शतकापूर्वींचे हैद्राबाद

सेतूमाधवराव पगडी | 7 वर्षांपूर्वी

इंग्रजांनी निजामाविरुद्ध झालेली सगळी बंडे मोडून टाकली. पण हैद्राबाद राज्यात सुधारणा घडवून आणण्याकरिता त्यांनी निजामावर कधीच दडपण आणले नाही
रुपवाणी

ग्लॅमरस इव्हेन्टस हवेत, पण मराठी चित्रपटाला यशही हवे....

टीम सिनेमॅजिक | 7 वर्षांपूर्वी

इव्हेन्टस स्टार्सना फोकसमध्ये ठेवतात, टेक्निशियनना आनंद देतात, सगळ्यानाच टाॅनिक मिळते. बरं, ते वरच्या वर सतत होतच असल्याने अधेमधे कंटाळा असा कोणालाच येत नाही. मराठीतही पुरस्कारांची/इव्हेन्टसची संख्या वाढल्यामुळे कस लागत नाही अशी टीका करणारे कितीही ओरडले तरी त्याकडे लक्ष देण्यापूर्वीच पुढचा इव्हेन्टस येतोय.
पुनश्च

वाचनकलेचे मर्म

विष्णुशास्त्री चिपळूणकर | 7 वर्षांपूर्वी

ज्ञानेश्वरी, भगवद्‌गीता अशांसारखे ग्रंथ भाविकपणाने पारायणे करताना त्यांचा अर्थ आपणास कळावा इतकी सुद्धा थोड्यांचीच इच्छा असते!
निवडक दिवाळी २०१८

लेखणीची दहशत

ज्युनियर ब्रह्मे | 7 वर्षांपूर्वी

हा एक नवाच ताप झाला होता. जर कुणा बऱ्यापैकी नाव असलेल्या लेखकाचं कुठलंही नवं पुस्तक बाजारात यायचं झालं, की मोठा समारंभ कररून आलं पाहिजे, असा शिरस्ता झाला होता. रस्ता जितके तास बंद होईल तितकं ते पुस्तक चर्चेत राहायचं. कानठळ्या बसवणाऱ्या डीजेच्या तालावर पुस्तकातला काही भाग वाचून दाखवणे, गेस्ट अपीअरन्स म्हणून इतर लेखकांकडून स्टेजवर हाणामारीयुक्त चर्चा घडवून आणणे, पुस्तकातल्या पानांची दहीहंडी करून ती जुन्याजाणत्या लेखक मंडळांकडून फोडणे असले थिल्लर प्रकार सर्रास झाल होते. नवरात्रीत स्पीकरवर एखाद्या कादंबरीचं प्रकरण वाचत त्यावर तासन्तास झुलणाऱ्या पोरी आणि गणपतीत डीजेच्या तालावर पुस्तकाची परीक्षणे वाचणारी पोरं कमी होती की काय, म्हणून हे नवीन फॅड आलं होतं.
निवडक दिवाळी २०१८

मसाल्यांची बेडेकरी

अजित बेडेकर | 7 वर्षांपूर्वी

त्यावेळी लोणची, पापड हे घरीच बनवण्याचं प्रमाण जास्त होतं. त्या काळात त्यांनी एक जाहिरात केली होती. त्यात असं म्हटल होतं की, ‘उत्तम मसाले बनवणारे दोनच... एक तुम्ही स्वतः आणि तुम्हाला वेळ नसले तर दुसरा पर्याय फक्त बेडेकरचं!’ त्यांची ही जाहिरात खूपच लोकप्रिय झाली होती. मार्केटिंग डिप्लोमाच्या अभ्यासात उत्तम जाहिरातीचं उदाहरण म्हणून ही जाहिरात शिकवली जायची.
निवडक दिवाळी २०१८

कानसेनी महाराष्ट्राला डोळे नाहीत ?

शशिकांत सावंत | 7 वर्षांपूर्वी

समजा, आपण शब्द उच्चारायला शिकलोच नसतो, भाषा निर्माणच झाल्या नसत्या; प्राणिसृष्टीप्रमाणे काही आवाज, वास, सहजप्रवृत्ती यांवरच आपली भिस्त असती तर? किंवा रंगांनी, रेषांनीच भावना दाखवल्यात (एकमेकांशी न बोलणारी माणसे लिहून काही तरी सांगतात तसे), अशा जगाची आपण कल्पना करून पाहू. राग आल्यावर माणसे लाल रंगाची रेषा काढतील, शांतपणा दाखवण्यासाठी हिरवा वापरतील, काही हवे असेल तर त्याचे चित्र काढतील... वगैरे कल्पना करू. मग अनेक रंग, छटा, आकार अर्धवट राहतील त्याचे काय? हजारो वर्षे गेली तर मग अशा अमूर्त आकारांनाही अर्थ प्राप्त होईल.
पुनश्च

मी (पूर्णवेळ) लेखक कसा झालो?

शिवराज गोर्ले | 7 वर्षांपूर्वी

काय लिहिलं नाही मी? नाटक, चित्रपट, टीव्ही सिरियल, कथा, कादंबरी, व्यक्तिचित्रं, कविता, गीतं, विनोदी व प्रेरक साहित्य, स्तंभलेखन, संपादन, जाहिरातींसाठी कॉपीरायटिंगही.
वयम्

काम नव्हे, आनंदयात्रा!

प्राची मोकाशी | 7 वर्षांपूर्वी

टेक्निकल रायटिंग आणि इंस्ट्रक्शनल डिझायनिंग ही जरी भिन्न क्षेत्रं असली तरी एखादा टेक्निकल रायटर किंवा इंस्ट्रक्शनल डिझायनर एकमेकांच्या क्षेत्रांत अगदी सहजपणे मुशाफिरी करू शकतो.
पुनश्च

मी पाहिलेले व ऐकलेले अत्रे

मनोहर महादेव आळतेकर | 7 वर्षांपूर्वी

अत्र्यांना माणसांप्रमाणेच उत्कटाचा आणि भव्याचा हव्यास होता. त्यांना प्रत्येक गोष्ट प्रचंड लागे. यामुळेच अत्र्यांनी आपल्या नातवंडांची नावे भारदस्त व ऐसपैस ठेवली होती.
निवडक दिवाळी २०१८

डिलाइट विद्यापीठः विस्मृतीत गेलेला काळाचा तुकडा

अनिल शिदोरे | 7 वर्षांपूर्वी

मी ‘डिलाइट’ला पोहोचलो त्यावेळेस दिल्लीत इंदिरा गांधींचा पराभव होऊन मोरारजीभाई देसाई पंतप्रधान झाल्याला अवघे दोन-तीनच महिने झाले होतते. स्वातंत्र्य मिळून तीस वर्षे झाली होती. पहिला रोमॅन्टिसीझम आटायला लागला होता. आधी ‘जंजीर’, नंतर ‘दीवार’मधून अमिताभ त्याच्या सगळ्या जगावरचा राग व्यक्त करत होता. ‘इंडिया टुडे’ने नव्या युगाची पत्रकारित देशासमोर आणली होती. मुंबईला ग्रंथाली वाचक चळवळ आकार घेत असताना दलित मन व्यक्त व्हायला लागले होते. ‘घाशिराम कोतवाल’, ‘बाईंडर’ने महाराष्ट्र हडबडला होता. ‘सामना’, ‘सिंहासन’, ‘जैत रे जैत’नी मराठी सिनेमा नवी क्षितिजे शोधत होता. देशात काहीतरी वेगळे होणार आहे असे वाटायला लागले होते. नवे वेध लागत होते. महाराष्ट्र आणि सारा देशच कूस बदलत होता.
रुपवाणी

चेकोस्लाव्हियातील दिग्दर्शक करेल ककिना

टीम सिनेमॅजिक | 7 वर्षांपूर्वी

सच्चा कलावंत जसा त्याच्या कलाकृतीशी एकनिष्ठ असतो तसाच तो त्याच्या मातीशी देखील ईमान राखतो. त्याचं हे ईमान त्याच्या निर्मितीतून वारंवार आपल्या समोर येत राहतं. कलावंत ज्या प्रदेशात जन्मतो, जगण्याचा समृद्ध अनुभव घेतो, तो अनुभव आपल्या कलाकृतून मांडणं हे तो स्वतःचं कर्तव्य समजतो. हे कर्तव्य बजावताना तो ज्या माध्यमातून व्यक्त होणार आहे त्या माध्यमाच्या व्याप्तीची सुद्ध त्याला पुरेपूर जाणीव असते. कलाकाराचा अनुभव व माध्यमाची क्षमता यातून एक चांगली कलाकृती निर्माण होत असते. अशा कलाकृतीच्या निर्मात्यांपैंकी चेकोस्लाव्हियातील दिग्दर्शक करेल ककिना एक आहेत.
पुनश्च

आंबोण-बांदेपूरची अविस्मरणीय सफर

विजय तेंडुलकर | 7 वर्षांपूर्वी

आमचं अज्ञान उकरण्याच्या मिषानं सदूअण्णा स्वतःच्या सृष्टी-ज्ञानाची शेखी मिरवतो आहे असं मग हळूहळू एकेकाच्या ध्यानांत येतं.
पुनश्च

आषाढी एकादशीच्या निमित्ताने पंढरपूरस्थित एका डॉक्टरांचे मनोगत

अनिल यशवंत जोशी | 7 वर्षांपूर्वी

आषाढी यात्रा ही स्थानिक प्रशासनाची व तसे पाहिले तर जिल्हा प्रशासनाचीही वार्षिक परीक्षा असते असे म्हटले, तर वावगे ठरू नये.
रुपवाणी

चित्रस्मृती

टीम सिनेमॅजिक | 7 वर्षांपूर्वी

सत्तरच्या दशकात शुक्रवारी प्रदर्शित होत असलेल्या नवीन चित्रपटाच्या आगाऊ तिकीट विक्रीला सोमवारी लागणारी रांग ज्यांनी अनुभवलीय त्यांना त्यातला थरार, रोमांच, धाकधूक याची खूपच चांगली कल्पना असेल..... काही जण एव्हाना आपापल्या आठवणीत गेलेही असतील.
पुनश्च

लोकमान्यांचे अखेरचे क्षण...

पुंडलिकजी कातगडे | 7 वर्षांपूर्वी

लोकमान्यांच्या अंत्यदर्शनाच्या वेळी माडीवरून ज्यांनी-ज्यांनी लोकसमुदायसागर पाहिला असेल त्यांना त्यांच्या लोकप्रियतेची कल्पना येण्यासारखी होती.
वयम्

विहीर

गणेश मतकरी | 7 वर्षांपूर्वी

‘विहीर’मधला आशय केवळ प्रेक्षागृहात आपल्याला प्रभावित करत नाही तर बाहेर पडल्यावर तो अधिकच गडद होतो; जाणवत राहतो; पिच्छा पुरवतो. कोणत्याही प्रकारच्या कृत्रिम नाटय़ाचा आधार न घेता जीवनातलं नाटय़ बाहेर आणण्याची अन् त्याकडे काहीशा त्रयस्थपणे पाहत ते प्रेक्षकांना उलगडून दाखवण्याची या दिग्दर्शकाची हातोटी हा त्याच्या शैलीचा विशेष आहे, जो या चित्रपटात पुरेपुर लक्षात येतो.
वयम्

निर्भीड महावीरसिंग

प्रकाश कामत | 7 वर्षांपूर्वी

रामोशानं त्यांच्या उघड्या पाठीवर वेत मारायला सुरुवात केली. ‘एक’ महावीरसिंगांच्या पाठीवर वेत कडाडला आणि  महावीरसिंगांच्या ओठांतून शब्द उमटले, ‘इन्कलाब जिंदाबाद..’ ‘दोन...’ पुन्हा तेच ‘इन्कलाब जिंदाबाद..’ वेताचे ३० फटके आणि तितक्याच वेळा ‘इन्कलाब जिंदाबाद..’ ची उंच आवाजात घोषणा! शिक्षा पूर्ण झाल्यानंतर महावीरसिंगांना लाकडी चौकटीपासून मोकळं करण्यात आलं. कुणाचाही आधार न घेता रक्तबंबाळ झालेले महावीरसिंग चालत कोठडीकडे गेले. त्या दिवशी ३० फटक्यांची शिक्षा सोसूनही खंबीर उभा राहिलेला पहिला माणूस बेल्लारी तुरुंगानं पाहिला.
पुनश्च

परमाणूंची महाराष्ट्रावर स्वारी! (इसवी सन १९४७ ते १९८०)

वि. वि. गोखले | 7 वर्षांपूर्वी

तो अपूर्व रहस्यमय नीलमणी मला पुन्हा प्राप्त होईल आणि भविष्यकाळांतील विलक्षण कोडी मला पुनश्च उकलून दाखवील अशी अंधुकही आशा मला आता वाटत नाही!
पुनश्च

भारतीय राजेरजवाडे मातबर होते तरी किती?

के. आर. एन्. स्वामी | 7 वर्षांपूर्वी

आगाखानांशी स्पर्धा करण्याच्या नादात १९४८ मध्ये रेससाठी जातीवंत घोडे खरीदण्यात त्यांनी ५२ लक्ष रुपये उधळले आहेत.
पुनश्च

निवडक अग्रलेख - १२ सप्टेंबर २०१९

सुधन्वा कुलकर्णी | 7 वर्षांपूर्वी

ती झोपडपट्टीत गेली. रस्त्यावर गाणी गायली. मुलांत क्रिकेट खेळली. रिक्षा चालवली. भाषणं केली. माध्यमांच्या नाना प्रश्नांना तोंड दिले. ट्रोलर्सना भिडली.
पुनश्च

निवडक अग्रलेख - १८ सप्टेंबर २०१९

सुधन्वा कुलकर्णी | 7 वर्षांपूर्वी

राजकारणात येण्यासाठी न्यायाधीशाची नोकरी सोडून आलेला, काँग्रेसचे धोरण संयुक्त महाराष्ट्राच्या बाजूने नाही म्हणून उमेदवारी नाकारणारा नेता.
पुनश्च

लोकगीतांच्या शोधात

अज्ञात | 7 वर्षांपूर्वी

महाराष्ट्राच्या कानाकोपऱ्यांतून, खेड्यापाड्यातून, दऱ्याखोऱ्यातून, जंगलझाडीतून, घराझोपड्यांतून शेकडो वर्षांपूर्वीच्या अनामिक कविकवयित्रींनी लिहिलेले लोकगीतांचे बहुमोल भांडार विखुरलेले आहे.
निवडक दिवाळी २०१८

रमाकांत: एक खोल विवर

जयंत पवार | 7 वर्षांपूर्वी

या शहरातील गटारांची घाण उपसण्यातच ज्यांचा जन्म जातो अशाच एका सफाई कामगाराचे दुःख रेखाटणारी ‘रमाकांत एक खोल विवर ’ ही अंगावर काटा आणणारी कथा
पुनश्च

शंभर वर्षांपूर्वींचे चटकदार - तीर्थयात्रा वर्णन

द. के. केळकर | 7 वर्षांपूर्वी

सबंध ग्रंथांत पारतंत्र्याविषयी कोठेही चकार शब्द आलेला नाही. देवधर्म याविषयी अत्यादर पण पारतंत्र्याविषयी चुकूनसुद्धा चित्कार नाही.
मराठी प्रथम

पहिले ते मराठीकारण - मनसेचं इंजिन नेमकं अडलं कुठे?

डॉ. दीपक पवार | 7 वर्षांपूर्वी

मनसेचं राजकारण हे काहीसं शिवाजी पार्ककेंद्री आणि शिवाजी पार्क हाच महाराष्ट्र आहे, असं मानून केलेलं राजकारण आहे.
पुनश्च

बायकोला कंटाळलेल्या लेखकाला हवी दुसरी बायको!

गो. म. चिपळूणकर | 7 वर्षांपूर्वी

प्रियाराधनाचा विवाहाने शेवट होण्याऐवजी विवाह जितका जुना होत जाईल त्या प्रमाणांत प्रियाराधनाला अधिक अवसर मिळत गेला पाहिजे.
संपादकीय

आठवड्याचा अग्रलेख- १८ नोव्हेंबर २०१९

सुधन्वा कुलकर्णी | 7 वर्षांपूर्वी

नव्या निर्णयामुळे सर्वोच्च न्यायालयाच्या कॉलेजियमने ज्या न्यायाधीशांच्या नावांची शिफारस केली, ती उघड केली जाऊ शकते.
वयम्

वाजणारी थंडी आणि आल्याचा चहा

श्रीकांत बोजेवार | 7 वर्षांपूर्वी

‘मग याला ‘आल्याचा चहा’ म्हणायला पाहिजे!’ बिरबलाच्या या कोटीवर बादशहा मनापासून हसला आणि मग महाद्वारातून दोघेही महालात शिरले. रक्षकाने यावेळी परत सलाम केला, तो बिरबलासाठी आहे, हे बादशहाच्याही लक्षात आलं.
रुपवाणी

सरोज खान

टीम सिनेमॅजिक | 7 वर्षांपूर्वी

निर्मला नागपाल उर्फ सरोज खानचे पालक पूर्वी पाकिस्तानात रहात होते. वडिलांचा मोठा बिझिनेस होता पण १९४७ मधे देश स्वतंत्र झाल्यावर फाळणीमुळे सर्व सोडून भारतात आले ते अगदी निर्वासित बनून! १९४८ मधे छोट्या सरोजचा जन्म झाला. ते माहिमला P W D चाळीत एका छोट्या खोलीत रहात होते. घरची इतकी गरीबी कि कित्येकदा उपाशीपोटी झोपायची वेळ येई अशा वेळी शेजारचा भजी विकणारा ठेलेवाला उरलेली भजी आणि पाव आणून देत असे. आईला संकोच वाटे ती नाही म्हणे पण तो भला माणूस म्हणे, माई बच्चोंने क्या बिगाडा है!  कम से कम उन्हे तो भूखेपेट मत सोने दो!
पुनश्च

परधर्मीयांचे व धर्मभ्रष्टांचे हिंदूकरण

अ.स. आळतेकर | 7 वर्षांपूर्वी

पेशव्यांचे धोरण या बाबतीत कूपमंडुक वृत्तीचे होते. थोरल्या बाजीरावास मस्तानीस अगर तिच्या मुलास हिंदु करता आले नाही
वयम्

हवाई वाहतूक नियंत्रक

समीर कर्वे | 6 वर्षांपूर्वी

हवाई वाहतूक नियंत्रक हे साडेसात, नऊ  किंवा बारा तासांच्या शिफ्टमध्ये काम करतात. रात्रपाळीही करावी लागते. कामाचा ताण खूप असल्यानेच एकाग्रतेसाठी दीड तासाच्या कामानंतर ४० मिनिटांचा ब्रेक दिला जातो. नियंत्रकांना टॉवरपासून जवळ घरं दिली जातात.
वयम्

पुढे पुढे सरकणारी मकर संक्रांत

हेमंत मोने | 6 वर्षांपूर्वी

सूर्यसंक्रमण म्हणजे सूर्याचे एका राशीतून दुस-या राशीत प्रवेश करणे. सूर्य प्रत्येक महिन्यात एका राशीत प्रवेश करतो. मग ते संक्रमण त्या त्या राशीच्या नावाने ओळखले जाते. अशा त-हेने मकर संक्रांत हा सण सूर्याच्या मकर राशीतील संक्रमणाशी निगडित आहे; तो तिथीवर म्हणजे चंद्रावर अवलंबून नाही. आपण रोज वापरतो ते इंग्रजी (ग्रेगोरियन) कॅलेंडर हे सूर्याच्या राशी किंवा नक्षत्रस्थानाशी जोडलेले आहे. त्यामुळे सूर्याचा मकर राशीतील प्रवेश दरवर्षी १४ जानेवारीला होतो, त्यामुळे मकर संक्रांत १४ जानेवारीला येते (कधी कधी ती १५ जानेवारी रोजी येते.)
रुपवाणी

‘तरी कसे फुलतात गुलाब हे ताजे’

टीम सिनेमॅजिक | 6 वर्षांपूर्वी

विठ्ठलराव विखे पाटलांनी इ.स.१९४९ साली अहमदनगर जिल्हयातील प्रवरा नगर येथे महाराष्ट्रातील पहिला सहकारी साखर कारखाना सुरू केला. नंतर  पश्चिम महाराष्ट्रात सहकारी साखर कारखान्यांचं मोठं जाळंच उभं राहिलं. बघता बघता हे सहकारी साखर कारखाने आर्थिक व राजकीय सत्तेची केंद्र झाली. यातूनच ‘साखर सम्राट’ हा शब्द वापरात आला. पश्चिम महाराष्ट्रात जसे ‘साखर सम्राट’ तसेच गुजराथेत ‘तेल सम्राट’ तर विदर्भात ‘कापूस सम्राट’ निर्माण झाले.  त्या त्या भागातील पारंपरिक पिकाभोवती सहकारी चळवळ उभी राहिली. या सहकारी कारखान्यांमुळे त्या त्या भागाचा आर्थिक तसेच शैक्षणिक विकास झाला. मात्र बघता बघता या सहकारी चळवळीत अपप्रवृत्तीr शिरल्या व मग सुरू झाला पैशाचा व आर्थिक राजकीय सत्तेचा माज आणि नंगा नाच. ही पार्श्वभूमी लक्षात ठेवत ‘सामना’या चित्रपटाला सामोरं जावं लागतं.
वयम्

रंगांची ओळख

डॉ. बाळ फोंडके | 6 वर्षांपूर्वी

शंकूपेशींकडे रंगसंवेदना असते. त्यांच्यामुळंच आपल्याला रंग दिसतात. त्यांची संख्या मात्र मर्यादितच असते. बारा कोटी काष्ठपेशींच्या तुलनेत शंकूपेशींची संख्या केवळ सहा-सात लाख इतकीच असते.
रुपवाणी

संस्कृतीला तंत्रज्ञानाची कास

टीम सिनेमॅजिक | 6 वर्षांपूर्वी

आपल्या दैनंदिन आयुष्यामध्ये डिजिटल तंत्रज्ञान आणि त्याचा वापर हे आता एक अविभाज्य अंग बनले आहे. आपल्या हाताला आणि किंबहुना डोक्याला मोबाईल अक्षरश: चिकटला आहे. दर काही मिनिटांनी मोबाईल चेक केल्याशिवाय आपल्याला चैन पडत नाही. दिवसातून कित्येक तास शरीराने आणि मनाने आपण मोबाईलमध्ये गुंतलेलो असतो. अशा वेळी जगभरातील संग्रहालये आणि आर्ट गॅलरी यांच्यापुढे लोकांना आकर्षित करण्याचे मोठे आव्हान उभे आहे.
वयम्

अपने रास्ते, आस्ते आस्ते !

'वयम्' प्रतिनिधी | 6 वर्षांपूर्वी

महिलांना चार भिंतींच्या बाहेर काढून त्यांच्या हाताला काम देणाऱ्या ‘आझाद फाउंडेशन’च्या अनिता माथूर व त्यांच्या ‘सखा कॅब’च्या ड्रायव्हर ओंकारी या पुढच्या मान्यवर होत्या. लिंगभेद टाळणे, तसेच महिलांना सुरक्षित प्रवास घडवणे या कल्पना सत्यात उतरवणाऱ्या ‘आझाद फाउंडेशन’तर्फे भारतातील दहा ते बारा शहरांमध्ये ‘सखा कॅब’ ही सेवा चालवली जात आहे.
पुनश्च

प्रेमळ, चतुर, विलासी स्त्रीया आणि कपटी, प्रणयी वगैरे पुरुष...

शशी चौगुले | 6 वर्षांपूर्वी

नाट्याविना अभिनय व अभिनयाशिवाय नाट्य अपूर्ण आहे. या दोहोंच्या संगमांतूनच सुंदर आणि सजीव कलानिर्मिती करीता येईल.
पुनश्च

शाहीर दादा कोंडके आणि विच्छा

वि. ग. सातारकर | 6 वर्षांपूर्वी

‘विच्छा माझी पुरी करा’ने लोकनाट्यांच्या लोकप्रियतेचे उच्चांक मोडले. या वसंत सबनीसांच्या लोकनाट्यामुळे दादा कोंडके हे नांव महाराष्ट्रभर खऱ्या अर्थानें गाजूं लागले.
रुपवाणी

टीम सिनेमॅजिक | 6 वर्षांपूर्वी

सर्वच गोष्टी सहजसुंदरपणे जुळून आलेला आनंदी गोपाळ चित्रपट मनावर कोरला जातो, तो देत असलेल्या मौलिक भावनिक संस्कारामुळे. स्वप्न बघणे आणि ते तडीस नेणे, यामध्ये जे अंतर आहे, ते पार करण्याची जिद्द-ताकद प्रवाहाविरुद्ध जाऊन संघर्ष केलेले ते ध्येयवादी आनंदी-गोपाळ-जोडपं प्रेक्षकांना सहजपणे देऊन जातं. मराठी राजभाषा दिन नुसताच उत्सवी सोहळ्यांनी साजरा करण्या ऐवजी दर्जेदार ‘आनंदी गोपाळ’ बघून साजरा केला तरच मराठी भाषेचा अभिमान आपण अधिकाराने मिरवू शकू. 
पुनश्च

लोकमान्य टिळकांचे काराजीवन

वि. श्री. जोशी | 6 वर्षांपूर्वी

सरकारने ऐहिक सुखास हिरावून घेतले तरी आपली निसर्गदत्त बुद्धी आणि तिचा विकास यापासून आपणांस ते वंचित करूं शकणार नाही, हा अर्थ करणाऱ्या या पंक्ती होत्या.
ललित

कवितेचे कोंदण लाभलेला :किशोर पाठक

अरुण म्हात्रे | 6 वर्षांपूर्वी

कवितेशिवाय जगात दुसरे काही भारी नाही असे मानण्याचे ते नशिले दिवस होते आणि किशोर त्या कवितिक धुंदीतल्या क्षणांचा म्होरक्या होता.
मराठी प्रथम

गंमतशाळा - (भाग १)

अनुराधा मोहनी | 6 वर्षांपूर्वी

गप्पांतून, चर्चेतून, खेळांतून मुलं कुठून कुठून काय काय बरंवाईट शिकत असतात; हे कळू शकतं आणि त्यातून बरं तेच निवडण्यासाठी त्यांना प्रवृत्तही करता येऊ शकतं.
मराठी प्रथम

भाषाविचार - भाषिक संचित (भाग - ९)

डॉ. दीपक पवार | 6 वर्षांपूर्वी

पुस्तकं, ईबुक्स, ऑडिओ बुक्स, संकेतस्थळं, ब्लॉग्ज ही एकविसाव्या शतकातील नवी शस्त्रं आहेत. ज्या भाषकांकडे ती असतील त्यांचा निभाव लागेल
वयम्

नववर्ष स्वागताच्या तऱ्हा

मेधा आलकरी | 5 वर्षांपूर्वी

नववर्षाचा सूर्योदय म्हणजे त्यांच्या लेखी भाग्योदय! नववर्ष साजरं करण्याच्या किती वेगवेगळ्या प्रथा आहेत बघा. कुणासाठी रंग महत्त्वाचा. -शुभ्र म्हणजे शांती. कुणासाठी अॅक्शन महत्त्वाची- खुर्चीवरून उडी, लाटांवरून उडी, फर्निचरची फेकाफेक, नाहीतर पाण्याचा वर्षाव, दारात बशा फोडणे किंवा गल्लीत सामान घेऊन फिरणे! तर कुणासाठी खाणे महत्त्वाचे. गोलाकार संत्र, द्राक्ष, नाहीतर डाळिंबाचे दाणे. जेवणात नाण्यांची आठवण करून देणारी चवळी, किंवा काळासारखा पुढे पुढेच सरकत जाणारा मासा. या सगळ्या चालीरीतींमध्ये मला जाणवतो आशावाद ! नवीन वर्ष, नव्या आकांक्षा! नवी उमेद!... ‘एकाच या जन्मी जणू, फिरुनी नवे जन्मेन मी!’
मराठी प्रथम

ऑनलाइन-ऑफलाइन शिक्षणातील माझे प्रयोग (भाग १)

संजय कानसे | 5 वर्षांपूर्वी

या निबंधाच्या वाक्यावाक्यांतून दिसते ती, कानसे सरांची आपल्या विद्यार्थ्यांप्रती आणि कामाप्रती असलेली तळमळ!
पुनश्च

काही विचित्र लग्नपद्धती

श्रीकांत अ. रानडे | 5 वर्षांपूर्वी

लग्नपद्धतीच्या रूढी फारच रंजक पण आपल्याला थोड्याशा विचित्र वाटणाऱ्या आहेत. लग्नपद्धतीच्या या चालीही त्यांनी पुरातन काळापासून टिकवून ठेवलेल्या आहेत.
पुनश्च

सुईच्या अग्रावरील साम्राज्य

सुरेश चांदवणकर | 5 वर्षांपूर्वी

प्लेइंग रेकॉर्डसचा सुरुवातीचा काळ म्हणजे अनेकांचा सुवर्णकाळ होता. त्या काळात तबकडीचा झालेला प्रवास आणि तिचे विस्तारित होत गेलेले साम्राज्य सांगणारा हा लेख
मराठी प्रथम

शब्दांच्या पाऊलखुणा - म्हणे वडाला वांगी! (भाग - २४)

साधना गोरे | 5 वर्षांपूर्वी

आजच्या वेगवान समाजमाध्यमांच्या काळात वडाच्या झाडाला वांगी आणण्यात आपला हातभार लागू नये, एवढी काळजी तर आपण नक्कीच घेऊ शकतो!
पुनश्च

चाणक्यकालीन विवाहपद्धती

अज्ञात | 5 वर्षांपूर्वी

कौटिल्याच्या मते विवाहाचा प्रकार कोणताही असला तरी त्यांत संबंध असणाऱ्या सर्वांना जर त्यापासून आनंद होत असेल तर तो विवाह खुशाल योग्य समजावा.
पुनश्च

राजकारणात मराठी माणूस

काकासाहेब गाडगीळ | 5 वर्षांपूर्वी

इतिहासाच्या पार्श्र्वभूमीमुळे मराठी मन राजकारणाकडे एका निराळ्या दृष्टीने पाहू लागले. व्यक्तिगत पराक्रमाला अगर प्रयत्नांना पुढे वाव कमी, संघे शक्तिः कलौयुगे ही युगाची प्रेरणा, यांची जाणीव होऊ लागली. प्रक्षोभ व प्रेरणा यांतील फरक कळूं लागला, गती व प्रगती यांतील नाते समजू लागले.
जडण-घडण

पुण्यातील महाराष्ट्र विद्यालयाची शताब्दी

डॉ. श्रीपाद जोशी | 5 वर्षांपूर्वी

महाराष्ट्र विद्यालय ही शाळा शिक्षण क्षेत्रातील नंदादीप आहे. या शाळेच्या शंभर वर्षाच्या इतिहासाच्या नंदादीपाच्या प्रकाशात कोणत्याही शाळेला आपल्या भावी वाटचालीचा रस्ता नक्की दिसेल.
निवडक दिवाळी २०१८

बॉर्डरलगतचं जगणं

मुक्ता चैतन्य | 5 वर्षांपूर्वी

फिरोजपूर जिल्ह्यातलं हुसैनीवाला, जिथे भगतसिंग, राजगुरू आणि सुखदेव यांची समाधी आहे. या तिघांना फाशी दिल्यानंतर त्यांचे मृतदेह इंग्रजांनी हुसैनीवालापाशी ठेवले.
मराठी प्रथम

नव्या शैक्षणिक धोरणातील उच्च माध्यमिक शिक्षण

प्रा. विद्याधर अमृते | 5 वर्षांपूर्वी

विविध जीवनोपयोगी कला व कौशल्ये प्राप्त केल्यास, विद्यार्थी आत्‍मविश्वासाने पुढील जीवनास सामोरे जाईल याची खात्री वाटते.
पुनश्च

माझ्या द्रौपदीचे महाभारत

सुनेत्रा ओक | 5 वर्षांपूर्वी

मी कोण होते? कुणाची कोण होते? याज्ञसेनी, पांचाली, द्रौपदी, कृष्णा, पाच पांडवांची प्रिय पत्नी की शंभर कौरवांची दासी? ही सारी रूपं खरीच.
वयम्

टीचभर नखांचा आधार

डॉ. उज्ज्वला दळवी | 5 वर्षांपूर्वी

हाताच्या नखांची वाढ महिन्याला सुमारे ३.४७ मिमी आणि पायाच्या नखांची वाढ १.६२ मिमी इतकी होते. नखाच्या बुडाशी काही इजा किंवा आजार झाला तर त्याचा नखाच्या वाढीवर परिणाम होतो आणि त्याचा वण बुडापासून टोकापर्यंत सरकत जातो. टायफॉइडसारखा मोठा आजार झाला तर तशा वणाची पूर्ण आडवी रेषा येते. मोठा मार बसला तर दोन-तीन आठवडे नख वाढतच नाही. त्यानंतरही नखाचा तेवढा भाग ओबडधोबडच वाढतो. लहानपणी नखांची टोकं सतत कशावर ना कशावर आपटत धोपटत असतात. त्याच्या बुडाशी धक्का पोचतो आणि वणांच्या छोट्या पांढऱ्या कवड्या नखांवर उमटतात.
पुनश्च

बया दार उघड...! - भाग दुसरा

शंकर पाटील | 5 वर्षांपूर्वी

अशा तऱ्हेची योजना राबविण्याच्या दृष्टीने हे वातावरण काही पोषक नव्हते. कोणत्याही सरकारी गोष्टीला विरोध करणे ही त्या वेळी लोकांची वृत्ती होती. असे असूनही या योजनेचे लोकांनी प्रचंड स्वागत केले.
जडण-घडण

सूर्यरक्ताची राजनीती

‘मृत्युंजय’कार शिवाजीराव सावंत | 5 वर्षांपूर्वी

शिवाजी महाराज हे पितृशाखेकडून सूर्यवंशाचे वारस होते. त्यांच्या अंगी सळसळते ‘सूर्यरक्त’ नांदत होते. या ‘सूर्यरक्ताच्या’ वारसदारांच्या हयातीत असंख्य मति गुंग करणारे प्रसंग गुदरून गेले. या प्रत्येक प्रसंगी महाराजांची एक विशिष्ट राजनीती व रणनीती प्रकट झाली आहे. ती राजनीती समजून घेणे हे अत्यंत बिकट काम आहे.
पुनश्च

तत् ते पश्यामि

वामन चोरघडे | 5 वर्षांपूर्वी

गांधींनी क्षणभर माझ्याकडे पाहिले- मारक्या जनावराकडे पाहतात तसे- आणि दुसऱ्या क्षणी ते इतके छान हसले की माझा सगळा गुमान थंड झाला. आणि मग शांतपणे कुरवाळणारे शब्द वापरीत ते मला म्हणाले...
पुनश्च

तेल साम्राज्याचा इतिहास ( उत्तरार्ध )

मधु अभ्यंकर | 5 वर्षांपूर्वी

सुएझ वाहतूक सुरळीत चालू झाली तेव्हा अनेक तेलवाहू जहाजे आपोआपच ‘बेकार’ झाली व त्यांचे दर उतरले. या उतरलेल्या दरांचा फायदा घेऊन नव्या तेल कंपन्यांनी आपले विक्रीचे दरही खाली आणले.
महा अनुभव दिवाळी २०२०

बंद दारं थोडी किलकिली

प्रदीप चंपानेरकर | 5 वर्षांपूर्वी

'सुशांतने त्याच्या पन्नाशीनिमित्त स्वतःविषयी लिहिलं तर तो काय लिहील?' असा विचार मनात आला आणि अनेक वर्षं निद्रावस्थेत असलेला माझ्यातील लेखक जागा झाला.
मौज दिवाळी २०२०

एक दर्शन: अफगाणिस्तानचे

मिलिंद बोकील | 5 वर्षांपूर्वी

जगाच्या नकाशावर अशांत आणि धार्मिक पातळीवर अनेकविध घडामोडी चालू असणारा अफगाणिस्तानासारखा देश, त्याचं अंतरंग मिलिंद बोकीलांसारख्या सजग समाजभान असणाऱ्या लेखकाने प्रत्यक्ष भेटीतून उलगडले आहे.
ललित दिवाळी २०२०

साहित्य : गजांआडचे

मीना वैशंपायन | 5 वर्षांपूर्वी

कविराज माडगूळकर म्हणून गेले, ‘जग हे बंदिशाला’! आजवर याचा केवळ प्रतीकात्मक अर्थ मनात होता. पण त्याचा शब्दशः प्रत्यय कधी येईल असे वाटले नव्हते.
ललित दिवाळी २०२०

साहित्यिक सत्यजित राय

विजय पाडळकर | 5 वर्षांपूर्वी

चित्रपट दिग्दर्शक म्हणून त्यांनी जागतिक कीर्ती मिळविलेली असली तरी बंगालमध्ये ते एक लोकप्रिय लेखक म्हणून देखील ओळखले जातात.
ललित दिवाळी २०२०

माझी कथायात्रा : कामतानाथ

कामतानाथ | 5 वर्षांपूर्वी

टेनिसनची ‘द ब्रूक’ ही कविता होती. ती अभ्यासक्रमात नसल्याने आम्हाला शिकवली नव्हती. पण ती मी जेव्हा वाचली, तेव्हा ती मला खूप आवडली. मी ती कविता कितीतरी वेळा मनातल्या मनात गुणगुणून पाहिली. मग मी त्या कवितेच्या धर्तीवर ‘द रिव्हर’ ही कविता लिहिली. ही माझी पहिली रचना होती. ललित, दिवाळी अंक २०२०
ललित दिवाळी २०२०

छायाचित्रणाचा प्रारंभकाळ

दीपक घारे | 5 वर्षांपूर्वी

छाया-चित्रणाच्या प्रारंभकाळातल्या छाया-चित्रांमुळे आपण आजही अचंबित होतो, सुखावतो आणि इतिहासातल्या अप्रिय घटनांनी स्तब्धही होतो. प्रत्येक माध्यमाची स्वतःची अशी एक ताकद असते. छायाचित्रकलेने ती सुरुवातीच्या काळातच सिद्ध केली होती.
मौज दिवाळी २०२०

मनाली ते मनाली व्हाया रारंग ढांग

राणी दुर्वे | 5 वर्षांपूर्वी

उत्तुंग हिमालयाच्या कुशीतल्या अनघड वाटा-वळणं तुडवत तिथल्या निसर्गरम्यतेला राणी दुर्वे यांनी शब्दांच्या कॅमेऱ्यात पकडून, त्याचा एक दृश्यात्मक असा कोलाजच चितारला आहे.
जडण-घडण

‘ऑनलाईन’च्या काळातही सणांचा आनंद

अश्विनी इनामदार | 5 वर्षांपूर्वी

शाळा बंद असताना, ऑनलाईनच्या माध्यमातूनही ते कसे प्रभावीपणे साजरे करता येऊ शकतील - त्यासंबंधीचा अनुभव या लेखात मांडला आहे.
मौज दिवाळी २०२०

सर्वलक्षणलक्षण्य:

अश्र्विन पुंडलीक | 5 वर्षांपूर्वी

धर्माची स्थापना व्हावी. सज्जनांचे परित्राण व्हावे, दुष्टांचा विनाश व्हावा यासाठीच जन्म घेतलेल्या कृष्णाने धर्मराज्य पुढे चालूच राहील याची दक्षता परीक्षिताला वाचवून आणि नंतर त्याच्यावर संस्कार करून घेतलेली आहे.
ललित दिवाळी २०२०

कालचा शायर.. आजचा शायर!

डॉ. नंदू मुलमुले | 5 वर्षांपूर्वी

हा आजचा ‘शायर आहे 165 वर्षांपूर्वी जन्मलेला सैयद अकबर हुसैन अर्थात अकबर इलाहाबादी, आणि त्याची आजही प्रत्ययकारी वाटणारी शायरी आहे किमान दीडशे वर्षांपूर्वीची!
जडण-घडण

नदी वाहू दे...

ऋजुता खरे | 5 वर्षांपूर्वी

उत्तराखंड उच्च न्यायालयाने गंगा आणि यमुना या नद्यांना ‘व्यक्ती’ म्हणून मान्यता देऊन त्यांच्या अधिकारांचं रक्षण व्हावं असं मत नोंदवलं होतं. नद्यांना मुक्तपणे वाहता यावं, त्यात मानवी हस्तक्षेप होऊ नये.
ललित दिवाळी २०२०

पाडस : पुनर्भेट

वंदना बोकील-कुलकर्णी | 5 वर्षांपूर्वी

‘पाडस’ या शीर्षकातली सूचकता तेव्हा अर्थातच जाणवली होती. पण आता ती जाणीव अधिक गहिरी झाली आहे, असं वाटतं. निरागस, मुक्त, निरभ्र बाल्य... जसं त्या पाडसाचंही संपलं आणि त्याचा पाडा झाला.
ललित दिवाळी २०२०

नदीपार

नीतिन वैद्य | 5 वर्षांपूर्वी

सरदेशमुखांची भाषा, त्यातली काव्यात्मकता टीकाविषय झाली आहे, भरजरी भाषेखाली आशय गुदमरला असेही म्हटले गेले आहे. कविता हे सरदेशमुखांचे पहिले प्रेम होते. पण कालौघात कायम तिच्याबरोबर नांदता आले नाही तेव्हा ती अन्य लेखनातूनही वाहती झाली, अशा आशयाचे उद्गार त्यांनी एका मुलाखतीत काढले होते
ललित दिवाळी २०२०

गोष्ट : सुरुवातीची आणि शेवटाची

सुरेखा सबनीस | 5 वर्षांपूर्वी

गोष्ट’! हा शब्द संस्कृत ‘गोष्ठी’ या शब्दापासून आला आहे. वैदिक काळात ‘विद्वानांच्या चर्चा’ या अर्थाने ‘गोष्ठी’ हा शब्द वापरला जात असे असं म्हणतात. या अगदी उलट मॅक्समुल्लरने दिलेला
पुनश्च

राशिभविष्य हे थोतांड आहे काय?

श्री. के. केळकर | 5 वर्षांपूर्वी

आस्तिक-नास्तिक, द्वैत-अद्वैत, हे जसे तत्त्वज्ञानात वाद आहेत, तद्वत सायन-निरयन हा आमच्यातील म्हणजे ज्योतिषशास्त्रातील वाद आहे. परंतु ह्या वादात मी फार खोल जाऊन आणखी एक गोंधळ निर्माण करत नाही.
कुंडलीच्या भेटी बुद्धीचा परब्रह्म

०२. ज्योतिष संज्ञा

मनोज देशमुख | 5 वर्षांपूर्वी

रजनीकांत न्यूटनचे सगळे नियम तोडून गोष्टी घडवून आणू शकतो. हा त्याचा विशेष अधिकार आहे. तसंच ग्रहांना सुद्धा भूमिका निभावताना विशेष अधिकार असतात.
पुनश्च

भू-दान-यज्ञ कल्पनेचा – उगम, विकास आणि फल

वामन जनार्दन कुंटे | 5 वर्षांपूर्वी

उत्तर प्रदेशांतील सर्वोदय कार्यकर्त्यांचे संमेलन तेथे भरले आणि उत्तर प्रदेशाने पांच लाख एकर जमीन या यज्ञांत अर्पण करण्याचा संकल्प केला.
मेंदूतील सवय

दिवास्वप्नात रमण्याची सवय

डॉ. यश वेलणकर | 5 वर्षांपूर्वी

दिवास्वप्ने पहाणे म्हणजे जे प्रत्यक्षात नाही त्याची कल्पना करणे, त्यात रमणे. असे केल्याने नवीन सर्जनशील कल्पना सुचू शकतात.
कुंडलीच्या भेटी बुद्धीचा परब्रह्म

३. कृत्रिम बुद्धिमत्तेचे ब्रम्हा-विष्णु-महेश

मनोज देशमुख | 5 वर्षांपूर्वी

मशीन लर्निंग या शाखेच्या अतिशय मूलभूत अशा तीन पद्धती आहेत १) Forecasting २) Optimisation आणि ३) Data Mining.
पुनश्च

रेल्वे-तिकिटांचा मनोरंजक इतिहास

अज्ञात | 5 वर्षांपूर्वी

जगांतील अगदी पहिली रेल्वे-तिकिटें कागदाची किंवा कार्डबोर्डची नव्हती. ती धातूची म्हणजे बहुधा तांब्याची वा पितळेची केलेली असायची.
अंतर्नाद दिवाळी २०२०

भरपाई

सदानंद देशमुख | 5 वर्षांपूर्वी

डोळ्यातली झोप पार उडून गेली होती. मध्यरात्र झाली होती. सारं गाव काळोखाच्या विळख्यात सुस्तावलं होतं. पावसाळी वातावरण बाहेर आभाळ गच्च मेघांनी भरून आलं होतं.
मेंदूतील सवय

तिसरा पर्याय

डॉ. यश वेलणकर | 5 वर्षांपूर्वी

मतिमंद नसलेली कोणतीही व्यक्ती सजग राहू शकते पण त्यासाठी मेंदूला प्रशिक्षण द्यावे लागते.सजग राहणे हे एक कौशल्य आहे,ते प्रयत्नपूर्वक विकसित करावे लागते.
महा अनुभव

स्वत:पलीकडे

वृषाली जोगळेकर | 5 वर्षांपूर्वी

मी-माझं कुटुंब-माझे नातेवाईक या मर्यादित परिघाचं वर्तुळ ओलांडून दुसर्‍यांसाठी धडपडण्यात आनंद मानणार्‍या सामान्यांमधल्या कर्तबगारांची ओळख
महा अनुभव

राष्ट्रीय मालमत्तांचं चलनीकरण नवं चलनी नाणं?

मंगेश सोमण | 5 वर्षांपूर्वी

पायाभूत क्षेत्रांतल्या नव्या विकासकामांसाठी निधी उभा करण्याचं सरकारी धोरण नेमकं कसं आहे, भारतासारख्या विकसनशील देशासाठी त्याचे फायदे-तोटे कोणते, याची चर्चा करणारा लेख.
अंतर्नाद दिवाळी २०२०

गुंता

अंजली कुलकर्णी | 5 वर्षांपूर्वी

पोराच्या मनाचा गुंता झालाय नुसता एक गरिबी सोडली, तर सोपा होता आमच्या पुढचा रस्ता... आई पुटपुटते नि झोपलेल्या पोराचं पांघरूण नीट करते
महा अनुभव दिवाळी २०२१

कथा : रन आऊट

प्रदीप चंपानेरकर | 5 वर्षांपूर्वी

कुठे तरी अनोळखी प्रदेशात मी.. धूसर वातावरण. कुणीतरी मला हाका मारत होतं. आवाज तर संदीपचा होता. मागे वळून पाहिलं, तर संदीपच होता. पन्नास वर्षांपूर्वी हे जग सोडून गेलेला माझा भाऊ मला म्हणत होता,
महा अनुभव दिवाळी २०२१

पॉल सॅलोपेक: मानवाच्या पाऊलखुणांवरून चालताना

प्रीति छत्रे | 5 वर्षांपूर्वी

एक गोष्टीवेल्हाळ पत्रकार एका दीर्घ पायी प्रवासाला निघाला आहे. अश्मयुगीन मानवाच्या स्थलांतराचं मर्म त्याला जाणून घ्यायचं आहे. त्याच्यासमोर कोणतं जग उलगडतं आहे? एका ध्यासाची ही न संपलेली विलक्षण गोष्ट.
महा अनुभव दिवाळी २०२१

मधमाशा पाहाव्या पाळून..

सुचिता पडळकर | 5 वर्षांपूर्वी

मधमाशा म्हणजे कीटकांच्या दुनियेतील कुतूहलाचा खजिना. त्यांच्याबद्दलचं ज्ञान मिळावं, त्यांचा स्नेह मिळावा यासाठी केलेल्या धडपडीची ही गोष्ट.
महा अनुभव दिवाळी २०२१

उग्ररूपा

मुकुंद कुळे | 5 वर्षांपूर्वी

आईने लहानपणी मला सांगितलेली शंकर-पार्वतीची ही गोष्ट. ती ऐकून कसलं भारी वाटलं होतं मला. त्यानंतर अनेक दिवस माझ्या डोळ्यांसमोर एकच चित्र उभं राहायचं- पार्वतीने आपल्या पंजात वाघाचं मुंडकं पकडलंय आणि ते ती जमिनीवर घासतेय.. आईने सांगितलेल्या त्या कथेचा प्रभाव माझ्या मनावरून कधीच पुसला गेला नाही.
वयम्

थेंबातलं इंद्रधनुष्य

संदेश कुलकर्णी | 5 वर्षांपूर्वी

कावेरी म्हणाली, “मिमी, हे पाणी इंद्रधनुष्य बनवण्यासाठी मी साठवते आहे”. तिचं म्हणणं होतं की दिव्यावर हे पाणी उडवलं तर इंद्रधनुष्य तयार होईल! मला फार विलक्षण वाटलं. आपण इंद्रधनुष्य तयार करावं असं मला तरी कधी वाटलं नव्हतं. काय काय चालू असतं मुलांच्या डोक्यात! तिला कोणीतरी सांगितलं असेल की, पावसाचं पाणी आणि सूर्याच्या प्रकाशातून इंद्रधनुष्य नावाचं अद्भुत आणि नयनरम्य दृश्य तयार होतं. म्हणून ही नळाचं पाणी न वापरता पावसाचं पाणी गोळा करत होती!
पुनश्च

मराठेशाहींतील स्त्रियांची कर्तबगारी

रियासतकार गो. स. सरदेसाई | 5 वर्षांपूर्वी

जातीची मुसलमान स्त्री ब्राह्मण योध्यावर निःसीम प्रेम ठेवून शेवटी सती जाते हा योगायोग लोकोत्तर नव्हे काय?
वयम्

कालमापन

मंजिरी हसबनीस | 4 वर्षांपूर्वी

आश्चर्य म्हणजे अमेरिकेच्या अनेक भागांत ग्रेगोरिअन कॅलेंडरपेक्षा भारतात प्रचलित असलेली चांद्र कालगणनापद्धती अधिक स्वीकारार्ह मानतात. खासकरून तिथल्या पारंपरिक पद्धतीने शेती करणारे शेतकरी हीच चांद्र कालगणना पद्धती वापरतात.
रुपवाणी

लता मंगेशकर श्रद्धांजली

टीम सिनेमॅजिक | 4 वर्षांपूर्वी

भारतात अन परदेशातच नाही तर त्रिखंडात विजयपताका फडकवणाऱ्या ‘भारतरत्न’ लता मंगेशकर म्हणजे विश्वविख्यात गायिका लतादीदी. सरस्वतीच्या वीणेचा झंकार, उर्वशीच्या नुपुरांची रुणझुण आणि कृष्णाच्या मुरलीची साद हे सारे एकवटून विधात्याने एक सुरेल कंठ घडवला आणि 28 सप्टेंबर,1929 या प्रसिद्ध गायक दीनानाथ मंगेशकरांच्या स्वाधीन केला. 28 सप्टेंबर 1929 रोजी इंदूर इथे लतादीदींचा जन्म झाला.
वयम्

छत्रीछप्पर मुर्दाबाद!

अनंत काणेकर | 4 वर्षांपूर्वी

छत्री घेण्याचा उद्देश पावसाळ्यात स्वत:चा पाण्यापासून बचाव करणं हा आहे असं पुष्कळांना वाटतं, पण ती केवळ स्वत:ची फसवणूक आहे. छत्रीशिवाय आपण पावसात जितके भिजतो तितकेच, किंबहुना बरेच वेळा थोडे अधिकच छत्री असताना भिजतो. त्याशिवाय ती हरवली, मोडली, उडाली किंवा उलटी झाली म्हणजे नाना प्रकारचा मनस्ताप होतो तो वेगळाच.
वयम्

दीप से दीप जलाओ...

कांचन वाटवे-जोशी | 4 वर्षांपूर्वी

आपल्याला दुःखी करणाऱ्या घटना घडत असतातच. पण अशावेळी आपल्यापेक्षा जास्त आघात झालेल्या व्यक्तीकडे दृष्टी वळवली तर अचानक वेगळा दृष्टिकोन मिळून जातो...
वयम्

जल बिन मछली

मकरंद जोशी | 4 वर्षांपूर्वी

ओहोटीच्या वेळी खाडीच्या किनाऱ्यावर हळूहळू चालणाऱ्या निवट्या पाहिल्या आहेत? दोन पायांच्या मदतीने त्या दुडूदुडू चालत आहेत असंच वाटतं. प्रत्यक्षात निवट्यांना पुढचे पर (पेक्टोरल फिन) असतात. त्यांच्या आधारे निवट्या चिखलातून चालू शकतात. त्या दोन फुटांपर्यंत उड्याही मारू शकतात.
वयम्

आनंदाने भरलेली दप्तरं!

युवराज माने | 4 वर्षांपूर्वी

या वाचनाच्या आनंदसोहळ्यात काही लेखक माझ्या लेकरांशी संवाद साधू लागले. सुरुवात झाली ती डॉ. आ. ह. साळुंखे व प्रवीण दवणे सरांपासून. या दोन्ही शब्दप्रभूंनी आमच्या लेकरांवर एक अमूल्य संस्कार केला, तो म्हणजे ‘कृतज्ञता’! या दोघांच्या कथा मुलांना खूप आवडल्या. त्यामुळे त्यांना आमच्या लेकरांनी पत्र लिहिलं. लेकरांच्या पत्रांना उत्तरं देताना त्यात त्यांनी लेकरांना सांगितलं, “बाळांनो, ज्यांनी तुम्हांला ज्ञान दिलं, आनंद दिला त्यांच्याविषयी कृतज्ञता बाळगा, कृतज्ञता हा मोठा संस्कार आहे.” यातूनच पत्रमैत्री, पेनमित्र, शिदोरी, अमृतकण हे विविध उपक्रम सुरू केले. या उपक्रमांच्या माध्यमातून माझी लेकरं अनेक यशस्वी व कर्तबगार मान्यवरांशी संवाद साधू लागली.
वयम्

उत्तम संगोपन करणारे बाबा-प्राणी!

सुबोध जावडेकर | 4 वर्षांपूर्वी

अंडी खायला एखादा मासा आला तर त्याला पळवून लावतो. दोन महिन्यांनी अंडी उबून पिल्लं बाहेर आली की त्याची ड्युटी संपते. मग तो स्वतःला त्या दगडापासून सोडवून घेतो आणि पुन्हा इकडे तिकडे वाहात जातो. अपार कष्ट घेऊन मुलाचं संगोपन करणाऱ्या या सगळ्या बाबांमधे ‘सर्वांत उत्तम पिता’ म्हणून प्रथम क्रमांक कुणाचा लावायचा?
पुनश्च

महाराष्ट्रातील डाव्या उजव्यांचे राजकारण - भाग दुसरा

पां. वा. गाडगीळ | 2 वर्षांपूर्वी

महाराष्ट्र काँग्रेसमधील बाकीच्या सर्वांनी या समाजवाद्यांची हेटाळणी करून त्यांचा पाणउताराच केला.
Install on your iPad : tap and then add to homescreen