सभासद लॉगिन
नवीन सभासदत्व !


" इतिहास " शब्द शोधाशी निगडित लेख


पुनश्च

वाचकांची दिवाळी

रविप्रकाश कुलकर्णी | 9 वर्षांपूर्वी

पुनश्चच्या वाचकांसाठी दिवाळी भेट. रविप्रकाश कुलकर्णींचा विशेष लेख 'वाचकांची दिवाळी'. आणि हो, हा पुनःप्रकाशित नाहीये. खास आपल्या वाचकांसाठी. ताजा ताजा. दिवाळीच्या भरपूर शुभेच्छांसह. ही दिवाळी आणि येणारे वर्ष तुम्हाला सुखसमृद्धीचं, आरोग्याचं आणि उत्कृष्ठ वाचनाचं जावो. उद्याचा आपला नियमित 'सशुल्क' लेख आहेच. तेव्हा भेटूच.
पुनश्च

आईन्स्टाईनची खोली - भाग २

सर्वोत्तम ठाकूर | 9 वर्षांपूर्वी

मागच्या लेखात आईन्स्टाईनची खोली शोधताना आलेला अनुभव आपण वाचला. त्यातील institute for advanced studies चा व्हिडीओ बघितलात ना? ५ मिनिटात आपण जे वाचलंय त्याची सैर तो व्हिडिओ करवून आणतो. व्हिजुअल मिडियाची ही ताकद. मुद्रित माध्यमात ही गोष्ट शक्य झाली नसती. त्यामुळे लेखांमधील अशा गोष्टींचा लाभ घ्या. याच लेखाच्या भाग २ मध्ये या अनुभवाच्या निमित्ताने ठाकुरांनी केलेलं चिंतन आहे. एकंदरच इतिहासाकडे बघण्याचा आपला दृष्टीकोन कसा असतो याचे देश विदेशातील दाखले त्यांनी दिलेत. 'प्रत्यक्षाहून प्रतिमा सुंदर' हाच प्रकार बरेचदा असतो. भावनांना बाजूला ठेवून इतिहासाकडे तटस्थतेने बघता येणे हे खरंच इतकं कठीण आहे?
पुनश्च

बाबरी : जे दिसले तेच सांगितले

डॉ. के. के. मोहम्मद | 9 वर्षांपूर्वी

विषय तसा नाजूक असल्यामुळे पोस्ट टाकण्यापूर्वी गुगलकाकांना विचारलं. हे मोहम्मद गृहस्थ खरंच अस्तित्वात आहेत आणि वर उल्लेखलेली मतं त्यांचीच आहेत याची खात्री करून घेतली. whatsapp वर आलेली सदर पोस्ट खरी आहे. जिज्ञासूंनी त्यांच्या नावावरील लिंक क्लिक करावी.
पुनश्च

इच्छामरण – काळाची गरज!

रमेशचंद्र जतकर | 8 वर्षांपूर्वी

इच्छामरण हवं की नको.....सर्वोच्च न्यायालयाने नुकताच या विषयावर निर्णय दिला आहे. त्यानिमित्त साठच्या दशकांत याविषयावर झालेल्या विचारमंथनातून आलेला हा अभ्यासू लेख पुनश्चवर देत आहोत.
निवडक दिवाळी २०१८

फॉर व्हॅलोर.. व्हिक्टोरिया क्रॉस

शैलेन्द्र शिर्के | 7 वर्षांपूर्वी

११ मार्च, १९४४ च्या त्या काळोख्या रात्री मित्र राष्ट्रांच्या एका मोर्चावर हल्ला करून एका जपानी तुकडीने माउंगडो या दळणवळणाच्या दृष्टीने महत्त्वाच्या रस्त्यावर नियंत्रण ठेवणाऱे खंदक बळकावले होते.
रुपवाणी

चित्रपट पडायलाही हवेत...

टीम सिनेमॅजिक | 7 वर्षांपूर्वी

गंगा जमुना सरस्वती च्या नटराज स्टुडिओतील मुहूर्तापासूनच गाडे बिघडले. मला आजही आठवतयं मुहूर्त दृश्यात अमिताभ, ऋषि कपूर व मिथुन चक्रवर्ती होते.
रुपवाणी

किअरोस्तामी आणि त्याचं वास्तव/चित्रस्मृती

टीम सिनेमॅजिक | 7 वर्षांपूर्वी

वास्तवदर्शी म्हणजे वास्तव नव्हे, डॉक्यूमेन्टरी नव्हे, तर वास्तवाचा आभास निर्माण करत समाजाचं प्रतिबिंब म्हणता येईल. कल्पनाविलासात रमण्यापेक्षा आपल्या आजूबाजूला काय घडतय याची जाण ठेवणं
निवडक दिवाळी २०१८

माणसं! मला दिसली तशी

श्रीरंग भागवत | 7 वर्षांपूर्वी

आर.के. लक्ष्मण आणि कॉमन मॅन हे समीकरण माझ्या मनात एवढं घट्ट होतं, की त्यांच्याशी संवाद साधणं अगदी सोपं जाईल असं वाटलं होतं. प्रत्यक्षात जेव्हा त्यांच्याबरोबर वेळ घालवला, तेव्हा लक्षात आलं की त्यांच्याशी संवाद साधणं फार कठीण होतं.
रुपवाणी

संग्रहालय पाहायलाही हाऊस फुल्ल गर्दी होऊ देत...

टीम सिनेमॅजिक | 7 वर्षांपूर्वी

अमिताभ बच्चनने एका मुलाखतीत म्हटले होते, एखाद्या विदेशातील व्यक्तीला हिंदी चित्रपट विषयक पुस्तकातून फक्त ग्लॅमर आणि गॉसिप्स हेच दिसतं.
निवडक दिवाळी २०१८

विवयन मेयरच्या शोधात

नितीन दादरावाला | 7 वर्षांपूर्वी

प्रत्येक फ्रेम क्लिक करताना, व्ह्युफाइंडरमधून बाहेरच्या जगाकडे बघताना ती तिचं सामान्यपण विसरत असावी. कदाचित तिच्या नकळत तिच्यामधील सर्जनशील ऊर्जा तिला हे करण्यास भाग पाडत असावी
रुपवाणी

ऑस्कर पुरस्कार, महोत्सवातले सिनेमे आणि 'भाई'चा दुसरा भाग

टीम सिनेमॅजिक | 7 वर्षांपूर्वी

आपल्यासाठी महत्वाचे आहे ते या महोत्सवात दाखल होणारे, अगदी सकारात्मक चर्चा होणारे चित्रपट प्रदर्शित कधी होणार?
पुनश्च

एक रहस्यकथा आणि तिच्या आस्वादनातले रहस्य

विजय पाडळकर | 7 वर्षांपूर्वी

चापेकने आपल्या लेखनातून हुकूमशाही, क्रौर्य, माणुसकीची मुस्कटदाबी यांविरुद्ध सतत आवाज उठवला. झेक साहित्याच्या भाषेला लोकाभिमुख करण्याचे श्रेय त्याला दिले जाते.
पुनश्च

अचूक मर्मप्रहारमय लेखणीचा धनी-आलमगीर

हरीभाऊ हर्षे | 7 वर्षांपूर्वी

बावडेकर उत्तम ललित लेखक होते, वृत्तपत्र व्यवसायाला त्यांनी वाहून घेतलं नसतं तर एक उत्कृष्ट साहित्यिक म्हणून ते गाजले असते...
निवडक दिवाळी २०१८

सेन आणि नॉनसेन्स

शरद वर्दे | 7 वर्षांपूर्वी

माझा विश्वासच बसला नाही. मी आ वासून पाहातच राहिलो. विजोड जोडपी मी बरीच पाहिली होती. पण कोणत्याच अंगाने अनुरूप नसलेलं दांपत्य प्रथमच पाहिलं.
निवडक दिवाळी २०१८

टॅबलेट ते टॅबलेट

मृणालिनी वनारसे | 7 वर्षांपूर्वी

राजानं आपले शिलालेख लोकवस्तीपासून जवळ, व्यापारी मार्ग आणि तीर्थस्थानं यांच्या नजीक कोरवले. लोकांना या धर्माज्ञा सहजी दिसाव्यात आणि त्यांचं लक्ष जावं यासाठी त्यांना वेगळे प्रयत्न करायला लागू नयेत याहेतूने सम्राट अशोकाने या लेखांची योजना केली.
पुनश्च

शिवजन्माची तारीख १९ फेब्रुवारी १६३० कां नाही? एक खुलासा

सेतूमाधवराव पगडी | 7 वर्षांपूर्वी

वरील तारखांवरून दिसून येईल की १६३० मधे शहाजी आणि दर्याखान यांचा संबंधच आला नाही. परमानंद वर्णन करतो ती मोहीम १६२८ चीच. म्हणून शिवाजी महाराजांचा जन्म १६२८ चा. तो १६३० चा असणे शक्य नाही.
निवडक दिवाळी २०१८

बाहेरून आले,आपलेच झाले

मकरंद जोशी | 7 वर्षांपूर्वी

गंमत म्हणजे पिझ्झा जसा बाहेरून म्हणजे इटलीहून व्हाया अमेरिका आपल्या देशात आला आणि तुमच्या पिढीचा आवडता बनला,तशा आणखी काही गोष्टी आहेत की ज्यांनी शेकडो वर्षांपूर्वी आपल्या देशात प्रवेश केला आणि आज ते आपल्या स्वयंपाकघरातले कायमचे मेंबर झाले आहेत. नावंच सांगायची तर मिरची,टोमॅटो,कॉफी,बटाटा,साबुदाणा,रताळे,शेंगदाणा हे सगळे पदार्थ चक्क इंपोर्टेड म्हणजे परदेशातून आलेले आहेत
पुनश्च

खरी भाषाशुद्धी आणि तिचे खरे वैरी

श्री. के. क्षीरसागर | 7 वर्षांपूर्वी

नवीन शब्द बनविण्यापेक्षा योग्य शब्द योग्य ठिकाणी योजणे यातच खरे नैपुण्य आहे आणि अर्थगांभीर्यहीन शब्द तयार करण्यात पुरुषार्थ तर काहीच नाही.
पुनश्च

हिंदी वाक्यम्‌ प्रमाणम्‌!

सलील कुळकर्णी | 7 वर्षांपूर्वी

हिंदीच्या वाढत्या प्रभावामुळे आपण ‘गाणं बोल’ (गाणं म्हण), ‘गोष्ट बोल’ (गोष्ट सांग), ‘नाव बोल’ (नाव सांग), ‘आवाज दे’ (हाक मार, बोलाव, हाळी दे)
निवडक दिवाळी २०१८

अवस्थांतर ...

माधवी भट | 7 वर्षांपूर्वी

ठाकुरमा जेव्हा आपला इवला संसार वाचवत इथवर ,इतक्या लांब आल्या असतील तेव्हा त्या फार तर सोळा सतरा वर्षांच्या असतील. इतक्या कोवळ्या मुलीच्या मनात काय काय अर्धवट कोवळं राहून गेलं असेल. ज्या ठिकाणी त्या खेळल्या , वाढल्या तो प्रदेश , बागा , तिथली गाणी , समुद्र आणि तिथला त्यांचा विवाह..तिथेच त्यांनी काकीमांना जन्म दिलेला.. आत्ताशी कुठे त्यांचा संसार उमलू , फुलू लागला असेल आणि लगेच असं सगळं ठेवून निघून जाताना त्यांच्या मनात किती प्रश्न आले असतील ? किती वेदना झाल्या असतील ? मात्र जीव महत्वाचा. तो वाचवत एकमेकांचा हात धरत ही मंडळी सुरक्षित जागा शोधत आली
वयम्

भाषाप्रभू कुसुमाग्रज

प्रवीण दवणे | 7 वर्षांपूर्वी

मराठी भाषादिनाच्या हार्दिक शुभेच्छा. २७ फेब्रुवारी हा कुसुमाग्रज म्हणजेच विष्णू वामन शिरवाडकर यांचा जन्मदिवस. महाकवी कुसुमाग्रज यांची जयंती मराठी राजभाषा दिन म्हणून गौरवाने साजरी केली जाते. अशा ह्या ज्ञानपीठ विजेत्या साहित्यकाच्या विपुल साहित्याविषयी ओळख करून देणारा लेख लिहिलाय प्रवीण दवणे यांनी.
रुपवाणी

ऑस्कर २०१९ - चुकलेले आणि हुकलेले / चित्रस्मृती

टीम सिनेमॅजिक | 7 वर्षांपूर्वी

माझं व्यक्तीगत मत विचारलं, तर रोमा हाच या वर्षी सर्वोत्कृष्ट चित्रपटाला लायक उमेदवार होता असं मी सांगेन. 
निवडक दिवाळी २०१८

मी रात टाकली

भूषण कोरगांवकर | 7 वर्षांपूर्वी

काय म्हणताय? हे सगळं आम्हांला कुठून सुचलं? अहो त्याचं असंय ना. आम्ही जन्माला येतो ते पुरुष म्हणून. बर्थ सर्टिफिकेटवर 'मेल' लिहिलेलं असतं. पण मनाने, आम्ही बाईच असतो. मग कधी बाई, कधी पुरुष म्हणून वाढताना, जगताना आमचे दोन दोन मेंदू तयार होतात डोक्यात. म्हणून आम्ही इतके हुशार असतो. उगाच नाही.
निवडक दिवाळी २०१८

सीमेच्या पलीकडचं कराची

गौरी पटवर्धन | 7 वर्षांपूर्वी

बाह्य जगाकडे म्हणजे पुरुषी जगाकडे मुसलमान स्त्रीने पाठच फिरवली पाहिजे असा अट्टहास मुसलमानी मानसिकतेत आहे आणि त्या जगाशी स्त्रीचं नातं हे संशयाच्या एका विचित्र जाळ्यात अडकवलेले आहे. त्यामुळे शिकायला, नोकरीला बाहेर पडणारी, घरात आणि नजीकच्या बंदिस्त वर्तुळात मोकळिकीचे वातावरण अनुभवणारी उच्चवर्गीय स्त्रीसुद्धा कराचीसारख्या मोठ्या शहरातही त्या संशयाचं ओझं घेऊन सतत वावरते आणि एका संकुचित, मर्यादित अशा स्वातंत्र्याच्या अनुभवात समाधान मानते.
पुनश्च

दुसरे पर्व

य. दि. फडके | 7 वर्षांपूर्वी

जोतीराव फुल्यांनी पुरोहितशाहीविरुद्ध लढा सुरू केला होता त्याचा विसर पडून ब्राह्मण पुरोहिताऐवजी क्षत्रिय पुरोहित असला म्हणजे झाले असी वृत्ती बळावू लागली
पुनश्च

डॉ. श्रीधर व्यंकटेश केतकर, एम्.ए.पीएच्.डी.

केशव नारायण काळे | 7 वर्षांपूर्वी

डॉ. केतकर यांच्या कादंबऱ्या म्हणजे गेल्या अर्धशतकातील महाराष्ट्रीय जीवन, आकांक्षा, चळवळी व त्यातील व्यक्ती यांचा कादंबरीरूप इतिहास आहे.
निवडक दिवाळी २०१८

ग्रामीण बोलींचा सांस्कृतिक आविष्कार

वसंत बोधे | 7 वर्षांपूर्वी

या कष्टकरी माणसांच्या रक्तातच भाषा असते. ती आतून फुलून अशी आगीसारखी फरारत येते. खतमाती खावून पिक जोमात आले की शेतकरी म्हणतो, “काय पिक बसलंय! आग लागलीया आग!” रब्बी हंगामातला जुंधळा खराब आला तर म्हणणार, “यंदा पिकात काय दम न्हाय. व्हल्याच्या टाळक्या येवढं कणीस बसलंय. धन्याचं ताँड गड्याकडं अन् रेडक्याचं ताँड वड्याकडं अशी अवस्था झालीय.”
पुनश्च

श्री शिवरायांची विविध चित्रें

महामहोपाध्याय दत्तो वामन पोतदार | 7 वर्षांपूर्वी

शिवाजीचे सर्व उपलब्ध चित्रांत हे एक अत्युत्कृष्ट चित्र आहे. तेव्हा त्याची अगदी हुबेहूब रंगीत प्रतिकृती मिळवून आणणे आवश्यक आहे.
रुपवाणी

केसरी : अनावश्यक बाबींना थारा देणारा 

टीम सिनेमॅजिक | 7 वर्षांपूर्वी

भारतीय प्रेक्षक पडद्यावरील देशभक्तीकडे आकर्षित होणारा असतो हे दत्तांना पक्के ठाऊक. त्यामुळेच त्यांचा कुठलाही सिनेमा या पलीकडे जात नाही. याचा फायदा सिनेमा यशस्वी होण्यात होतो. नुकसान मात्र दोन बाबतीत होतं. पहिला, युद्धपट कसे असावेत याचा वस्तुपाठ हे सिनेमे घालून देत नाहीत. तर दुसरा, प्रेक्षकांना ज्ञानी करण्याचं काम ते करत नाहीत. वास्तव न दाखवल्यामुळे दिसणारं कथानक हाच खरा इतिहास आहे हा भ्रम त्यांच्या मनात पक्का होत जातो.
निवडक दिवाळी २०१८

माझी वाघूर

गोविंद पाटील | 7 वर्षांपूर्वी

वाघूर ही लोकमाताच त्यांची. त्यांचं भावविश्वच वाघूरनं व्यापलेलं. त्यांच्या पिढ्यानपिढ्यांची ती पोषण वरदायिनी. आख्या जगात तिच्यासारखी नदीच नाही. तिचं पाणी बलदायी आरोग्यदायी आणि चैतन्यदायी. तिचं पाणी प्यालेला कधीच आजारशरण होणार नाही. अनैतिक वागणार नाही आणि अनैतिकतेपुढे झुकणार नाही. त्याच्या पाण्याचाच तो गुणधर्म.
निवडक दिवाळी २०१८

जगातील पहिली महिला बॅरिस्टर – कार्नेलिया सोराबजी

मेधा निजसुरे | 7 वर्षांपूर्वी

मी भारतीयच आहे ना. महाराष्ट्राच्या मातीतूनच वर आले आहे ना, तरी तिथल्यांनी मला परकं कसं समजावं. १८६६ सालच्या नाशिकमध्येच ना माझा जन्म झाला? माझं काही लहानपणही तिथलंच ना? म्हणजे मी स्वतःला त्यांच्यापेक्षा वेगळीच काही समजते की काय? माझ्या इतक्या हिंदू, पारशी, ख्रिश्र्चन, मुस्लिम सर्व प्रकारच्या मैत्रिणी भारतातल्या अनेक शहरात आहेत. त्यांना माझ्याविषयी इतका आपलेपणा आहे. त्या विशिष्ट प्रेमादराने माझ्याकडे बघताहेत, त्या काय मी त्यांची कोणी वाटत असल्याशिवाय?ज्या पडदानशीन महिलांना मी न्याय मिळवून देण्याचा आटोकाट प्रयत्न मनापासून केला, त्या मला आपली नाही समजत? एका परक्या समाजातल्या स्त्रीने आपणहून त्यांना मदत दिली म्हणजे त्यांच्यात काहीतरी समान धागा असणारच नाही का? मी कशी परकी वाटेन त्यांना?
रुपवाणी

चरित्र आणि चित्रपट / दीवार '१००' आठवडे

टीम सिनेमॅजिक | 7 वर्षांपूर्वी

सध्या आपल्याकडे चरित्रपटांची लाट आलेली आहे. चरित्रपट म्हणजे माहितीपट नव्हेत हे जितके खरे तसचं त्यात इतिहासाचा आणि त्या व्यक्तीच्या आयुष्यातील घटनांचा विपर्यास केला जाऊ नये. हे देखील भान दिग्दर्शकाने बाळगायला हवं. या पार्श्वभूमीवर निळू दामले यांनी ब्रिटनचे पंतप्रधान चर्चित यांच्यावर आधारित निर्माण झालेल्या कलाकृतीचा घेतलेला हा लेखाजोखा!
पुनश्च

'नवा सुधारक' सुरु करताना...

दि. य. देशपांडे | 7 वर्षांपूर्वी

आगरकरांनी महाराष्ट्रात विवेकवादी सर्वांगीण सुधारणावादाची मुहूर्तमेढ रोवली, पण त्यांच्या अकाली निधनामुळे त्यांनी केलेले काम छिन्नभिन्न होऊन गेले.
निवडक दिवाळी २०१८

‘स्वाधीन’ विदुषीचे मनोज्ञ चिंतन

विनय हर्डीकर | 7 वर्षांपूर्वी

राज्यसंस्था आवश्यक आहे म्हणून त्या-त्या काळातले शासनही आवश्यकच असते. या फसवणुकीच्या भूमिकेचे सडेतोड खंडन करून “तेव्हा शासनाचा प्रत्यक्ष व्यवहार पाहून व तपासून आणि खऱ्या हेतूचा कयास बांधूनच शासनाशी व पर्यायानी राज्यसंस्थेशी काय ते सहकार्य केले पाहिजे”, असा स्पष्ट इशारा त्यांनी दिला आहे. राज्यसंस्था आणि संस्कृती व स्वातंत्र्याचे मूल्य, स्वातंत्र्य, समता व उदारमतवाद हेही विषय त्यांनी विचारात घेतले आणि उदारमतवाद हा शब्द गढूळ झाला असल्याची टिप्पणी केली आहे. या विचारपरंपरेचे मुख्य आधार म्हणजे व्यक्तिस्वातंत्र्य आणि समानता यांच्या आचरणामध्ये येणारे प्रश्न त्यांनी विचारात घेऊन समाजातील रंजल्या-गांजलेल्यांचे प्रश्न सोडविण्यासाठी एकेकट्या व्यक्तीचे स्वातंत्र्य जरा बाजूला ठेवले तर काय हरकत आहे, ही भूमिकाही खोडून काढली आहे.
निवडक दिवाळी २०१८

अदिती अखिलाची गोष्ट

रविंद्र रुक्मिणी पंढरीनाथ | 7 वर्षांपूर्वी

ह्या एकटेपणाला घाबरून माणसं लग्न करीत असतील का? किंवा मग प्रेम वगैरे? पण मग पुन्हा एकटेपण हवंसं वाटलं तर काय? ते जवळचं, आपलं वगैरे माणूस राहू देईल पुन्हा आपल्याला एकटं? जाऊन बसेल आपण बोलावलं पुन्हा, तर येता यावं इतपत दूर, पण तरीही हाकेच्या अंतरावर? पण मग त्या माणसाबरोबर येणारा सगळा गोतावळा? साधनेला एकटं रहावसं वाटत असेल, तेव्हा ती काय बरं करत असेल? की गर्दीत राहून ती एकटं राहणंच विसरून गेली असेल? पण हे कसं शक्य आहे? प्रत्येकाला दिवसभरात केव्हातरी आपल्या स्वतःसोबत केव्हातरी आपल्या स्वतःसोबत राहावसं वाटणं ही त्याची गरज नाही का, अगदी जीवनावश्यक म्हणावी अशी?
निवडक दिवाळी २०१८

शोक नायिका अख्मातोवा

अरुण नेरुरकर | 7 वर्षांपूर्वी

अख्मातोवाने भयानक दिवस अनुभवले आणि या दरम्यान, नादेद्झा मान्देलस्तामच्या म्हणण्यानुसार, ती धीरोदात्त नायिकेसारखी वागली. जाहीररित्या किंवा माझ्याशी खाजगीत बोलतना, सोविएत राजवटींविरोधात तिने एकही शब्द उच्चारला नाही. मात्र, तिचं सारं आयुष्य हर्जेन -Harzen - ने केलेल्या रशियन साहित्याच्या वर्णनाबरहुकूम होतं – रशियन वास्तवाचं एक सातत्यापूर्ण गुन्हेगारी आरोपपत्र.सोविएत युनियनमध्ये उघडपणे जाहीर न करताही सर्व दूर पसरलेली आणि आजही होत असलेली तिच्या स्मृतींची पूजा, मी जाणतो तितपत, अद्वितीय आहे. ती स्वतः आणि तिचा देश, यांना ललामभूत नसलेल्या गोष्टींविरोधात असलेल्या तिच्या अबोल, निग्रही प्रतिकाराने, तिचं रूपांतर (बेलिन्स्कीने हर्जेनविषयी भाकित केलं होतं तसं) केवळ रशियन साहित्यातील नव्हे तर, आपल्या काळाच्या रशियन इतिहासातील एका नामी व्यक्तीमध्ये केलं.
पुनश्च

बाराशे वर्षांत न सुटलेला हिंदु मुसलमान प्रश्न

त्र्यं. शं. शेजवलकर | 7 वर्षांपूर्वी

चारशे वर्षांचा झगडा चालल्यानंतर हिंदूंच्या मनावर सहजच मुसलमानांच्या वरचढपणाची छाप बसली, आणि राज्याच्या बाबत आवश्यक असलेल्या गुणांत मुसलमान वरचढ होतेही.
निवडक दिवाळी २०१८

माणसांनी हरवलेली माया

मिलिंद बोकिल | 7 वर्षांपूर्वी

त्या सगळ्याकडे बघताना मन विषण्णतेने भरून गेले. जी संस्कारित होते तिला संस्कृती म्हणतात; पण खरेतर जी सतत चालू राहते. जिला सातत्या असते तिलाच संस्कृती म्हणायला पाहिजे. जिथे माणसे नाहीत तिथे कसली आली आहे संस्कृती? तिथे नुसते दगड आणि माती. हे अवशेष जतन करून ठेवले आहेत खरे, पण ती माणसे तिथे असती तरच त्यांना अर्थ होता. काही तुरळक माया वस्त्या शिल्लक असतील आणि जुन्या लोकांचे संकरित वंशज तिथे राहत असतील, पण ते खरे लोक मात्र काळाच्या उदरात गडप झालेले आहेत. आणि त्यांच्याबरोबरच त्यांची सगळी समजूत, त्यांची भाषा,  त्यांचे साहित्य, त्यांची गाणी, त्यांचे अध्यात्म, त्यांचा जगाविषयीचा दृष्टिकोन हे सगळेच नाहीसे झालेले आहे. हे लोक आज असते तर किती बहार आली असती!
पुनश्च

वृत्तपत्रसृष्टीतील आमचा जुना जमाना

पु. गो. पुणेकर | 7 वर्षांपूर्वी

आगरकरांच्या मृत्यूनंतर टिळकांच्या लेखणीस आपली लेखणी भिडविणारा कोणी लेखक रहिला नाही. तथापि ‘सुधारका’ची ज्योत आगरकरांच्या निधनानंतर त्यांच्या अनुयायांनी तेवत ठेवली होती
रुपवाणी

दाक्षिणात्य चित्रपटांचं 'सौंदर्यशास्त्र'

टीम सिनेमॅजिक | 7 वर्षांपूर्वी

स्वातंत्र्योत्तर भारताचा इतिहास पाहिला तर सामाजिक-राजकीय आणि इतरही बहुतेक साऱ्या क्षेत्रांत दाक्षिणात्य आणि उत्तर भारतीय असे दोन वर्चस्व असलेले प्रवाह आढळतात. आपलं अस्तित्व उर्वरित भारतापासून किंवा उत्तर भारतापासून वेगळं ठेवण्याच्या दाक्षिणात्य राज्यांच्या आग्रहात या वेगळ्या प्रवाहांची बीजं आढळतात. मग हिंदीपासून फटकून राहण्याची भूमिका असो, सोशल इंजिनिअरिंग असो वा तामिळ वाघांसारखे आंतरराष्ट्रीय मुद्दे असोत; दाक्षिणात्य राज्यांनी कायम आपली वेगळी भूमिका बजावली आहे. चित्रपटक्षेत्र हे त्याला अपवाद नाही.
निवडक दिवाळी २०१८

कानसेनी महाराष्ट्राला डोळे नाहीत ?

शशिकांत सावंत | 7 वर्षांपूर्वी

समजा, आपण शब्द उच्चारायला शिकलोच नसतो, भाषा निर्माणच झाल्या नसत्या; प्राणिसृष्टीप्रमाणे काही आवाज, वास, सहजप्रवृत्ती यांवरच आपली भिस्त असती तर? किंवा रंगांनी, रेषांनीच भावना दाखवल्यात (एकमेकांशी न बोलणारी माणसे लिहून काही तरी सांगतात तसे), अशा जगाची आपण कल्पना करून पाहू. राग आल्यावर माणसे लाल रंगाची रेषा काढतील, शांतपणा दाखवण्यासाठी हिरवा वापरतील, काही हवे असेल तर त्याचे चित्र काढतील... वगैरे कल्पना करू. मग अनेक रंग, छटा, आकार अर्धवट राहतील त्याचे काय? हजारो वर्षे गेली तर मग अशा अमूर्त आकारांनाही अर्थ प्राप्त होईल.
वयम्

बदललेल्या बाबांना ‘थँक यू!’  

शुभदा चौकर | 7 वर्षांपूर्वी

या महिन्यात ‘फादर्स डे’ आहे. त्या दिवशी पारंपरिक ठसे पुसणाऱ्या बाबांचे कौतुक जरूर करा. बाबांबद्दल कृतज्ञता व्यक्त करण्याची संधी सोडू नका. कृतज्ञता कशी व्यक्त करायची ते तुम्ही ठरवा!
पुनश्च

मी (पूर्णवेळ) लेखक कसा झालो?

शिवराज गोर्ले | 7 वर्षांपूर्वी

काय लिहिलं नाही मी? नाटक, चित्रपट, टीव्ही सिरियल, कथा, कादंबरी, व्यक्तिचित्रं, कविता, गीतं, विनोदी व प्रेरक साहित्य, स्तंभलेखन, संपादन, जाहिरातींसाठी कॉपीरायटिंगही.
पुनश्च

पेशवाईंतील देशस्थ-कोकणस्थ वादाचे स्वरूप

विष्णू सिताराम चितळे | 7 वर्षांपूर्वी

आपल्याला मागे सारून कोकणस्थांनी राजकारणात आपल्यापेक्षाही अग्रेसरत्वाचा मान मिळवून घेतला ही गोष्ट देशस्थांस झोंबत राहिली.
वयम्

करियरची सापशिडी

'वयम्' प्रतिनिधी | 7 वर्षांपूर्वी

‘आपल्याला मिळालेले अपयश हे त्या कल्पनेचे अपयश आहे, आपले नाही.’ त्यामुळे, कल्पकतेने परिस्थिती स्वीकारून, अपयशाला घातक न मानता आणि यश हेच अंतिम सत्य हे गृहीत न धरता, धैर्याने उद्दिष्टाकडे वाटचाल करत राहावी.
पुनश्च

मी पाहिलेले व ऐकलेले अत्रे

मनोहर महादेव आळतेकर | 7 वर्षांपूर्वी

अत्र्यांना माणसांप्रमाणेच उत्कटाचा आणि भव्याचा हव्यास होता. त्यांना प्रत्येक गोष्ट प्रचंड लागे. यामुळेच अत्र्यांनी आपल्या नातवंडांची नावे भारदस्त व ऐसपैस ठेवली होती.
निवडक दिवाळी २०१८

विज्ञानाच बिनरहस्य.

हेमंत कर्णिक | 7 वर्षांपूर्वी

निसर्गात नियम असतात, ते शोधता येतात, शोधून त्यांचा उपयोग करुन घेता येतो, तसं करताना नियम अधिक पक्का सापडत जातो, त्या नियमाला एखादा फाटा फुटू शकतो, त्या फाट्याने पुढे गेल्यास असंख्य वाटा समोर येतात आणि शंभर वेळा रस्ता चुकल्यावर त्यातली एक वाट आपल्याला हवं तिथे घेऊन जाते. – हे विज्ञान! हेच विज्ञान. तुमच्या आमच्या जगण्याचा अविभाज्य भाग असलेलं हेच तर विज्ञान. आपण हा सरळ रस्ता सोडून का दिला? कधी सोडला? व ज्ञान म्हणजे अद्भुत, विज्ञान म्हणजे बुद्धिमंतांचं काम, विज्ञानाचा आपला संबंध नाही, आपण गाय, बैल, शेळ्या आणि मेंढ्या यांच्याचसारखे आहोत, विचार करणं आपलं काम नाही, विचारांचा पाठपुरावा करणं तर नाहीच नाही; असे बैलप्रकृतीचे स्वतःला आपण का मानतो?
निवडक दिवाळी २०१८

डिलाइट विद्यापीठः विस्मृतीत गेलेला काळाचा तुकडा

अनिल शिदोरे | 7 वर्षांपूर्वी

मी ‘डिलाइट’ला पोहोचलो त्यावेळेस दिल्लीत इंदिरा गांधींचा पराभव होऊन मोरारजीभाई देसाई पंतप्रधान झाल्याला अवघे दोन-तीनच महिने झाले होतते. स्वातंत्र्य मिळून तीस वर्षे झाली होती. पहिला रोमॅन्टिसीझम आटायला लागला होता. आधी ‘जंजीर’, नंतर ‘दीवार’मधून अमिताभ त्याच्या सगळ्या जगावरचा राग व्यक्त करत होता. ‘इंडिया टुडे’ने नव्या युगाची पत्रकारित देशासमोर आणली होती. मुंबईला ग्रंथाली वाचक चळवळ आकार घेत असताना दलित मन व्यक्त व्हायला लागले होते. ‘घाशिराम कोतवाल’, ‘बाईंडर’ने महाराष्ट्र हडबडला होता. ‘सामना’, ‘सिंहासन’, ‘जैत रे जैत’नी मराठी सिनेमा नवी क्षितिजे शोधत होता. देशात काहीतरी वेगळे होणार आहे असे वाटायला लागले होते. नवे वेध लागत होते. महाराष्ट्र आणि सारा देशच कूस बदलत होता.
पुनश्च

बौद्धसम्प्रदायाचा विनाश- भाग १

श्री.भा. वर्णेकर | 7 वर्षांपूर्वी

कारण त्या काळी वाद्युद्धात पराभूत झाल्यानंतर पराभूतांनी विजेत्यांचे शिष्यत्व स्वीकारावे असा विद्वतसमाजांतील नैतिक संकेत होता.
पुनश्च

ग्रंथसंग्रह कसा करावा?

अ. का. प्रियोळकर | 7 वर्षांपूर्वी

मेंढराच्या, वांसराच्या कातड्याप्रमाणेच हरणाच्या, लांडग्याच्या इतकेच नव्हे तर माणसांच्या कातड्याने बांधलेली पुस्तके युरोपांत आहेत.
निवडक दिवाळी २०१८

रफिकची मुंबई

शर्मिला फडके | 7 वर्षांपूर्वी

“माझगाव आत्ता आहे त्यापेक्षा खूप वेगळं समृद्ध होतं. 18-19 व्या शतकात इथे राहणं प्रतिष्ठेचं मानलं जाई. धनवान, उच्च मध्यमवर्गीयांची पसंती माझगावला होती. माझगावची भरभराट समृद्धी, वस्तीचे नशीब गोदीशी जोडले गेले होते. इथे बॉम्बे पोर्ट ट्रस्ट होतं. सिंधिया  होते शिपिंग क्षेत्रात, सकाळी सात वाजता भोंगा वाजायचा.लोकं मग आपआपल्या कामाला जायला निघायचे, साडेसातला अजून एक भोंगा व्हायचा. पुन्हा साडेचारला भोंगा. ही घरातल्या पुरुष माणसांची  परतायची वेळ. सगळ्यांचं दैनंदिन जीवन गोदीतल्या भोंग्याच्या आवाजाशी बांधलं गेलेलं.सुरुवातीला इथे प्रमुख वस्ती कॅथॅलिक धर्मियांची असली तरी इतर धर्मीयही मोठ्या संख्येने आले. जगभरातून आलेले कामगार गोदीत काम करायचे. गोदीतलं वातावरण विविध जाती, धर्म देश असलेल्या लोकांनी बनलेलं होतं, तेच इथल्या वसाहतींमध्ये झिरपलं. माझगावचं कॉस्मोपोलिटन कल्चर त्यामुळेच बनलं.”
पुनश्च

आंबोण-बांदेपूरची अविस्मरणीय सफर

विजय तेंडुलकर | 7 वर्षांपूर्वी

आमचं अज्ञान उकरण्याच्या मिषानं सदूअण्णा स्वतःच्या सृष्टी-ज्ञानाची शेखी मिरवतो आहे असं मग हळूहळू एकेकाच्या ध्यानांत येतं.
रुपवाणी

चित्रस्मृती ''परवाना ' फस्ट रनचा आणि रिपिट रनचा....''

टीम सिनेमॅजिक | 7 वर्षांपूर्वी

सिनेमाच्या जगातील असंख्य तरी गोष्टींबद्दल तुम्ही/आम्ही/खरं तर कोणीही असेच का असे न विचारलेले अधिकच चांगले.  जे जे घडतय त्याचे मात्र निश्चित काही अर्थ अथवा निष्कर्ष असतातच...
पुनश्च

आषाढी एकादशीच्या निमित्ताने पंढरपूरस्थित एका डॉक्टरांचे मनोगत

अनिल यशवंत जोशी | 7 वर्षांपूर्वी

आषाढी यात्रा ही स्थानिक प्रशासनाची व तसे पाहिले तर जिल्हा प्रशासनाचीही वार्षिक परीक्षा असते असे म्हटले, तर वावगे ठरू नये.
वयम्

कॉफी शोधली बकरीने!  

सोनाली कोलारकर-सोनार | 7 वर्षांपूर्वी

काय गंमत आहे पाहा! प्रत्येक सहजशोधाचा जनक हा कोणी माणूस असतो. मात्र  कॉफी चक्क शेळ्या-मेंढ्यांनी शोधलीये! इतिहासात प्रत्यक्ष कॉफीपानाची नोंद सोळाव्या शतकातली असली तरी तिचा वापर बऱ्याच आधीपासून असावा. कॉफीचे रोपटे हे सगळ्यात आधी इथिओपियात आढळले आणि पहिले कॉफी पेय तयार झाले ते येमेनमध्ये. आफ्रिका आणि अरब जगतात कॉफी लोकप्रिय झाली; मागोमाग ती युरोपमध्ये दाखल झाली.
रुपवाणी

चित्रपटीय वास्तवातल्या बदलाची वाटचाल

टीम सिनेमॅजिक | 7 वर्षांपूर्वी

कलेमागची मूळ प्रेरणा ही जीवनाची,वास्तवाची नोंद घेणं, त्यावर भाष्य करणं, आपल्या कल्पनेतून एक प्रतिविश्व तयार करणं हीच राहिली आहे. पूर्वैतिहासिक काळात गुहांच्या भिंतीवर आपल्या शौर्याच्या ,शिकारीच्या मोहिमा नोंदवणा-या आदिमानवापासून थेट १९व्या शतकात फोटोग्राफीचा शोध लागेपर्यंत कलेच्या निर्मितीमागचा हा प्रमुख हेतु होता. चित्रकलेत  बदलत जाणा-या तंत्राचा विकास हा या चित्रांचा अंतिम परिणाम ख-यासारखा कसा वाटू शकेलया वरच आधारलेला होता. चित्रांमधला तपशील़, त्यातला छायाप्रकाशाचा खेळ, एकूण दृश्यसंकल्पना , हे सारं वास्तवाच्या अधिकाधिक जवळ कसं जाता येईल या खटपटीतून ठरत गेलंं होतं. त्यात मांडल्या जाणा-या आशयात ऐतिहासिक नोंदी, निसर्गदृश्य , धर्मग्रंथां मधले दाखले अशा विविध कल्पनांची आयात जरूर होती, पण त्यात वापरल्या जाणा-या दृश्यभाषेला आधार हा वास्तवाचाच होता. पण फोटोग्राफीचा शोध लागला आणि हे चित्र(!) बदललं .
वयम्

फुजीसान

मेधा आलकरी | 7 वर्षांपूर्वी

आमची प्रवासदेवता मात्र त्या दिवशी आमच्यावर खूपच प्रसन्न होती. फुजी फाईव्ह लेक एरियातील कावागुचीको ह्या स्टेशनला उतरलो. मागे वळून पाहिलं तर हा फुजीबुआ दत्त म्हणून उभा. अगदी पट्टीने मोजून काढलेला समभुज त्रिकोण आणि माथ्यावर शुभ्र हिमाचा मुकुट.
मराठी प्रथम

भवन्स महाविद्यालयात आषाढीनिमित्त मराठीची मांदियाळी

भगवान येडगे | 7 वर्षांपूर्वी

आपापल्या महाविद्यालयांत आयोजित केलेल्या कार्यक्रमांचा वृत्तांत छायाचित्रांसह आम्हांला खालील पत्त्यावर पाठवावा.
पुनश्च

मराठ्यांचे परराष्ट्रीय राजकारण

न. र. फाटक | 7 वर्षांपूर्वी

इंग्रजी वकील पुस्तकी विद्येमध्ये निष्णात नव्हते; पण हजारो मैलांवरून समुद्रमार्गाने येणारे आणि अठराव्या शतकातील युरोपच्या स्थित्यंतरांच्या आंदोलनाच्या संस्कारांनी संपन्न असे होते.
पुनश्च

लोकमान्यांचे अखेरचे क्षण...

पुंडलिकजी कातगडे | 7 वर्षांपूर्वी

लोकमान्यांच्या अंत्यदर्शनाच्या वेळी माडीवरून ज्यांनी-ज्यांनी लोकसमुदायसागर पाहिला असेल त्यांना त्यांच्या लोकप्रियतेची कल्पना येण्यासारखी होती.
पुनश्च

काँग्रेसचे घवघवीत यश...पण कधीचे?

गोपीनाथ गणेश तळवलकर | 7 वर्षांपूर्वी

टोकाला असलेल्या पंजाबांत कमीत कमी काँग्रेस-उमेदवार निवडून आले. याचे एक कारण पंजाबांत मुसलमान समाजाचे प्राबल्य हे तर खरेंच.
पुनश्च

बौद्धसम्प्रदायाचा विनाश भाग -३

श्री.भा. वर्णेकर | 7 वर्षांपूर्वी

बौद्धांनी आपली बहुसंख्या वाढविण्याच्या वेडापायी बुद्धि पुरस्सर वेगवेगळ्या मार्गांशी समन्वय करण्याचा मार्ग चोखाळला.
वयम्

निर्भीड महावीरसिंग

प्रकाश कामत | 7 वर्षांपूर्वी

रामोशानं त्यांच्या उघड्या पाठीवर वेत मारायला सुरुवात केली. ‘एक’ महावीरसिंगांच्या पाठीवर वेत कडाडला आणि  महावीरसिंगांच्या ओठांतून शब्द उमटले, ‘इन्कलाब जिंदाबाद..’ ‘दोन...’ पुन्हा तेच ‘इन्कलाब जिंदाबाद..’ वेताचे ३० फटके आणि तितक्याच वेळा ‘इन्कलाब जिंदाबाद..’ ची उंच आवाजात घोषणा! शिक्षा पूर्ण झाल्यानंतर महावीरसिंगांना लाकडी चौकटीपासून मोकळं करण्यात आलं. कुणाचाही आधार न घेता रक्तबंबाळ झालेले महावीरसिंग चालत कोठडीकडे गेले. त्या दिवशी ३० फटक्यांची शिक्षा सोसूनही खंबीर उभा राहिलेला पहिला माणूस बेल्लारी तुरुंगानं पाहिला.
मराठी प्रथम

शब्दांच्या पाऊलखुणा - गोष्ट मातीची! (भाग - एक)

साधना गोरे | 7 वर्षांपूर्वी

आईकडील मामा, मावशी या नात्यांतही मातृकाचा भाव असल्याने बऱ्याच भारतीय भाषांमध्ये त्यात साम्य असलेले दिसते.
पुनश्च

माझ्या आठवणीतलं लालबाग आणि लालबागचा गणेशोत्सव..

नितीन साळुंखे | 7 वर्षांपूर्वी

सध्या ‘लालबागचा राजा’ नांवाने सुप्रसिद्ध असणारा गणपती माझ्या लहानपणी लालबाग मार्केटचा गणपती म्हणून ओळखला जायचा
रुपवाणी

विदर्भातील ‘मारबत’ परंपरा पहिल्यांदाच मराठी चित्रपटात

टीम सिनेमॅजिक | 7 वर्षांपूर्वी

विदर्भाचे सांस्कृतिक वैभव समजले जाणाऱ्या मारबत परंपरेची दखल मराठी चित्रपटसृष्टीने घेतली आहे. राजकुमार मेंडा निर्मित आणि समीर आठल्ये दिग्दर्शित आगामी ‘बकाल’ ह्या चित्रपटाची पार्श्वभूमी मारबत परंपरेच्या मूळ संकल्पनेशी जोडली आहे. त्याचबरोबर मारबत परंपरेला अनुसरून मिरवणुकीच्या पार्श्वभूमीवर देवीचा महिमा असलेले एक गाणेही चित्रीत करण्यात आले आहे.
पुनश्च

भारतीय राजेरजवाडे मातबर होते तरी किती?

के. आर. एन्. स्वामी | 7 वर्षांपूर्वी

आगाखानांशी स्पर्धा करण्याच्या नादात १९४८ मध्ये रेससाठी जातीवंत घोडे खरीदण्यात त्यांनी ५२ लक्ष रुपये उधळले आहेत.
पुनश्च

गणेशोत्सव - टिळकांचा कावा आणि ब्रिटीशांची पंचाईत!

विकास परांजपे | 7 वर्षांपूर्वी

जातीभेद नष्ट करणे आणि यासाठी ‘खऱ्या हिंदू धर्माचे आचरण’ हे एक महत्त्वाचे साधन आहे यावर टिळकांचा विश्र्वास होता.
रुपवाणी

नर्गिस दारात ‘दत्त‘ म्हणून उभी !/ मनोहर सप्रे

टीम सिनेमॅजिक | 7 वर्षांपूर्वी

नर्गिसच्या दत्तच्या मृत्यूनंतर किर्लोस्कर समूहाच्या ‘मनोहर’ मासिकानं तिच्यावर खास विशेषांक काढला होता. माझा खालील लेख त्यातला पहिला !मनोहर सप्रेनर्गिस दारात ‘दत्त‘ म्हणून उभी !
रुपवाणी

इट :  चॅप्टर टू - परिणामातही दुय्यम

टीम सिनेमॅजिक | 7 वर्षांपूर्वी

    २०१७ मधे स्टीवन किंगच्या १९८६ मधे लिहिलेल्या आणि त्याच्या साहित्यातल्या सर्वात महत्वाच्या पुस्तकांमधली एक मानली जाणाऱ्या कादंबरीवर सिनेमा आला तेव्हा चाहते  जरा काळजीतच होते. एकतर ही कादंबरी हजार, जवळजवळ अकराशे पानांची. भयकथा हे त्याचं वरवरचं रुप असलं, तरी त्यापलीकडे अनेक गोष्टींना कवेत घेणारी. नॉस्टॅल्जिआ, अमेरिकन संस्कृती आणि समाज, सामाजिक अन्याय, वर्णद्वेष, लहान मुलांचं विश्व   आणि त्यात होणारे बदल, भूतकाळचं सावट, अशा अनेक थीम्स त्यात विणलेल्या.
पुनश्च

पोर्तुगालमध्ये १४ वर्षांचा कारावास भोगणारा स्वातंत्र्यसेनानी

संकलन | 7 वर्षांपूर्वी

पोर्तुगीझांनी लागलीच त्यांना जिवंत वा मृत आणून देण्यासाठी १०,००० रुपये बक्षीस लावले. ते भूमिगत झाले.
पुनश्च

बदलती समीकरणे - दै. पुढारी

सुधन्वा कुलकर्णी | 7 वर्षांपूर्वी

पाच वर्षात विरोधी पक्ष म्हणून विधानसभेत बसलेल्या दोन्ही कॉंग्रेसची अवस्था आज त्याचं ३० वर्षांपूर्वीच्या शेकाप, जनता दलासारखी झाली आहे
रुपवाणी

टीम सिनेमॅजिक | 7 वर्षांपूर्वी

चित्रपट आणि साहित्य याचं नात घट्ट असलं तरीही लेखक म्हणून एखाद्या व्यक्तीची होणारी जडणघडण, साहित्य लिहिण्यासाठी त्याला मिळणारी प्रेरणा, त्याच्या स्वतःच्या अनुभव विश्वातून तो करत असलेली साहित्य निर्मिती व त्या साहित्य निर्मितीचे वाचकांवर होणारे परिणाम या आणि अशा अनेक गोष्टींच्या मागे दडलेल्या वास्तव आणि रंजकतेचं चित्रण चित्रपट माध्यमात झाल्याची उदाहरणं अगदी मोजकीच आहेत. लेखकाच्या कथनातून अनेक चित्रपट तयार झालेले असले तरीही लेखकाने लिखाणासाठी पात्र व त्यांच्या परिस्थितीचा घेतलेला धांडोळा द गर्नसी लिटररी अँड पोटॅटो पील पाय सोसायटी असं लांबलचक शीर्षक असलेल्या चित्रपटात आपल्याला पहायला मिळतो.
रुपवाणी

बरान - माजिद मजिदी

टीम सिनेमॅजिक | 7 वर्षांपूर्वी

बरानचा अर्थ पाऊस.तिचं नाव बरान असतं...लतीफ हा लेट लतीफ नसतो पण होतो. ठरवला जाण्यासाठी बहुधा. नाही पडला तरी किंवा न पडला तरी पावसाची वाट पाहणारा... म्हणजे तो जे करतोय ते प्रेमातल्या त्याग नावाच्या फिल्म गोष्टी पैक्षा किती तरी पुढचं प्रामाणिक आहे याची जाणीव नसलेला. किवा हे जे आहे ते प्रेम आहे तेही न समजणारा.यंदा मान्सुन लांबतोय. पडला तरी, नाही पडला तरी तो धुवून काढणारच आहे.
पुनश्च

गांधीहत्येपूर्वीचा ११ वा महिना... मुक्काम नौखाली

नारायणराव कुलकर्णी | 7 वर्षांपूर्वी

गांधीजी म्हणाले, “पांच रुपये पडतील माझ्या सहीला!” मी पांच रुपये देऊ केले; पण ते त्यांनी न घेतां इंग्रजी सही दिली.
पुनश्च

शंभर वर्षांपूर्वींचे चटकदार - तीर्थयात्रा वर्णन

द. के. केळकर | 7 वर्षांपूर्वी

सबंध ग्रंथांत पारतंत्र्याविषयी कोठेही चकार शब्द आलेला नाही. देवधर्म याविषयी अत्यादर पण पारतंत्र्याविषयी चुकूनसुद्धा चित्कार नाही.
वयम्

चीनमधील मातीचं सैन्य

मेधा आलकरी | 7 वर्षांपूर्वी

ज्या शेतकऱ्याने या खजिन्याचा शोध लावला तो आता ८० वर्षांचा असेल. सरकारतर्फे त्याला येथील ऑफिसमध्ये बसवलंय. ‘टेराकोटा आर्मीचं उत्खनन’ या विषयावरील पुस्तक तुम्ही विकत घेतलंत, तर तो त्यावर त्याची सही करून देतो. त्याच्याबरोबर आपण फोटो काढू शकतो आणि मँडरिन भाषा येत असेल तर त्याच्याशी गप्पाही मारू शकतो. 
रुपवाणी

इतिहास, सिनेमा आणि कलात्मक स्वातंत्र्य : एक निरीक्षण ..

टीम सिनेमॅजिक | 7 वर्षांपूर्वी

आशुतोष गोवारीकर या नावाजलेल्या दिग्दर्शकाचा बहु चर्चित आणि बहु प्रतिक्षित सिनेमा ' पानिपत ' . केंद्रात झालेला सत्ता बदल असेल किंवा अजुन काही इतर कारणे असतील पण २०१४ नंतर उघडपणे बॉलीवूड भारतीय इतिहासावर सिनेमे बनवत आहे आणि त्यातही बहुसंख्य हिंदू अस्मिता असलेले विषय घेऊन बनवत आहे हे निरीक्षण इथे करणे महत्त्वाचे वाटते. बाजीराव - मस्तानी, पद्मावत किंवा आता येऊ घातलेला पानिपत ही साखळी हळूहळू पुढे जाईल हे देखील शुद्ध व्यावसायिक सत्य आहे. पण हे सिनेमे जे फक्त आणि फक्त इतिहासावर आधारलेले आहेत त्यांबाबत तरी वास्तविकता हीच मूळ आधार आहे का या प्रश्नाचं उत्तर सध्या तरी नाही इतकचं आहे.
रुपवाणी

जो ना करना चाहा, वो भी मुझे करना पडा...

टीम सिनेमॅजिक | 7 वर्षांपूर्वी

जो ना करना चाहा, वो भी मुझे करना पडा...राजेश खन्नाचा फोन आला. ‘क्या बेहतरीन गाया हैं यार महमूद’, असं म्हणून पावती दिली. ‘नही यार, कितना बेसुरा गाना हैं ये’, असं महमूद म्हणाला. तेव्हा राजेश खन्ना तातडीनं उत्तरला, ‘अरे, यही बेसुरापन तो इस गाने की खासियत हैं.’ महमूदच्या आवाजातलंच गाणं कायम ठेवावं, असा आग्रह सगळीकडून होऊ लागला, स्वत: आरडीही आग्रही होते. शेवटी घडायचा तो इतिहास घडलाच...
पुनश्च

केवढी ही ज्ञानाची हौस आणि शीलाची काळजी!

वि. वि. बोकील | 7 वर्षांपूर्वी

मानसशास्त्रांतील सर्व उपलब्ध कसोट्या तंतोतंत पाळणारी दुर्दैवाने एकही माला आज बाजारांत नाही असे दुःखाने म्हणावे लागते.
रुपवाणी

पानिपत - ऐतिहासिक दस्तऐवजं

टीम सिनेमॅजिक | 7 वर्षांपूर्वी

या विषयावर खरं तर एक चांगला सिनेमा किंवा सिरीज होऊ शकली असती. पण एक चांगला प्रयत्न म्हणून आणि शेवटच्या जवळपास अर्ध्या तासाच्या प्रत्यक्ष युद्धाच्या प्रसंगासाठी सिनेमा एकदा पडद्यावर पाहण्यासारखा आहे.
रुपवाणी

सरोज खान

टीम सिनेमॅजिक | 7 वर्षांपूर्वी

निर्मला नागपाल उर्फ सरोज खानचे पालक पूर्वी पाकिस्तानात रहात होते. वडिलांचा मोठा बिझिनेस होता पण १९४७ मधे देश स्वतंत्र झाल्यावर फाळणीमुळे सर्व सोडून भारतात आले ते अगदी निर्वासित बनून! १९४८ मधे छोट्या सरोजचा जन्म झाला. ते माहिमला P W D चाळीत एका छोट्या खोलीत रहात होते. घरची इतकी गरीबी कि कित्येकदा उपाशीपोटी झोपायची वेळ येई अशा वेळी शेजारचा भजी विकणारा ठेलेवाला उरलेली भजी आणि पाव आणून देत असे. आईला संकोच वाटे ती नाही म्हणे पण तो भला माणूस म्हणे, माई बच्चोंने क्या बिगाडा है!  कम से कम उन्हे तो भूखेपेट मत सोने दो!
पुनश्च

परधर्मीयांचे व धर्मभ्रष्टांचे हिंदूकरण

अ.स. आळतेकर | 7 वर्षांपूर्वी

पेशव्यांचे धोरण या बाबतीत कूपमंडुक वृत्तीचे होते. थोरल्या बाजीरावास मस्तानीस अगर तिच्या मुलास हिंदु करता आले नाही
रुपवाणी

सिनेमाविश्वाची अनोखी सफर !

टीम सिनेमॅजिक | 7 वर्षांपूर्वी

 मीडिया स्टुडंट्सनी स्टडी टूरच्या नावावर चालणाऱ्या छाछुगिरी ऐवजी इथे भेट द्यावी, नोट्स काढाव्यात, डाॅक्युमेंटरी कराव्यात. यावर लिहावं. हे संग्रहालय सिनेमाचा लाईव्ह डेमो आहे. सिनेमाचा पुरेपूर अभ्यास इथं होऊ शकतो. इथे पिकनिकसाठी येऊ नये, समृद्ध होण्यासाठी यावं.
रुपवाणी

क्राफ्टरहीत पानिपत द ग्रेट बिट्रअल 

टीम सिनेमॅजिक | 7 वर्षांपूर्वी

जर आपल्याला इतिहासातील घटना जसाच्या तशा दाखवायच्या असतील तर इतिहासात वास्तव असतं हे विसरून कसं चालेल. लगानच्या काल्पनिक कथेत भानू अथय्यानी कथानकाचा काळ त्यावेळी ब्रिटीश सुतक पाळत होते असं सुचवलं म्हणून गोवारीकरांनी बदलला तर मग इथे इत्यंभूत माहिती उबलब्ध असताना अशा पद्धतीचा प्रसंग टाकण्याची खरंच आवश्यकता होती का? बरं यातून काय मिळालं? अस्मिता सुखावणारं आत्मिक समाधान!
पुनश्च

हिंदुस्थानांतील धर्मपंथ- ब्रह्मसमाज, म्हणजेच ब्राम्होसमाज

संकलन | 7 वर्षांपूर्वी

या जगाचा उत्पत्तिकर्ता एक ईश्र्वर असून तो सर्वशक्तिमान व आनंदमय आहे असे ब्राह्मधर्माचे मुख्य सूत्र आहे.
वयम्

‘बहुरंगी बहर’- चौथ्या पर्वातील रंगत!  

'वयम्' प्रतिनिधी | 7 वर्षांपूर्वी

काही धीट मुले बुजऱ्या मुलांना चर्चेत सामावून घेत होती. काही गटांनी अगदी तावातावाने चर्चा केली. मुलांचे विचार ऐकून परीक्षक कधी थक्क झाले, तर कधी हास्याचे फटाके फुटले.
वयम्

संक्रांतीची नाती

मंजिरी हसबनीस | 6 वर्षांपूर्वी

      ‘मकरसंक्रांती’ शब्दात ‘क्रांती’ हाही शब्द आला आहे. क्रांती म्हणजे प्रगतीसाठी केलेला बदल, तर उत्क्रांती म्हणजे उत्तरोत्तर घडलेला बदल. क्रांती हा शब्द खगोलशास्त्रातही वापरतात. विषुववृत्तापासून ग्रह-तारे ज्या अंतरावर असतात, त्या अंतराला ‘क्रांती’ असं म्हणतात.
वयम्

पतंगाच्या रंगीत दुनियेत

क्रांती गोडबोले-पाटील | 6 वर्षांपूर्वी

विविध आकारचे, प्रकारचे पतंग आम्ही न्याहाळत होतोच शिवाय मांजा भरून घ्यायला बरीच मुलं, मोठी मानसं येत होती त्यामुळे मांजा मशीनवर कसा भरून दिला जातो हे ही आम्हाला बघता आले. मकर संक्र्नात जवळ आल्यामुळे पतंगाची दुकानं इकडे-तिकडे आम्ही पाहायचो परंतु आज आम्हांला प्रत्यक्षात आकर्षक पतंग कसे बनतात हे पाहता आल्यामुळे आम्ही सर्व आनंदात होतो.
वयम्

देशगौरव नेताजी....

नरेंद्र लांजेवार | 6 वर्षांपूर्वी

नेताजींनी अंदमानच्या बेटावरील हॅलोक बेट, नीलबेट, रासबेट यावर पहिल्यांदा तिरंगा फडकवला होता, त्या बेटांचे आता ‘स्वराज बेट’, ‘शहीद बेट’ आणि ‘नेताजी सुभाषचंद्र बेट’ म्हणून नामकरण करण्यात आले आहे. या बेटांना  नेताजींचे नाव देऊन नेताजींप्रती कृतज्ञताच व्यक्त करण्यात आली आहे. 
पुनश्च

शिवाजीमहाराजांची स्फूर्तिस्थाने, सवंगडी आणि सहकारी

यशवंत खुशाल देशपांडे | 6 वर्षांपूर्वी

शिवराजास स्वराज्य स्थापनेची जी स्फूर्ती झाली तिचे पहिले उगमस्थान म्हणजे राजमाता जिजाबाई हे होय.
वयम्

दुर्गभांडार-एक स्वप्नपूर्ती

Sumant Parchure | 6 वर्षांपूर्वी

आम्ही पायऱ्या चढत चढत साधारण आठ वाजता ब्रह्मगिरी पर्वतावर पोचलो. अहाहा! काय तो नजारा होता! खरंच अविस्मरणीय!! आजूबाजूला मोकळा परिसर, थोड्या अंतरावर हरिहर आणि बसगड दिसत होते. पर्वताच्या मागच्या बाजूला डावीकडे गोदावरी नदीचा उगम आणि उजव्या बाजूला खाली शिवजटा मंदिर. सारा परिसर सूर्याच्या सकाळच्या कोमल प्रकाशाने हलकेच उजळला होता.
वयम्

अपने रास्ते, आस्ते आस्ते !

'वयम्' प्रतिनिधी | 6 वर्षांपूर्वी

महिलांना चार भिंतींच्या बाहेर काढून त्यांच्या हाताला काम देणाऱ्या ‘आझाद फाउंडेशन’च्या अनिता माथूर व त्यांच्या ‘सखा कॅब’च्या ड्रायव्हर ओंकारी या पुढच्या मान्यवर होत्या. लिंगभेद टाळणे, तसेच महिलांना सुरक्षित प्रवास घडवणे या कल्पना सत्यात उतरवणाऱ्या ‘आझाद फाउंडेशन’तर्फे भारतातील दहा ते बारा शहरांमध्ये ‘सखा कॅब’ ही सेवा चालवली जात आहे.
मराठी प्रथम

माझी मराठी शाळा आणि माझे नावीन्यपूर्ण उपक्रम - (भाग १)

गुणेश कौसल्या जगन्नाथ | 6 वर्षांपूर्वी

देशोदेशींच्या आलेल्या प्रतिसादांनी मुले आनंदून गेली. काही देशांनी त्यांचे नकाशे तर काही देशांनी चक्क चलनही पाठवले.
रुपवाणी

पद्मभूषण मारी साटन - विश्वाची नागरिक

टीम सिनेमॅजिक | 6 वर्षांपूर्वी

भारतातील फिल्म सोसायटी चळवळीचा प्रसार हे मारी सीटन या ब्रिटिश महिलेचे जीवन ध्येय होते. फिल्म सोसायटी चळवळीतून भारतात शुद्ध समांतर सिनेमा निर्माण झाला. सिनेमा संस्कृतीची उभारणी झाली.चित्रपट आस्वादाची शास्त्रशुद्ध पायाभरणी भारतात मारी सीटनने केली. मारीचे शिष्य प्रा. सतीश बहादूर यांच्या आठवणी....
मराठी प्रथम

संपादकीय - मराठी राज्याची साठोत्तरी कहाणी

डॉ. प्रकाश परब | 6 वर्षांपूर्वी

१९६० साली अस्तित्वात आलेले हे मराठी राज्य भविष्यात मराठीच राहील की नाही याची शंका यावी इतकी परिस्थिती हाताबाहेर गेलेली आहे.
पुनश्च

विसुभाऊ राजवाड्यांचे व्यक्तित्व

दि. वि. काळे | 6 वर्षांपूर्वी

राजवाड्यांची शास्त्रनिष्ठा ही केवळ बुद्धिनिष्ठा नसून जीवननिष्ठा होती; आणि या त्यांच्या निष्ठेच्या संबंधांत ते कोणत्याही प्रकारे प्रतारणा किंवा तडजोड करण्यास तयार नसल्यामुळेच त्यांच्या वर्तनांतील तुसडेपणा किंवा फटकळपणा प्रादुर्भूत होई.
मराठी प्रथम

शब्दांच्या पाऊलखुणा - टाळेबंदी (भाग अकरा)

साधना गोरे | 6 वर्षांपूर्वी

मराठीत ‘टाळा’शब्द संस्कृमधील ‘तालक’ या शब्दापासून पुढे ताळो – ताळ असा बदलत गेल्याचे कृ. पा. कुलकर्णी म्हणतात.
पुनश्च

अ.भि.शहाः माणसं स्थापन करणारी संस्था

दिलीप पुरुषोत्तम चित्रे | 6 वर्षांपूर्वी

देशभर हिंडून शहांनी माणसं ‘स्थापन’ केली. संस्थांप्रमाणे, किंवा संस्थांपेक्षाही, माणसं स्थापन करण्याची त्यांना आवड होती. त्यांच्या मानवतावादाचा नेमका हाच अर्थ होता.
वयम्

पाठ्यपुस्तकांचा इतिहास!

किशोर दरक | 6 वर्षांपूर्वी

सुरुवातीची पाठ्यपुस्तकं छपाईच्या दृष्टीनं अगदी प्राथमिक अवस्थेतली होती. संपूर्ण पुस्तकात एकाच प्रकारची अक्षरं (font) अन मुखपृष्ठ तेवढं वेगळ्या टाईपमध्ये असे. रंगीत पाठ्यपुस्तकं ही तर अगदी गेल्या शतकाची निर्मिती मानावी लागेल. आता आपण पाहतो तशी रंगीबेरंगी, सुबक छपाईची, वयोगटानुसार वेगवगळ्या आकारांचे font वापरणारी पाठ्यपुस्तकं या गोष्टींची कल्पना आपल्याकडं अगदी पन्नास-साठ वर्षांपूर्वीदेखील दिवास्वप्न ठरली असती.
पुनश्च

असा आहे आमचा मराठवाडा

न. शे. पोहनेरकर | 6 वर्षांपूर्वी

धर्म, पंथ किंवा मतभेद या योगे मराठवाडा कधीच गांगरून गेला नाही. उबगला नाही. ज्याचे जे न्याय्य त्याला ते पोचते करीतच तो आलेला आहे. त्यांत त्याने कसूर केलेली नाही.
रुपवाणी

तामिळनाडू, राजकारण आणि सिनेमा

टीम सिनेमॅजिक | 6 वर्षांपूर्वी

चित्रपटाचा वापर राजकीय प्रपोगंडा पसरवण्याचं माध्यम म्हणून सुद्धा वापरलं गेलं. आपल्या देशात तामिळनाडूच्या राजकीय इतिहासाकडे डोळसपणे पाहिलं तर तिथल्या सत्ताकारणावर सिनेमाचा असलेला प्रभाव आपण सहज लक्षात येतो.
पुनश्च

लोकमान्य टिळकांचे काराजीवन

वि. श्री. जोशी | 6 वर्षांपूर्वी

सरकारने ऐहिक सुखास हिरावून घेतले तरी आपली निसर्गदत्त बुद्धी आणि तिचा विकास यापासून आपणांस ते वंचित करूं शकणार नाही, हा अर्थ करणाऱ्या या पंक्ती होत्या.
संपादकीय

दुहेरी योगाच्या योगे

संपादकीय | 6 वर्षांपूर्वी

बुद्धिमत्तापूर्ण सकारात्मकतेचा प्रसार व्हावा आणि विचारपूर्वक मतप्रदर्शनाची सवय लागावी यासाठीचा हा उपक्रम रूजतो आहे याची साक्ष यातून मिळते.
रुपवाणी

सत्यजित राय

टीम सिनेमॅजिक | 6 वर्षांपूर्वी

जगविख्यात दिग्दर्शक सत्यजित राय यांचं हे जन्मशताब्दी वर्ष ! फिल्म सोसायटीची मुहूर्तमेढ भारतात रोवणाऱ्या सत्यजित राय यांनी पाथेर पांचाली या अभिजात चित्रपटाची निर्मिती करून भारतीय चित्रपटांना जागतिक पटावर मानाच स्थान मिळवून दिलं. वास्तव रूपवाणीच्या माध्यमातून सत्यजित राय यांचं  कार्यकर्तृत्व आम्ही विविध लेखातून सादर करत आहोत.
मराठी प्रथम

संयुक्त महाराष्ट्राची चळवळ आणि लोकशाहीर अण्णाभाऊ साठे

प्रतीक्षा रणदिवे | 6 वर्षांपूर्वी

संयुक्त महाराष्ट्राच्या चळवळीतील अण्णाभाऊंचे लिखाण, शाहिरी, लोकनाट्य हे महाराष्ट्रातील मराठी मनाला भिडणारे होते, जनतेची भाषा बोलणारे होते.
रुपवाणी

सत्यजित रे यांच्या मिश्कील चष्म्यातून दिसणारं अंधारयुग

टीम सिनेमॅजिक | 6 वर्षांपूर्वी

 'शतरंज के खिलाडी ' हा चित्रपट रे यांच्या एकूण फिल्मोग्राफीमध्ये खूप वेगळा आणि त्यामुळे विशेष नोंद घेण्यासारखा सिनेमा आहे , त्याबद्दल लिहित आहेत अमोल उदगीरकर ....
मराठी प्रथम

गंमतशाळा - (भाग १)

अनुराधा मोहनी | 6 वर्षांपूर्वी

गप्पांतून, चर्चेतून, खेळांतून मुलं कुठून कुठून काय काय बरंवाईट शिकत असतात; हे कळू शकतं आणि त्यातून बरं तेच निवडण्यासाठी त्यांना प्रवृत्तही करता येऊ शकतं.
पुनश्च

राहून गेलेल्या गोष्टी -१: नानासाहेब आणि बाळासाहेब

मुलाखतकार: संध्या टाकसाळे | 6 वर्षांपूर्वी

नामवंतांच्या आयुष्यात अशा राहून गेलेल्या गोष्टींची यादी मोठी असणं स्वाभाविक आहे. नानासाहेब गोरे आणि बाळासाहेब ठाकरे यांच्या अशा या ‘राहून गेलेल्या गोष्टी’.
पुनश्च

दिवाळी अंक- १९४७

अज्ञात | 6 वर्षांपूर्वी

इतका गंभीर मजकूर यापूर्वी दिवाळी अंकांत क्वचितच आला असावा.स्वातंत्र्यप्राप्तीच्या वर्षात कुठले राजकीय-सामाजिक विषय समाजाच्या डोक्यात घोळत होते, त्याचा अतिशय सुंदर असा आढावा आजच्या लेखात घेतलेला आहे.
पुनश्च

घटका गेली पळें गेलीं

जयवंत दळवी | 5 वर्षांपूर्वी

आचार्य अत्रे ही व्यक्ती नव्हतीच! ती एक सर्वस्पर्शी संस्था होती. सामान्यापासून असामान्यापर्यंत जीवनाच्या सर्व थरांवर ही संस्था सर्वांना स्पर्श करीत होती
पुनश्च

भारतीय विद्याभवनप्रणीत मराठा वर्चस्व

नी.र. वऱ्हाडपाण्डे | 5 वर्षांपूर्वी

भारताचे राज्य इंग्रजांनी मराठ्यांकडून घेतले; मुघलांकडून नव्हे हे, महाराष्ट्राच्या बाहेर, सुशिक्षितास देखील क्वचितच माहीत असते.
वयम्

जिद्दी येसबा

प्रवीण दवणे | 5 वर्षांपूर्वी

मुजरा करून येसबानं शिवरायांना म्हटलं, 'राजे, सोन्याच्या मोहरा आज हायेत, पण उद्या सरतील. पण आपली रयतेवरची किरपा (कृपा) अशीच राहू द्या. डोईवर स्वराज्याची आभाळागत माया नि या जिमिनीवरच प्रेम ते तेवढं कायम राहूद्या!'
पुनश्च

शिवाजीमहाराजांचे कार्य-कौशल्य

ग. ह. खरे | 5 वर्षांपूर्वी

श्रीशिवाजीमहाराजांचे ठायी जो गुणसमुच्चय होता आणि त्यांनी ज्या पद्धतीने कार्य केले त्याप्रमाणे कार्य करणारा आणि असा अलौकिक गुणसमुच्चय असणारा श्रीशिवाजीमहाराजांहून निराळा मनुष्य असेल असे वाटत नाही
पुनश्च

लखलखीत

मंगला गोडबोले | 5 वर्षांपूर्वी

सृजन या शब्दांत जशी प्रतिभा अनुस्यूत असते तशा 'पुलं'च्या व्यक्तिमत्वात सुनिताबाई गृहित धरल्या जात होत्या.मुळात स्वत:चा, स्वत:च्या जगण्याचा काही हेतू असणं आणि त्याच्याशी निष्ठूरपणे प्रामाणिक राहणं ह्यांतला वैचारिक लखलखीतपणा ही त्या व्यक्तिमत्त्वाची सर्वोच्च खासियत.
पुनश्च

काही विचित्र लग्नपद्धती

श्रीकांत अ. रानडे | 5 वर्षांपूर्वी

लग्नपद्धतीच्या रूढी फारच रंजक पण आपल्याला थोड्याशा विचित्र वाटणाऱ्या आहेत. लग्नपद्धतीच्या या चालीही त्यांनी पुरातन काळापासून टिकवून ठेवलेल्या आहेत.
मराठी प्रथम

आपल्या भाषेच्या हितासाठी राजकारण केले पाहिजे!

श्रीधर व्यंकटेश केतकर | 5 वर्षांपूर्वी

मराठी साहित्य परिषद किंवा साहित्य संमेलन ह्यांच्यापुढील कार्य म्हणजे, केवळ काव्य आणि नाटक ह्यांविषयी चर्चा करण्याचे नाही.
पुनश्च

सुईच्या अग्रावरील साम्राज्य

सुरेश चांदवणकर | 5 वर्षांपूर्वी

प्लेइंग रेकॉर्डसचा सुरुवातीचा काळ म्हणजे अनेकांचा सुवर्णकाळ होता. त्या काळात तबकडीचा झालेला प्रवास आणि तिचे विस्तारित होत गेलेले साम्राज्य सांगणारा हा लेख
पुनश्च

चाणक्यकालीन विवाहपद्धती

अज्ञात | 5 वर्षांपूर्वी

कौटिल्याच्या मते विवाहाचा प्रकार कोणताही असला तरी त्यांत संबंध असणाऱ्या सर्वांना जर त्यापासून आनंद होत असेल तर तो विवाह खुशाल योग्य समजावा.
पुनश्च

शाहिरी वाङ्मयाची मीमांसा

अज्ञात | 5 वर्षांपूर्वी

शाहिरांनी लावण्यांबरोबरच शूर पूर्वजांच्या व समकालीन पराक्रमी वीर पुरुषांच्या चरित्रांवर चित्तवृत्ती पुलकित करून वीररसाचा संपूर्ण आविष्कार करणारे अतिशय प्रभावी पोवाडेही रचले आहेत.
मराठी प्रथम

अमेरिकेतील शालेय शिक्षण : पुस्तकापल्याडचे शिक्षण (भाग - २)

मच्छिंद्र बोऱ्हाडे | 5 वर्षांपूर्वी

अमेरिकेतील शाळांत विद्यार्थ्यांना शारीरिक शिक्षा करायला बंदी आहे; त्यामुळे वर्गाबाहेर अथवा वर्गात शिक्षा झालेली मुलं दिसली नाहीत.
मराठी प्रथम

नव्या शैक्षणिक धोरणातील माध्यमिक शिक्षण

प्रा. विद्याधर अमृते | 5 वर्षांपूर्वी

जो अभ्यासक्रम सध्या महाविद्यालयीन स्‍तरावर असतो, तो शालेय स्‍तरावर ‘घुसडला’ की शिक्षणाचा दर्जा वाढेल! पण, ही प्रवृत्ती मारक ठरते.
महा अनुभव

कुतूहलाचा गोष्टीवेल्हाळ धांडोळा - जानेवारी २०२१

सुहास कुलकर्णी | 5 वर्षांपूर्वी

'इति-आदि’ या पुस्तकात आपल्या खाद्यसंस्कृतीचा आणि घरगुती वापरातील वस्तूंच्या इतिहासाचा धांडोळा घेण्यात आला आहे
महा अनुभव

‘ब्लॅक लाइव्ह्ज’आणि ‘व्हाइट प्रिव्हिलेज’ - जानेवारी २०२१

अनिल परांजपे | 5 वर्षांपूर्वी

भारतात आरक्षणातून दलितांचे हक्क रक्षित केले गेले आणि त्यातून ‘सवर्ण प्रिव्हिलेज’ला मुळातच जरा शह दिला गेला.
पुनश्च

राजकारणात मराठी माणूस

काकासाहेब गाडगीळ | 5 वर्षांपूर्वी

इतिहासाच्या पार्श्र्वभूमीमुळे मराठी मन राजकारणाकडे एका निराळ्या दृष्टीने पाहू लागले. व्यक्तिगत पराक्रमाला अगर प्रयत्नांना पुढे वाव कमी, संघे शक्तिः कलौयुगे ही युगाची प्रेरणा, यांची जाणीव होऊ लागली. प्रक्षोभ व प्रेरणा यांतील फरक कळूं लागला, गती व प्रगती यांतील नाते समजू लागले.
महा अनुभव दिवाळी २०२०

ऑर्वेलच्या भयस्वप्नातील लोकशाही

राजेश्वरी देशपांडे | 5 वर्षांपूर्वी

लोकशाही समाजवादातील ऑर्वेलच्या याच भोंगळ गुंतवणुकीमुळे त्याच्या गाजलेल्या कादंबऱ्यांतील भयस्वप्नाचे चित्रणही टीकाकारांना कदाचित सरधोपट, अपुरे वाटते.
निवडक दिवाळी २०१८

बॉर्डरलगतचं जगणं

मुक्ता चैतन्य | 5 वर्षांपूर्वी

फिरोजपूर जिल्ह्यातलं हुसैनीवाला, जिथे भगतसिंग, राजगुरू आणि सुखदेव यांची समाधी आहे. या तिघांना फाशी दिल्यानंतर त्यांचे मृतदेह इंग्रजांनी हुसैनीवालापाशी ठेवले.
पुनश्च

माझ्या द्रौपदीचे महाभारत

सुनेत्रा ओक | 5 वर्षांपूर्वी

मी कोण होते? कुणाची कोण होते? याज्ञसेनी, पांचाली, द्रौपदी, कृष्णा, पाच पांडवांची प्रिय पत्नी की शंभर कौरवांची दासी? ही सारी रूपं खरीच.
रुपवाणी

शमिक बंडोपाध्याय यांची मुलाखत

टीम सिनेमॅजिक | 5 वर्षांपूर्वी

खास मुलाखत: शमिक बंद्योपाध्याय मुलाखतकार : डॉ. श्यामला वनारसे डॉ. शमिक बंद्योपाध्याय हे बंगालमधील ख्यातनाम समीक्षक आहेत, इंग्रजी साहित्य हा त्यांचा खास अभ्यासाचा विषय. भारतीय रंगभूमी, चित्रपट आणि कलाव्यवहार यांचेही ते ज्येष्ठ अभ्यासक आहेत. त्यांनी सेज पब्लिकेशन तर्फे भारतीय भाषातील नाटकांची अन्य भाषात पोचण्याचा मार्ग म्हणून अनेक संहितांची इंग्रजी भाषांतरे त्यांनी सेज प्रकाशनातर्फे प्रसिद्ध केली. सत्यजित राय यांचे आणि त्यांच्या कुटुंबाचे स्नेहसंबंध असल्याने त्यांनी राय यांचे काम जवळून पाहिले आहे, कलेचा खोलवर वेध घेण्याची त्यांची शैली खास आहे.
पुनश्च

छुपाते छुपाते बयाँ हो गयी है....भाग ३

श्रीकांत बोजेवार | 5 वर्षांपूर्वी

माझ्या सौंदर्योपासकांची व आवाजाच्या चाहत्यांची संख्या मोठी होती. मात्र मला अभिनय येत होता, असे म्हणणे धाडसाचेच ठरेल.
रुपवाणी

शमिक बंडोपाध्याय यांची मुलाखत : भाग २

टीम सिनेमॅजिक | 5 वर्षांपूर्वी

डॉ. शमिक बंद्योपाध्याय हे बंगालमधील ख्यातनाम समीक्षक आहेत, इंग्रजी साहित्य हा त्यांचा खास अभ्यासाचा विषय. भारतीय रंगभूमी, चित्रपट आणि कलाव्यवहार यांचेही ते ज्येष्ठ अभ्यासक आहेत.
पुनश्च

ही नर्मदा सुंदरी

दुर्गा भागवत | 5 वर्षांपूर्वी

नर्मदा ही दुभंगाचे प्रतीक आहे. शांत-अशांताचा विचित्र मिलाफ तिच्यांत झाला आहे. सौम्य असे कांही तिला रुचतच नाही. तिच्या परिसरांत वन्यांचे शांत, भुईसरपट जीवन शतकानुशतके पाथरीच्या वनस्पतीसारखे पसरून राहिले आहे.
जडण-घडण

सूर्यरक्ताची राजनीती

‘मृत्युंजय’कार शिवाजीराव सावंत | 5 वर्षांपूर्वी

शिवाजी महाराज हे पितृशाखेकडून सूर्यवंशाचे वारस होते. त्यांच्या अंगी सळसळते ‘सूर्यरक्त’ नांदत होते. या ‘सूर्यरक्ताच्या’ वारसदारांच्या हयातीत असंख्य मति गुंग करणारे प्रसंग गुदरून गेले. या प्रत्येक प्रसंगी महाराजांची एक विशिष्ट राजनीती व रणनीती प्रकट झाली आहे. ती राजनीती समजून घेणे हे अत्यंत बिकट काम आहे.
पुनश्च

तेल साम्राज्याचा इतिहास (भाग १)

मधु अभ्यंकर | 5 वर्षांपूर्वी

१९२७ साली अमेरिकेची लोकसंख्या जागतिक लोकसंख्येच्या फक्त सहा टक्के होती, पण जगांतील मोटारींच्या संख्येपैकी ८० टक्के मोटारी त्या देशांत होत्या
वयम्

हिरव्याकंच पर्जन्यवनातील सैर

मेधा आलकरी | 5 वर्षांपूर्वी

वैविध्य हे ह्या पर्जन्यवनाच वैशिष्ठ आहे. हवामान, वृष्टी, जमिनीचे प्रकार, त्याचा कसं, उंच सखलपणा, उन- सावलीचा लपंडाव या सर्वांत विविधता आहे. परिणामी वृक्षवल्ली, पशुपक्षी अन जीव-जंतूंची विविधता आहे. उष्ण हवामान आणि हवेतील आद्रता ह्यामुळे ही जंगल हिरवीगार आणि सकस दिसतात. ताजी मोकळी हवा पुरवतात. पाण्याचा मुबलक साठा मिळतो. जमिनीची झीज थांबते. उष्ण कटिबंधातील या जंगलात औषधी वनस्पतींही भरपूर आहेत.
जडण-घडण

दूरस्थ कलाशिक्षण

शीतल कापशीकर | 5 वर्षांपूर्वी

आपली शिक्षणपद्धती बदलू पहात आहे. त्याचीच ही नांदी समजूया. निव्वळ परीक्षार्थी - गुणार्थी होण्यापेक्षा विद्यार्थी ज्ञानार्थी कसे घडतील हे पाहूया.
पुनश्च

तेल साम्राज्याचा इतिहास ( उत्तरार्ध )

मधु अभ्यंकर | 5 वर्षांपूर्वी

सुएझ वाहतूक सुरळीत चालू झाली तेव्हा अनेक तेलवाहू जहाजे आपोआपच ‘बेकार’ झाली व त्यांचे दर उतरले. या उतरलेल्या दरांचा फायदा घेऊन नव्या तेल कंपन्यांनी आपले विक्रीचे दरही खाली आणले.
पुनश्च

भोगवाद आणि साहित्य - भाग ३

ना. सी. फडके | 5 वर्षांपूर्वी

अहिंसा आणि त्याग या तत्त्वांच्या आधारावर समाजाचा अगर राष्ट्राचा अभ्युदय तर राहोच, परंतु नित्याचा साधा योगक्षेमदेखील होऊं शकत नाही.
मौज दिवाळी २०२०

एक दर्शन: अफगाणिस्तानचे

मिलिंद बोकील | 5 वर्षांपूर्वी

जगाच्या नकाशावर अशांत आणि धार्मिक पातळीवर अनेकविध घडामोडी चालू असणारा अफगाणिस्तानासारखा देश, त्याचं अंतरंग मिलिंद बोकीलांसारख्या सजग समाजभान असणाऱ्या लेखकाने प्रत्यक्ष भेटीतून उलगडले आहे.
निवडक सोशल मिडीया

शिवचरित्राचे गाढे अभ्यासक इतिहासकार गजानन भास्कर मेहेंदळे

संतोष शेलार | 5 वर्षांपूर्वी

त्यांच्या लेखनाचं अजून एक वैशिष्ट्य म्हणजे जिथे पुरावाच नाही अशा जागा रिक्त ठेवणे
मौज दिवाळी २०२०

पश्चिमेतील स्वरपहाट

नमिता देवीदयाल | 5 वर्षांपूर्वी

सतारनवाज विलायतखाँ नि त्यांचे बंधू इमरतखाँ या दोघांच्या नात्यातील हळव्या दुखऱ्या क्षणांना तरलतेने शब्दबद्ध केले आहे अंबरीश मिश्र यांनी, नमिता देवीदयाल यांच्या विलायतखाँवरील पुस्तकातील एका भागाच्या अनुवादातून.
निवडक सोशल मिडीया

चवदार तळ्याचा खिजगणतीतला इतिहास

राहुल बनसोडे | 5 वर्षांपूर्वी

खिजगणती म्हणजे खोटे नव्हे तर लपवुन ठेवलेले सत्य, एक असे सत्य जे माहित असणारा माणुसही स्वतःच स्वतः आठवू इच्छीत नाही
ललित दिवाळी २०२०

मिथकं सत्यात आणू पाहणारी साहित्यिक - ओल्गा टोकरझुक

संजीवनी खेर | 5 वर्षांपूर्वी

ललित, दिवाळी अंक २०२०- माणसाने सत्यापासून, वास्तवापासून दूर जाण्यासाठी, स्वतःला वाचवण्यासाठी एकप्रकारचा पडदा बनवला आहे. सत्यापासून आपला बचाव करण्याकरिता नि आपल्याभोवती काय चाललंय हे कळूनच न घ्यायचा यत्न असतो.
पुनश्च

लोकहितवादी

अज्ञात | 5 वर्षांपूर्वी

भिक्षुकांच्या चौपद्र्या फुगविण्याऐवजी वृत्तपत्रे, छापखाने, ग्रंथसंग्रहालये, नव्या आधुनिक विद्या शिकविणाऱ्या शाळा स्थापन करण्यासाठी आपले द्रव्य उदार धनिकांनी वेचावे.
ललित दिवाळी २०२०

छायाचित्रणाचा प्रारंभकाळ

दीपक घारे | 5 वर्षांपूर्वी

छाया-चित्रणाच्या प्रारंभकाळातल्या छाया-चित्रांमुळे आपण आजही अचंबित होतो, सुखावतो आणि इतिहासातल्या अप्रिय घटनांनी स्तब्धही होतो. प्रत्येक माध्यमाची स्वतःची अशी एक ताकद असते. छायाचित्रकलेने ती सुरुवातीच्या काळातच सिद्ध केली होती.
ललित दिवाळी २०२०

असामान्यांच्या सर्वसामान्य जगण्याच्या खाणाखुणा

प्रवीण दशरथ बांदेकर | 5 वर्षांपूर्वी

मौखिक इतिहासातून अथवा एखाद्या जबाबदार व्यक्तीने जाणतेपणाने सांगितलेल्या आठवणींतून इतिहासातल्या अशा काही व्यक्तींची अशी काही आपल्याला चकित करणारी वेगळी रूपे आपण अनुभवू शकतो. अप्पासाहेबांच्या पुस्तकातूनही असंच तर दिसून येत नव्हतं का?
मराठी प्रथम

उपक्रमशील शिक्षणाची डिजिटल चळवळ - झेडपी लाइव्ह

विशालाक्षी चव्हाण | 5 वर्षांपूर्वी

ग्रामिण भागातील इंटरनेच्या प्रश्नामुळे विद्यार्थ्यांचे होणारे नुकसान पाहता उभी राहिलेली उपक्रमशील शिक्षणाची चळवळ.
मौज दिवाळी २०२०

आई-बाबांची स्मृतिचित्रे

बालमोहन लिमये | 5 वर्षांपूर्वी

व्यक्तिचित्र हा साहित्यप्रकार हा एखाद्या व्यक्तिमत्त्वाचा केवळ एक शोध नसतो तर त्या त्या वेळच्या सामाजिक परिस्थितीवरही त्यातून अलगद प्रकाश पडत असतो.
ललित दिवाळी २०२०

रूपक? नव्हे, चिरंतन सत्य!!

श्रीराम शिधये | 5 वर्षांपूर्वी

रेटून खोटं बोलणं हे सारेच आताच्या काळात सर्वच राजकीय पक्षांच्या अंगवळणी पडलं आहे. अशा काळात तर रूपककथेतून चिरंतन सत्य फार फार प्रभावीपणं मांडणारी ‘अ‍ॅनिमल फार्म’ वारंवार आठवत राहते.
जडण-घडण

शिक्षणाची उद्यानं फुलवणारे ‘माळी’ सर

डॉ. सागर देशपांडे | 5 वर्षांपूर्वी

अत्यंत प्रतिकूल काळात डॉ. मारुतराव गोविंदराव माळी तथा डॉ. मा. गो. माळी हे नाव धारण करणार्‍या एका ध्येयवादी शिक्षकानं दिलेलं योगदान विलक्षण आहे
निवडक सोशल मिडीया

अंधकासुर आणि दुर्गापूजक ठग !

प्रणव पाटील | 5 वर्षांपूर्वी

ठगांचं वैशिष्ट्य म्हणजे त्यांनी देशभर प्रवाशांच्या आणि व्यापार्यांच्या हजारो हत्या केल्या पण या हत्या करण्यामागे त्यांनी अजिबात रक्त न सांडवता करण्याचं धोरण दिसून येतं !
ललित दिवाळी २०२०

‘तिसरी कसम’चा तख्तहजारा!

मधुकर धर्मापुरीकर | 5 वर्षांपूर्वी

सिनेमा पाहिल्यावर त्यातले. ‘मारे गए गुलफाम, अजी हां मारे गए गुलफाम..’ हे गाणे ओळखीचे झाले, आवडू लागले, पण या गुलफामचा पत्ता लागला नाही, अर्थ लागला नाही
मौज दिवाळी २०२०

आदिवासी भागातील विकास : काय झालं, काय राहिलं?

हेरंब कुलकर्णी | 5 वर्षांपूर्वी

गोदूताईंनी आदिवासींसाठी उभारलेल्या लढ्याचे स्मरण करावे नि गेल्या ५० वर्षांतील आदिवासींच्या जीवनातील विकासाचा सर्वांगीण वेध परिसंवादाच्या रूपात घ्यावा असे वाटले.
जडण-घडण

‘ऑनलाईन’च्या काळातही सणांचा आनंद

अश्विनी इनामदार | 5 वर्षांपूर्वी

शाळा बंद असताना, ऑनलाईनच्या माध्यमातूनही ते कसे प्रभावीपणे साजरे करता येऊ शकतील - त्यासंबंधीचा अनुभव या लेखात मांडला आहे.
महा अनुभव

टिळक-गांधी - छोटा काळ, मोठा आवाका

न. गो. राजुरकर | 5 वर्षांपूर्वी

भारतीय स्वातंत्र्यलढ्याच्या नेतृत्वाचा सांधा लोकमान्य टिळकांकडून महात्मा गांधींकडे कसा गेला याची चर्चा या पुस्तकात केली गेली आहे.
जडण-घडण

पालकांना विनंतीपत्र

यशवंत तुकाराम सुरोशे | 5 वर्षांपूर्वी

मुलांच्या सहवासाची, त्यांच्या बागडण्याची, त्यांच्या प्रश्नांची नि उत्तरांची, त्यांच्या उच्छादाची, त्यांच्या असण्याची, त्यांच्या निरागस नजरेची, अपार प्रेमाची इतकी सवय झाली आहे की, कोरोनाचा खूप राग येतोय. ती तुमची मुलं असली तरी आमची कर्तृत्वाची झाडे आहेत. सुजाण
ललित दिवाळी २०२०

सफदर हाश्मी आणि सडक नाटक

प्रा. अविनाश कोल्हे | 5 वर्षांपूर्वी

सुधन्वा देशपांडेंचे पुस्तक सडक रंगभूमीची सैद्धांतिक चर्चा करत नसून दिल्लीत कॉम्रेड सफदर हाश्मी यांच्या नेतृत्वाखाली रंगभूमीचा हा प्रकार कसा विकसित होत गेला, सुरुवात कशी झाली, विकासाच्या मार्गात कधी व कोणत्या अडचणी आल्या, कोणी कशी मदत केली.. याचे वाचनीय तपशील दिले आहेत.
जडण-घडण

नदी वाहू दे...

ऋजुता खरे | 5 वर्षांपूर्वी

उत्तराखंड उच्च न्यायालयाने गंगा आणि यमुना या नद्यांना ‘व्यक्ती’ म्हणून मान्यता देऊन त्यांच्या अधिकारांचं रक्षण व्हावं असं मत नोंदवलं होतं. नद्यांना मुक्तपणे वाहता यावं, त्यात मानवी हस्तक्षेप होऊ नये.
पुनश्च

नागपूर राज्याचे पराक्रमी संस्थापकः पहिले रघुजी

शरद कोलारकर | 5 वर्षांपूर्वी

मराठ्यांच्या इतिहासात रघुजी भोसल्यांची २१ वर्षाची कारकीर्द हा सर्वात महत्त्वाचा व उज्ज्वल असा काळ आहे. त्या काळात रघुजीने नागपूरच्या प्रदेशात स्वतंत्र मराठी राज्याची प्रतिष्ठापना केली व त्याच्या सीमा बंगाल व ओरिसा पर्यंत नेऊन भिडविल्या.
ललित दिवाळी २०२०

नदीपार

नीतिन वैद्य | 5 वर्षांपूर्वी

सरदेशमुखांची भाषा, त्यातली काव्यात्मकता टीकाविषय झाली आहे, भरजरी भाषेखाली आशय गुदमरला असेही म्हटले गेले आहे. कविता हे सरदेशमुखांचे पहिले प्रेम होते. पण कालौघात कायम तिच्याबरोबर नांदता आले नाही तेव्हा ती अन्य लेखनातूनही वाहती झाली, अशा आशयाचे उद्गार त्यांनी एका मुलाखतीत काढले होते
महा अनुभव

दानिश सिद्दिकी देशधर्मापल्याडचा माणूस

इंद्रजित खांबे | 5 वर्षांपूर्वी

दानिश हा पुलित्झर मिळालेला पहिला भारतीय फोटोग्राफर होता. गेल्या शंभरहून अधिक वर्षांमध्ये हा मान कोणत्याही भारतीय फोटोग्राफरला मिळालेला नाही. तो करत होता ते काम अतिशय आव्हानात्मक होतं.
निवडक सोशल मिडीया

‘ब्रीच कँडी’ची जन्मकथा

नितीन साळुंखे | 5 वर्षांपूर्वी

मुंबई एकसंघ करण्याचा जो मोठा प्रोजेक्ट हॉर्नबीने राबवला तो देशातील पहिला मोठ्या स्वरूपाचा इंजिनीअरिंग प्रोजेक्ट ठरला.
प्रिय रसिक

दृश्यकला

गुलाम मोहम्मद शेख | 5 वर्षांपूर्वी

सुप्रसिद्ध चित्रकार गुलाम मोहम्मद शेख यांनी संपादित केलेल्या दृश्यकला या ग्रंथाला जागतिक कीर्तीचे चित्रकार पद्मविभूषण के. जी. सुब्रमणियन यांचे आशीर्वाद लाभले आहेत.
महा अनुभव

इलेना सितारिस्ती इटलीचं वादळ जेव्हा भारतीय नृत्यात शमतं..

वंदना अत्रे | 5 वर्षांपूर्वी

घरचं प्रतिगामी वातावरण, त्यातून मादक पदार्थांचं व्यसन, हिप्पी जगणं ते ओडिसी नृत्याचा ध्यास असा विलक्षण प्रवास करणार्‍या इलेना सितारिस्ती या इटालियन नृत्यांगनेबद्दल
पुनश्च

तें नंतर

राजू परुळेकर | 5 वर्षांपूर्वी

बहरलेलं अख्खं घर मृत्यू पाठलाग करून एकेकाला गाठतो. घर पाहता पाहता अदृश्य होतं. हा महानायक ते सगळं पचवत राहतो नि सर्वात शेवटी स्वतः मृत्यूला सामोरा जातो. हे युगंधरालाच शक्य आहे.
पुनश्च

मराठी माणसाचा बुद्धिवाद

त्र्यं. शं. शेजवलकर | 5 वर्षांपूर्वी

जर ब्राह्मणांत बुद्धी असती तर नवयुग निर्माण करण्याचा मोका त्यांना लाभला होता. पण पुढे जाणे तर राहोच, आम्ही शंभर वर्षांत पांचशें वर्षे मागे हटण्याची करामत करून दाखविली!
पुनश्च

भू-दान-यज्ञ कल्पनेचा – उगम, विकास आणि फल

वामन जनार्दन कुंटे | 5 वर्षांपूर्वी

उत्तर प्रदेशांतील सर्वोदय कार्यकर्त्यांचे संमेलन तेथे भरले आणि उत्तर प्रदेशाने पांच लाख एकर जमीन या यज्ञांत अर्पण करण्याचा संकल्प केला.
पुनश्च

रेल्वे-तिकिटांचा मनोरंजक इतिहास

अज्ञात | 5 वर्षांपूर्वी

जगांतील अगदी पहिली रेल्वे-तिकिटें कागदाची किंवा कार्डबोर्डची नव्हती. ती धातूची म्हणजे बहुधा तांब्याची वा पितळेची केलेली असायची.
अंतर्नाद दिवाळी २०२०

राष्ट्रीय गाणं

स. ह. देशपांडे | 5 वर्षांपूर्वी

आपल्या देशाला बांधणारी सूत्रेच नाहीत अशी विदारक जाणीव झाली आणि ही सूत्र शोधण्याचा आपण नीट प्रयत्नही केला नाही हेही लक्षात आलं.
अंतर्नाद दिवाळी २०२०

वाईटपणा विकत घेणारा माणूस

मिलिंद जोशी | 5 वर्षांपूर्वी

साहित्य संस्था समाजाच्या आर्थिक मदतीवर चालतात हे खरे असले तरी पैशासाठी संस्थांनी स्वतःची तत्वे गहाण टाकावीत, तडजोड करावी या गोष्टीला ते कडाडून विरोध करीत असत.
महा अनुभव दिवाळी २०२१

कोरोना कल्लोळाचे १७० दिवस

मुकुंद कुलकर्णी | 5 वर्षांपूर्वी

निळं आकाश, सळसळणारा पिंपळ, खिडकीतून झेपावणारा गच्च लाल फुलांचा ट्युलिप आणि ‘हसीन’ नजाकतीत जुनी पानं झटकणारा बदाम, त्यावर फुदकणारे पक्षी आणि माझी घार रोज बघतो आणि वाटतं, ‘जिंदगी कितनी खुबसूरत है, आईये आप की जरूरत हैं।’
महा अनुभव दिवाळी २०२१

अगाथा अँड हर ‘लिटर ग्रे सेल्स’

राजेश्वरी देशपांडे | 5 वर्षांपूर्वी

अगाथा ख्रिस्ती. रहस्यकथांची अनभिषिक्त महाराज्ञी अशी तिची जगभरातील ओळख. तिच्या लेखन कारकिर्दीची शताब्दी साजरी होत असताना तिच्या वाङ्मयाचे काहीसे निराळे आकलन करणारा हा लेख.
अंतर्नाद दिवाळी २०२०

मराठीपणाचे वैश्विक आयाम

ज्ञानेश्वर मुळे | 5 वर्षांपूर्वी

मानवतेलाच नव्हे, तर चराचराला जोडणारी एकात्मता समजली आणि ती 'एकता' किंवा तो 'योग' मनातून अनुभवला, तर मराठीपणाची विविधता किंवा वेगळेपणा कसा जपायचा, याचे घडे राजकारण्यापासून घेण्याची गरज कुठे आहे?
महा अनुभव दिवाळी २०२१

पॉल सॅलोपेक: मानवाच्या पाऊलखुणांवरून चालताना

प्रीति छत्रे | 5 वर्षांपूर्वी

एक गोष्टीवेल्हाळ पत्रकार एका दीर्घ पायी प्रवासाला निघाला आहे. अश्मयुगीन मानवाच्या स्थलांतराचं मर्म त्याला जाणून घ्यायचं आहे. त्याच्यासमोर कोणतं जग उलगडतं आहे? एका ध्यासाची ही न संपलेली विलक्षण गोष्ट.
महा अनुभव दिवाळी २०२१

निर्भय वायर

नितीन ब्रह्मे | 5 वर्षांपूर्वी

कॉर्पोरेट आणि सत्ताधारी या दोघांच्याही नियंत्रणापासून मुक्त, फक्त वाचकांप्रती जबाबदारी मानणारं समांतर आणि परिणामकारक माध्यम आजही उभं राहू शकतं, हे ‘द वायर’ या न्यूज पोर्टलने सिद्ध करून दाखवलं आहे. पत्रकारितेतली नवी वाट चालणार्‍या या प्रयोगाची गोष्ट.
वयम्

बाहेरून आले, आपलेच झाले !

मकरंद जोशी | 5 वर्षांपूर्वी

या भूमीतल्या मूळ निवासींचा पराभव केल्यानंतर, या स्थानिकांच्या जीवनशैलीतून विशेषतः खाद्यसंस्कृतीमधून काही गोष्टी या युरोपियन आक्रमकांनी आपल्याशा केल्या. त्यातच त्यांनी आजपर्यंत न पाहिलेली फळे, भाज्या त्यांना कळली आणि मग या नव्या गोष्टींचा प्रवास युरोपकडे सुरू झाला.
पुनश्च

मराठेशाहींतील स्त्रियांची कर्तबगारी

रियासतकार गो. स. सरदेसाई | 5 वर्षांपूर्वी

जातीची मुसलमान स्त्री ब्राह्मण योध्यावर निःसीम प्रेम ठेवून शेवटी सती जाते हा योगायोग लोकोत्तर नव्हे काय?
मराठी प्रथम

आद्य भारतीय शिक्षिका सावित्रीबाई फुले

मच्छिंद्र बोऱ्हाडे | 4 वर्षांपूर्वी

सावित्रीबाई लहानपणापासूनच अत्यंत जिद्दी, धाडसी, अन्याय-शोषणाविरुद्ध बंड करणाऱ्या आणि स्वाभिमानी होत्या.
पुनश्च

मराठी भाषेची पूर्वपीठिका

पु. ल. देशपांडे | 4 वर्षांपूर्वी

नाग, श्र्वापदे, राक्षस, यक्ष, भिल्ल वगैरे जिथे राहतात अशा प्रांताला महाराष्ट्र हे नाव द्यावयाचे हे रत्नागिरी जिल्ह्यातल्या माणसाचे काम असावे.
वयम्

‘माझे किशोरवय’- डॉ. अनिकेत सुळे

अंजली कुलकर्णी- शेवडे | 4 वर्षांपूर्वी

कुठल्याही प्रश्नाचं उत्तर शोधताना ‘आपल्याला उत्तर आलं पाहिजे’ हा त्याचा हट्ट असतो आणि ‘उत्तर असंच का आलं’ हे शोधून काढणं हा माझा अट्टहास असतो! किशोरवयात लाभलेले शाळेतले आणि सराव-वर्गातले शिक्षक, खगोल मंडळ, पुस्तकं आणि अर्थातच आई-बाबांचं मार्गदर्शन या सगळ्यामुळे माझ्या पुढच्या कारकिर्दीचा भक्कम पाया रचला गेला, असं नक्कीच म्हणता येईल!
वयम्

भाषाप्रभू कुसुमाग्रज

प्रवीण दवणे | 4 वर्षांपूर्वी

मातृभाषेतून अध्ययन व्हावे हा कुसुमाग्रजांचा आग्रह होता. आज मराठी भाषा व शिक्षणातील मराठी माध्यम यांची पराकोटीची पिछेहाट होत आहे. तो वि.वा.शिरवाडकर यांच्या चिंतेचा विषय होता. इंग्रजी भाषा व या भाषेची महती ते जाणून होते, परंतु मातृभाषेला दूर लोटून इंग्रजीची आराधना करणे हे भविष्यातील अनेक प्रश्नांना निमंत्रण देणारे आहे, हे वि.वा.शिरवाडकरांनी अनेकदा सांगितले आहे. ते म्हणतात- ‘मराठीवरील संकट हे तिच्या शब्दकोशावरील वा साहित्यावरील संकट नाही. ते महाराष्ट्राच्या अस्मितेवरील, मराठीपणावरील आणि येथील एकमेकांच्या भवितव्यावरील संकट आहे. समाजाची प्रगती वा क्रांती स्वभाषेच्या किनाऱ्यावरच पेरता येते.’
पुनश्च

पेट्रोलचे नियंत्रण व राजकारणाचे धागेदोरे - पूर्वार्ध

विठ्ठल मोरेश्र्वर कुलकर्णी | 4 वर्षांपूर्वी

चित्रमयजगत, जुलै १९३८ - तेलाचा धंदा म्हणजे ९० टक्के राजकारण व १० टक्के धंदा असे झाले आहे
पुनश्च

पेट्रोलचे नियंत्रण व राजकारणाचे धागेदोरे - उत्तरार्ध

विठ्ठल मोरेश्र्वर कुलकर्णी | 4 वर्षांपूर्वी

चित्रमयजगत, जुलै १९३८ - आज ना उद्या महायुद्ध जगाच्या कोठल्या तरी भागांत पेटणार हे निश्र्चित.
वयम्

मिशन एक्स

सुरेश वांदिले | 4 वर्षांपूर्वी

“याचा अर्थ, करोना विषाणूला हरवण्याचं जैवशास्त्रीय तंत्र त्यांनी अवगत केलं. याचा दुसरा अर्थ, हा करोना विषाणू कितीही रूपांतरं करू लागला तरी प्रा. सारा या जैवशास्त्रीय तंत्राचा वापर करून आणखी प्रभावी लस शोधू शकतात,” तेजोमयी म्हणाली.
पुनश्च

प्रोफेसर बाळशास्त्री जांभेकर - भाग तिसरा

श्री. ना. कर्नाटकी | 4 वर्षांपूर्वी

बाळशास्त्री यांच्यावेळी रेव्हरंड नारायण शेषाद्रि यांचा भाऊ श्रीपाद शेषाद्रि याने ख्रिस्ती धर्माची दीक्षा घेतली होती.
पुनश्च

शिवाजीच्या चारित्र्यावरील एका महत्त्वाच्या आक्षेपाचे निरसन

चिंतामण विनायक वैद्य | 4 वर्षांपूर्वी

सामान्य व्यवहारांत किंवा इतर राष्ट्रांशी दळणवळण करतांना शिवाजीमहाराजांनी कधीही फसवणूक केली नाही
रुपवाणी

भारतीय सामाजिक चित्रपट आणि कुंकू

टीम सिनेमॅजिक | 4 वर्षांपूर्वी

मराठी चित्रपटांमधे मास्टर विनायकांच्या ‘ब्रम्हचारी’, ‘ब्रँडीची बाटली अशा चित्रपटांमधूनही विनोदाच्या अंगाने सामाजिक विचार मांडलेला आपण पाहू शकतो. पण त्या काळाशी सुसंगत आणि जाणतेपणी सामाजिक प्रश्नांना सामोरं जाणारे चित्रपट पहायचे, तर आपल्याला प्रभात फिल्म कंपनीसाठी व्ही. शांताराम यांनी दिग्दर्शित केलेल्या ‘कुंकू’ (1937), ‘माणूस’ (1939), आणि ‘शेजारी’ (1941), या तीन चित्रपटांकडे पाहिल्या-वाचून पर्याय नाही. एका दिग्दर्शकाने, एका विशिष्ट भूमिकेतून आणि एकामागून एक केलेले हे चित्रपट असल्याने त्यांना विशेष महत्त्व आहे.
पुनश्च

पुणे अनाथ विद्यार्थी गृहाची ४५ वर्षे

वि.ब. केरूर | 4 वर्षांपूर्वी

मर्यादित साधने, प्रतिकूल परिस्थिति या सर्वांना तोंड देऊन गेली ३२ वर्षे पुणे अ. वि. गृहाने व्यापक राष्ट्रीय शिक्षणाचा हा अपूर्व प्रयोग चालवलेला आहे.
वयम्

‘भूत’ आणि भविष्य

श्रीकांत बोजेवार | 4 वर्षांपूर्वी

भुतानं मंत्र म्हणायला सुरुवात केली, “पुस्तकम्... अक्षरम्... टप्पूनम्... डोकम्...पुस्तकम्...अक्षरम्...टप्पूनम्...डोकम्... ”मंत्र म्हणून झाल्यावर भूत म्हणालं, “आता डोक्यावरचं पुस्तक काढून बघ.” टप्पूनं पुस्तक काढलं आणि पाहिलं तर पुस्तकातली सारी अक्षरं गायब होती. “अरे, ही तर कोरी पानं आहेत... ”
पुनश्च

गांधींजींच्या चरित्राला टिळकांची प्रस्तावना - पूर्वार्ध

बाळ गंगाधर टिळक | 2 वर्षांपूर्वी

परिस्थिति ही प्रायः पूर्व पिढीच्या किंवा पूर्वकालीन कर्माच्या परिपाकानें निर्माण झालेली असते.
Install on your iPad : tap and then add to homescreen