सभासद लॉगिन
नवीन सभासदत्व !


" माणूस " शब्द शोधाशी निगडित लेख


हॉटेल चालवणं खायचं काम नाही !!

हॉटेल पाहावं चालवून

किरण भिडे | 9 वर्षांपूर्वी

मेतकूटमध्ये आमच्यासमोर एक सर्वात मोठे आव्हान होते ते सर्व पदार्थ ऑर्डर दिल्यानंतर पंधरा मिनिटात टेबलवर वाढले जाण्याचे.
संपादकीय

लोकसत्तातील लेख

किरण भिडे | 9 वर्षांपूर्वी

रविवार १७ सप्टेंबर रोजी लोकसत्ता दैनिकाच्या लोकरंग पुरवणीत प्रसिद्ध झालेला लेख थोडा सुधारून परत देत आहे. पेपरवरून डिजिटल माध्यमात जाताना काय काय करू शकतो याचा एक अंदाज तुम्हाला येईल. ग्रंथसखाची लिंक , पहिला केसरी चा अंक आणि दर्पण, मुंबई अखबार ची एका पुस्तकातील माहिती देणारे फोटो टाकता आले. अजून तुमच्याही काही कल्पना असतील तर कळवा.
पुनश्च

मीच हे सांगितलं पाहिजे (एक आगळे जीवनचित्र)

तारा शास्त्री | 9 वर्षांपूर्वी

‘ज्ञानकोश, हा केतकर पती-पत्नीच्या अमर प्रीतीचा स्मारक ग्रंथ’ म्हणून मानला, तर त्यात कुणालाही अतिशयोक्ती वाटायला नको.
पुनश्च

इन्कम टॅक्स डे

दिगंबर गाडगीळ | 9 वर्षांपूर्वी

इन्कमटॅक्स म्हटलं की आपल्या सर्वांच्या पोटात (अगदी कितीही नाही म्हटलं तरी) एक बारीक कळ येते. जगात दोन गोष्टी म्हणे आपण टाळू शकत नाही. एक मृत्यू आणि दुसरी टॅक्स. इतका अटळ आणि कष्टदायक प्रकार कोणी शोधून काढला हे जाणून घ्यायचंय? घ्यायलाच हवं कारण कोणाच्या नावाने बोटं मोडायची ते ठाऊक तर हवं ना? :-)
पुनश्च

श्रद्धा आणि अंधश्रद्धा

दत्तप्रसाद दाभोळकर | 9 वर्षांपूर्वी

आपल्या पंचेंद्रियांच्या व विज्ञानाच्या बाहेरचे जग असते आणि आपण त्याची अनुभूती घेणे जरुरीचे आहे. तुमच्या श्रद्धेतील कोणतीच गोष्ट ज्ञात विज्ञानाच्या जोरावर समजावून सांगता येत नाही, पण विज्ञानाच्या मर्यादांचे भान असेल तर त्यामुळे आपण गोंधळून वा भांबावून जात नाही.
पुनश्च

एक आगळे विद्यापीठ

निर्मला देशपांडे | 9 वर्षांपूर्वी

नातेवाईकांखेरीज रामभाऊंचे साहित्यिक नातेवाईकही अगणितच. पुढच्या टिचभर खोलीत स्वच्छता सतरंज्या अंथरल्या जातात आणि साहित्यिक बैठकी सुरू होतात.
पुनश्च

लिखाणपद्धतींची 'मिसळ'

शेफाली वैद्य | 9 वर्षांपूर्वी

'शाम, बाळ खा हो तो वडा-पाव', पाठीवरून हात फिरवत आई म्हणाली, 'अरे, वडा-पाव खाण्यात पण धर्मच आहे. बघ तो पाव म्हणजे मानवी शरीर हो आणि आतला वडा म्हणजे आत्मा.
पुनश्च

सखीच्या शोधात जॉर्ज ऑरवेल

रवींद्र पिंगे | 8 वर्षांपूर्वी

काळाच्या पुढचा लेखक अशी ज्यांची ओळख त्या ऑरवेल यांना स्वतःचे लग्न जमवताना अडचणी येणार आहेत हे आधी कळलं नाही का? नियतीच्या खेळातून असामान्यही सुटत नाहीत हेच खरं.
पुनश्च

एक ‘कडक’ नाटक

संकलन | 8 वर्षांपूर्वी

पुनश्चच्या 'नाटक' रसास्वादात त्या काळात खूप गाजलेलं, वाजलेलं, बघताना लोकांच्या शेंड्यांना झिणझिण्या आणणारं कालातीत नाटक 'गिधाडं'. तेंडुलकरांनी वर्णन केलेली यातील पात्र प्रत्यक्षात असतील? नव्हे आहेतच. आपल्याच आजूबाजूला किंवा अगदी आपल्या आत सुद्धा.
पुनश्च

परशुरामाचा परिसर

रवींद्र पिंगे | 8 वर्षांपूर्वी

डोंगरमाथ्यावर वसलेल्या त्या चिमुकल्या खेड्यातून घाटी तुडवीत असताना विमल आनंदाच्या झुळका अंगावर येत होत्या. उंचावर असल्यामुळे आसमंतात शहरी वर्दळीचं टिपूसही नव्हतं. ऊन लख्ख पडलं होतं. ढग जवळ आले होते. खाली खोलात दूरवर चिपळूण शहर होतं.
तंबी दुराई-2018

तू आता १३६ वर्षे निवांत झोप !

तंबी दुराई | 8 वर्षांपूर्वी

आधी होते माकड त्याचा झाला मानव...हा डार्विनचा सिद्धांत आपण मुकाट मान्य केला होता. पण भाजपच्या केंद्रीय राज्यमंत्रिपदाचे ओझे झालेल्या सत्यपालसिंह यांना काही तो सिद्धांत पेलवला नाही. त्यांनी तो साफ नाकारला...आणि मग काय घडले...?
पुनश्च

लोकशाही विरुद्ध हुकूमशाही

वा. रा. जवाहिरे | 8 वर्षांपूर्वी

लोकशाही व हुकूमशाही यांच्या गुणावगुणांची तपासणी करणे आणि त्यांची वाटचाल कशी घडते याबाबतचाही विचार करणे अत्यंत आवश्यक व निकडीचे ठरते.
पुनश्च

आमची फौजदारीनिष्ठा

पु. ग. सहस्रबुद्धे | 8 वर्षांपूर्वी

आपले हित आणि काळजी दुसऱ्यांनी करावी. हक्कांसाठी लढावे मात्र कर्तव्य सोयीस्कर विसरून जावे. हाच आपला धर्म आहे का? साठ वर्षांपूर्वी या प्रश्नाचा केलेला उहापोह वाचनीय आणि मननीय आहे.
पुनश्च

सामना

मुक्ता मनोहर | 8 वर्षांपूर्वी

कनिष्ठ मध्यमवर्गाचं आर्थिक दुबळेपण, त्यातून होणारी घुसमट, तत्व आणि वास्तव यातलं प्रचंड अंतर, या सगळ्यातून शेवटी विद्रोह करण्याचं धाडस दाखवणारी तरुणी या कथेत विलक्षण रंग भरते.
पुनश्च

सख्याहरी-दत्तु बांदेकरांना श्रद्धांजली

मनोहर बोर्डेकर | 8 वर्षांपूर्वी

अगोदर स्वर्गवासी झालेल्यांना थट्टेने ' जरा सरकून घ्या ' म्हणणारे बांदेकर पुढच्याच महिन्यात स्वतः दिवंगत होतात....
पुनश्च

हे आमचे अत्रे साहेब

दत्तू बांदेकर | 8 वर्षांपूर्वी

आज अत्रे जयंती. त्या निमित्ताने १९५८ साली आपल्या बॉसच्या साठीच्या निमित्ताने त्यांच्यावर फर्मास भाष्य करणारा दत्तू बांदेकर यांचा लेख...
निवडक दिवाळी २०१८

माणसं! मला दिसली तशी

श्रीरंग भागवत | 7 वर्षांपूर्वी

आर.के. लक्ष्मण आणि कॉमन मॅन हे समीकरण माझ्या मनात एवढं घट्ट होतं, की त्यांच्याशी संवाद साधणं अगदी सोपं जाईल असं वाटलं होतं. प्रत्यक्षात जेव्हा त्यांच्याबरोबर वेळ घालवला, तेव्हा लक्षात आलं की त्यांच्याशी संवाद साधणं फार कठीण होतं.
रुपवाणी

'वळू’चा जाणता कॅमेरामन / चित्रस्मृती

टीम सिनेमॅजिक | 7 वर्षांपूर्वी

आपल्या बरोबर काम करणाऱ्यांच्या दर्जावर टिपणी करीत बसण्यापेक्षा त्यांचं उन्नयन करून त्यांना निर्मितीसाठी पूरक बनविणं त्यांचा दर्जा उंचावणं हे सुधीर मूकपणानं करत असतो.
निवडक दिवाळी २०१८

विवयन मेयरच्या शोधात

नितीन दादरावाला | 7 वर्षांपूर्वी

प्रत्येक फ्रेम क्लिक करताना, व्ह्युफाइंडरमधून बाहेरच्या जगाकडे बघताना ती तिचं सामान्यपण विसरत असावी. कदाचित तिच्या नकळत तिच्यामधील सर्जनशील ऊर्जा तिला हे करण्यास भाग पाडत असावी
पुनश्च

एक रहस्यकथा आणि तिच्या आस्वादनातले रहस्य

विजय पाडळकर | 7 वर्षांपूर्वी

चापेकने आपल्या लेखनातून हुकूमशाही, क्रौर्य, माणुसकीची मुस्कटदाबी यांविरुद्ध सतत आवाज उठवला. झेक साहित्याच्या भाषेला लोकाभिमुख करण्याचे श्रेय त्याला दिले जाते.
पुनश्च

अचूक मर्मप्रहारमय लेखणीचा धनी-आलमगीर

हरीभाऊ हर्षे | 7 वर्षांपूर्वी

बावडेकर उत्तम ललित लेखक होते, वृत्तपत्र व्यवसायाला त्यांनी वाहून घेतलं नसतं तर एक उत्कृष्ट साहित्यिक म्हणून ते गाजले असते...
निवडक दिवाळी २०१८

सेन आणि नॉनसेन्स

शरद वर्दे | 7 वर्षांपूर्वी

माझा विश्वासच बसला नाही. मी आ वासून पाहातच राहिलो. विजोड जोडपी मी बरीच पाहिली होती. पण कोणत्याच अंगाने अनुरूप नसलेलं दांपत्य प्रथमच पाहिलं.
पुनश्च

माणसे तोडण्याची कला

श्रीराम कृष्ण बोरकर | 7 वर्षांपूर्वी

जोडणे नव्हे तर तोडणे हीच खरी कला आहे. अवघड शस्त्रक्रिया करणाऱ्या कुशल शल्यविशारदाप्रमाणेच ‘तोडण्या’चे अप्रिय कार्य करायला हवे.
निवडक दिवाळी २०१८

या भवनातील गीत पुराणे...

मेघना भुस्कुटे | 7 वर्षांपूर्वी

पुलं कधीच अस्वस्थ करणारे प्रश्न विचारणारे लेखक नव्हते. ‘बटाट्याची चाळ’, ‘हसवणूक’, ‘व्यक्ती आणि वल्ली’ ही त्यांची सर्वाधिक लोकप्रिय पुस्तकं पाहिली, तर स्मरणरंजन आणि एका विशिष्ट प्रकारच्या समाजघडीबद्दलचा जिव्हाळा त्यात उघड उघड दिसतो. त्यांतला विनोद अतिशय सूक्ष्म निरीक्षण मांडणारा, मार्मिक आणि रंजक आहे यात प्रश्नच नाही. पण ही पुस्तकं वाचकाला अस्वस्थ करण्यापेक्षाही स्वस्थ करण्याकडेच अधिक लक्ष्य देतात.
निवडक दिवाळी २०१८

टॅबलेट ते टॅबलेट

मृणालिनी वनारसे | 7 वर्षांपूर्वी

राजानं आपले शिलालेख लोकवस्तीपासून जवळ, व्यापारी मार्ग आणि तीर्थस्थानं यांच्या नजीक कोरवले. लोकांना या धर्माज्ञा सहजी दिसाव्यात आणि त्यांचं लक्ष जावं यासाठी त्यांना वेगळे प्रयत्न करायला लागू नयेत याहेतूने सम्राट अशोकाने या लेखांची योजना केली.
पुनश्च

महाराष्ट्राची दगडी शीर

दुर्गा भागवत | 7 वर्षांपूर्वी

मराठी माणूस सह्याद्रीच्या अटळ नियतीत अट्टाहासाने विलीन झालेला आहे.सह्याद्रीचा करडेपणा मराठी माणसाने घेतला आहे.एकेकट्या सुळक्यासारखा एकांडेपणा, एकलकोंडेपणा पण मराठी माणसात आलेला आहे.
पुनश्च

मनस्वी माणूस

कुमार केतकर | 7 वर्षांपूर्वी

श्रीगमांना हा संवाद अभिप्रेत होता. माजगावकर निराशावादी नव्हते. ‘कुठे स्वातंत्र्य-कुणा स्वातंत्र्य’ असल्या आक्रोशात ते कधीही सामील झाले नाहीत.
पुनश्च

स्वरांसोबत जगू इच्छिणारी एक मुलखावेगळी स्त्री - 'अन्नपूर्णादेवी'

वंदना अत्रे | 7 वर्षांपूर्वी

भारतीय शास्त्रीय संगीताला मैहर नावाच्या एका घराण्याची देणगी देणाऱ्या उस्ताद बाबा अल्लाउद्दिन खान यांची अन्नपूर्णा ही सगळ्यात धाकटी मुलगी
पुनश्च

हिंदी वाक्यम्‌ प्रमाणम्‌!

सलील कुळकर्णी | 7 वर्षांपूर्वी

हिंदीच्या वाढत्या प्रभावामुळे आपण ‘गाणं बोल’ (गाणं म्हण), ‘गोष्ट बोल’ (गोष्ट सांग), ‘नाव बोल’ (नाव सांग), ‘आवाज दे’ (हाक मार, बोलाव, हाळी दे)
पुनश्च

मराठी साहित्यातील शेवटचा राजपुत्र

सचिन कुंडलकर | 7 वर्षांपूर्वी

‘मौनराग’ वाचून मी आतून हलून गेलो आणि लिहिण्याची क्राफ्ट ज्याला म्हणतात त्याचा एक ताजा आणि अतिशय original असा अनुभव त्या लिखाणापासून मला येऊ लागला.
निवडक दिवाळी २०१८

अवस्थांतर ...

माधवी भट | 7 वर्षांपूर्वी

ठाकुरमा जेव्हा आपला इवला संसार वाचवत इथवर ,इतक्या लांब आल्या असतील तेव्हा त्या फार तर सोळा सतरा वर्षांच्या असतील. इतक्या कोवळ्या मुलीच्या मनात काय काय अर्धवट कोवळं राहून गेलं असेल. ज्या ठिकाणी त्या खेळल्या , वाढल्या तो प्रदेश , बागा , तिथली गाणी , समुद्र आणि तिथला त्यांचा विवाह..तिथेच त्यांनी काकीमांना जन्म दिलेला.. आत्ताशी कुठे त्यांचा संसार उमलू , फुलू लागला असेल आणि लगेच असं सगळं ठेवून निघून जाताना त्यांच्या मनात किती प्रश्न आले असतील ? किती वेदना झाल्या असतील ? मात्र जीव महत्वाचा. तो वाचवत एकमेकांचा हात धरत ही मंडळी सुरक्षित जागा शोधत आली
वयम्

भाषाप्रभू कुसुमाग्रज

प्रवीण दवणे | 7 वर्षांपूर्वी

मराठी भाषादिनाच्या हार्दिक शुभेच्छा. २७ फेब्रुवारी हा कुसुमाग्रज म्हणजेच विष्णू वामन शिरवाडकर यांचा जन्मदिवस. महाकवी कुसुमाग्रज यांची जयंती मराठी राजभाषा दिन म्हणून गौरवाने साजरी केली जाते. अशा ह्या ज्ञानपीठ विजेत्या साहित्यकाच्या विपुल साहित्याविषयी ओळख करून देणारा लेख लिहिलाय प्रवीण दवणे यांनी.
निवडक दिवाळी २०१८

पाण्यावरच्या रेघोट्या

शशिकांत कोनकर | 7 वर्षांपूर्वी

ईश्र्वराने मला लिहीण्याचे बोट दिले. त्यामुळे मला भरभरून मिळाले. त्या बोटावर मी जगलो. मला आनंद मिळाला, माणसे मिळाली. त्या बोटाची लेखणी मी काहीवेळा ललित लेखनासाठी तर काही वेळा नाट्यलेखनासाठी वापरली. लेखकाला, कलावंताला एक शाप दिलेला आहे. त्याचे पाय जमिनीला टेकत नाही आणि बोट आभाळाला भिडत नाही.एक सल लेखक, कलाकाराच्या मनात सतत असतो. त्याने लिहीलेली अक्षरे काळाच्या ओघात पुसली (पाण्यावरच्या रेघोट्या) जातात.
पुनश्च

यात्रा पुढे सरकताना !

गणेश कुलकर्णी | 7 वर्षांपूर्वी

तर गाडीला उशीर म्हणजे स्वतःच्या कुठल्याही कार्यक्रमांना जागा नाही. इंजिनमध्ये टॉयलेट, बेसिन नसतं. मलमूत्र-विसर्जन करण्याची कुठलीही व्यवस्था नाही.
निवडक दिवाळी २०१८

मी रात टाकली

भूषण कोरगांवकर | 7 वर्षांपूर्वी

काय म्हणताय? हे सगळं आम्हांला कुठून सुचलं? अहो त्याचं असंय ना. आम्ही जन्माला येतो ते पुरुष म्हणून. बर्थ सर्टिफिकेटवर 'मेल' लिहिलेलं असतं. पण मनाने, आम्ही बाईच असतो. मग कधी बाई, कधी पुरुष म्हणून वाढताना, जगताना आमचे दोन दोन मेंदू तयार होतात डोक्यात. म्हणून आम्ही इतके हुशार असतो. उगाच नाही.
वयम्

कॉम्प्युटर हार्डवेअर व नेटवर्किंग

सुधन्वा कुलकर्णी | 7 वर्षांपूर्वी

कॉम्प्युटर हार्डवेअर व नेटवर्किंग हे शब्द करिअर लिस्टमध्ये असतात. त्याचं शिक्षणही घेतलं जातं पण ही मंडळी नक्की काय काम करतात ? यांच्या कामाचं स्वरूप सांगणारा लेख..
पुनश्च

जानव्याचा गुंता सुटला!

दि. वा. साने | 7 वर्षांपूर्वी

ब्राह्मणांनी मुख्यतः नोकरीच करायची असते आणि तीही शक्यतो सरकारी खात्यात किंवा शिक्षणखात्यात किंवा बँकेत ही विचारसरणीच बदलायची गरज आहे.
पुनश्च

पु. शि. रेगे : एक तरल प्रतिभासंपन्न व्यक्तिमत्त्व

रा. भि. जोशी | 7 वर्षांपूर्वी

आधुनिक जगात आधुनिक विचारधारांशी परिचित असलेला सुशिक्षित माणूस-प्राध्यापक असा भाविक कसा असू शकतो ह्याचे मला नवल वाटते.
रुपवाणी

‘फोटोग्राफ’ची हवा आणि निवडणुकांचा माहौल

टीम सिनेमॅजिक | 7 वर्षांपूर्वी

कोणी म्हणेल, काही कलाकारांची एखाद्या राजकीय पक्षाशी वैचारिक बांधिलकी असते, त्याना नेहमीच्या शूटिंग/डबिंग/पार्ट्या/इव्हेन्टस यांच्या धबगड्यात अजिबात वेळ मिळत नाही, म्हणून ते अशा निवडणूकीत "आपल्या पक्षाच्या प्रचारा'साठी आवर्जून वेळ काढतात. फार पूर्वी निळू फुले प्रजा समाजवादी पक्षासाठी तर दादा कोंडके शिवसेनेच्या प्रचारासाठी आवर्जून वेळ काढत. त्यावेळी दादा कोंडके यांच्या काही राजकीय सभा गाजल्याही.
निवडक दिवाळी २०१८

ग्रामीण बोलींचा सांस्कृतिक आविष्कार

वसंत बोधे | 7 वर्षांपूर्वी

या कष्टकरी माणसांच्या रक्तातच भाषा असते. ती आतून फुलून अशी आगीसारखी फरारत येते. खतमाती खावून पिक जोमात आले की शेतकरी म्हणतो, “काय पिक बसलंय! आग लागलीया आग!” रब्बी हंगामातला जुंधळा खराब आला तर म्हणणार, “यंदा पिकात काय दम न्हाय. व्हल्याच्या टाळक्या येवढं कणीस बसलंय. धन्याचं ताँड गड्याकडं अन् रेडक्याचं ताँड वड्याकडं अशी अवस्था झालीय.”
निवडक दिवाळी २०१८

माझी वाघूर

गोविंद पाटील | 7 वर्षांपूर्वी

वाघूर ही लोकमाताच त्यांची. त्यांचं भावविश्वच वाघूरनं व्यापलेलं. त्यांच्या पिढ्यानपिढ्यांची ती पोषण वरदायिनी. आख्या जगात तिच्यासारखी नदीच नाही. तिचं पाणी बलदायी आरोग्यदायी आणि चैतन्यदायी. तिचं पाणी प्यालेला कधीच आजारशरण होणार नाही. अनैतिक वागणार नाही आणि अनैतिकतेपुढे झुकणार नाही. त्याच्या पाण्याचाच तो गुणधर्म.
रुपवाणी

तारकोव्हस्कीचा  स्टॉकर : श्रद्धेचं काय करायचं?/ चित्रस्मृती

टीम सिनेमॅजिक | 7 वर्षांपूर्वी

भारतीय-मराठी-प्रेक्षक “स्टॉकर” सारख्या चित्रपटाने कोड्यात पडेल - ‘विज्ञानकथापट’ म्हणून तो समोर येतो, पण  नेहमीच्या विज्ञानकथापट या धर्तीचे त्यात काही नाही. गूढ आणि उकल नाही, भन्नाट वेग नाही, जबरदस्त संघर्ष नाही. कारण विज्ञान आणि साहित्य यांच्याच पायाभूत धरणांची, त्यांच्यातील संघर्षांची आणि फलिताची अनुभूती तार्कोव्हस्की आपल्यापुढे सादर करतो. यामुळे या कलाकृतीचे विश्लेषण म्हणजे आपल्या अनुभूतीचेही विश्लेषण बनते.
वयम्

उन्हाळी सुट्टी आणि आनंदाचा बहर

स्वरूपा वकनाली | 7 वर्षांपूर्वी

येत्या उन्हाळी सुट्टीत आनंदी राहणे, आनंद देणे-घेणे याचे विविध अनुभव जमा करा. सुट्टी अविस्मरणीय करा. इतकी की, या आनंदाच्या आठवणी तुमच्या मेमरीत कायमच्या जाऊन बसतील. कधी हिरमुसले झालात की, एखादी तरी आठवण तुम्हांला उमेद देईल.
पुनश्च

एक एकाकी अलौकिक जीवनः श्री शंकराचार्य डॉ. कुर्तकोटींच्या काही आठवणी

चिं. त्र्यं. केंघे | 7 वर्षांपूर्वी

गांधींच्याप्रमाणेच सावरकरांच्या विचारांशीही श्रींचे जुळू शकले नाही. राजकारणात आत्यन्तिक अहिंसेप्रमाणेच क्रांतिवादी हिंसाही त्यांना त्याज्य वाटे.
निवडक दिवाळी २०१८

फ्लेमिंगो

मोनिका गजेंद्रगडकर | 7 वर्षांपूर्वी

सॅम दमून गेला होता. ती गर्दी, ते ऊन, ती दुर्गंधी... साऱ्यानेच... त्यांच्या डॅडची शाळा... आता हा डॅडचा देश... न आकळता... नजरेत सामावू न शकणारा... त्याच्या डॅडला त्या गरीब शाळेत जाऊन मोठं व्हावं लागलं. कारण याच देशाच्या मातीत त्याचा रूजवा होता... या अफाट गर्दीखाली सतत तुडवली जाणारी या देशाची ही भूमी! ही गर्दी, ही दुर्गंधी, ही अस्वच्छता, ही उन्हाची काहिली... ही या भूमीची ओळख... पणम तीच असंख्यांची जन्मभूमी—त्याच्या डॅडीचीही... ती पाहायच्या ओढीने इथे काही काळ स्थलांतरित झालेला, परक्या भूमीतला हा सॅम नावाचा जणू फ्लेमिंगोच...
रुपवाणी

चरित्र आणि चित्रपट / दीवार '१००' आठवडे

टीम सिनेमॅजिक | 7 वर्षांपूर्वी

सध्या आपल्याकडे चरित्रपटांची लाट आलेली आहे. चरित्रपट म्हणजे माहितीपट नव्हेत हे जितके खरे तसचं त्यात इतिहासाचा आणि त्या व्यक्तीच्या आयुष्यातील घटनांचा विपर्यास केला जाऊ नये. हे देखील भान दिग्दर्शकाने बाळगायला हवं. या पार्श्वभूमीवर निळू दामले यांनी ब्रिटनचे पंतप्रधान चर्चित यांच्यावर आधारित निर्माण झालेल्या कलाकृतीचा घेतलेला हा लेखाजोखा!
निवडक दिवाळी २०१८

इंग्रजीची मास्तरकी

छाया महाजन | 7 वर्षांपूर्वी

तेव्हा गी द मोपासाची ‘नेकलेस’ ही कथा शिकवण्यात आनंद न वाटला तरच नवल. मुलांना पहिल्यांदा या फ्रेंच नावाचा उच्चार शिकवणं ही कसरत. मग आमची गाडी अडली ती ‘द बॉल’ या शब्दावर. त्याचा ढोबळ अर्थ ‘पार्टी’ असा सांगितला खरा; पण त्यात शांत, सौम्य संगीतावरचे नृत्य हे अपेक्षित आहे. आपल्याकडे पार्टीचा आधुनिक अवतार म्हणजे ढँ ढँ वाजणारी गाणी आणि डी जे आणि दारूचा सर्रास वापर असा आहे. तो येथे अभिप्रेत नाही.युरोपियन कपड्यांची पद्धतही वेगळी. शिवाय बॉल्स हे राजे, उमराव आयोजित करत. त्यासाठी सजवलेले अतिप्रशस्त हॉल्स असत, हे बरेच सांगून मी थोडी थकले. पण तरीही ती संकल्पना त्या सुंदर निमुळत्या कमरेच्या कुमारिका (अर्थात् कोर्सेट्स् किती ओढून कमरेवर ताणून बसवतात, हे पाहिल्यावर ‘नको तो सुंदर गाउन घालणं’ असंच वाटतं!) त्या त्यांच्या नाजूक हातांनी हलकेच फुलपाखरासारखा गाउन उचलत टाकणारी पावलं, हे शब्दात सांगता येतं; पण दरवेळी त्याला दृश्यात्मकता येतेच असं नाही.मला आठवतं, मी सिलॅबस प्लॅनिंगच्या वेळी मराठी मुलामुलींना चित्रांनी नव्हे, तर चित्रफितीच्या साह्यानं इंग्रजी शिकवावं, असं सुचवलं होतं.
पुनश्च

या ब्रिटिश अधिकाऱ्याचे आहेत मराठीवर अनंत उपकार !!!

अविनाश महेकर | 7 वर्षांपूर्वी

ते सारे मोल्सवर्थला मोलेसर शास्त्री म्हणत. काही जणांनी तर मोरेश्वर शास्त्री असेच बारसे करून टाकले होते.
मराठी प्रथम

संपादकीय - ओळख भाषेची, मराठी महाराष्ट्राची!

डॉ. प्रकाश परब | 7 वर्षांपूर्वी

मराठीहिताचा दावा करणाऱ्या शिवसेनेने, मनसेने मराठी भाषेचे धोरण जाहीर करा नाहीतर खुर्च्या खाली करा असा आग्रह धरल्याचे कोणी ऐकले आहे काय?
वयम्

गब्बू

माधुरी माटे | 7 वर्षांपूर्वी

खुर्चीतला तो मुलगा म्हणजे गब्बू. काहीतरी गडबड वाटली त्याच्यात. त्याचा चेहरा विचित्र आहे. गणपतीला हत्तीचं डोकं आहे, तरी त्याला कसं ते फिट्ट बसतं ना, तर याचं कसं माहितीय? हे डोकं त्याला अगदी दुस-याच मुलाचं चिकटवल्यासारखं. हात पाय चांगले गोरे गोंडस. मात्र डोळे, नाक, कपाळ, ओठ, कान काहीच कुठल्या प्रमाणात नाही.
रुपवाणी

वॉंटेड १८

टीम सिनेमॅजिक | 7 वर्षांपूर्वी

गाय दहशतवादी असू शकते? गाय ही एकाद्या देशाला धोका ठरू शकते?   इसरायल सरकारला पॅलेस्टाईनधील बेट सहूर या गावातल्या १८ गायी धोकादायक वाटल्या होत्या. ही घटना १९८८ मधे घडली. इसरायलचे सैनिक, रणगाडे, पोलिस बेट सहूरमधे गस्त घालून गायी जप्त करण्याची खटपट कित्येक दिवस करत होते. त्यांच्या दिमतीला हेलेकॉप्टर्स होती. सैनिक-पोलिस स्पीकरवरून लोकांना धमक्या देत आणि सांगत की बऱ्या बोलानं गायी सरकारच्या ताब्यात द्या नाही तर कडक शिक्षा केली जाईल. इसरायली सैनिक गावात घोषणा करत फिरू लागले की लोक जोरजोरात हसत. पॅलेस्टिनी लोकांनी वाँटेडची पोस्टरं तयार केली होती, पोस्टवर गायीचं चित्रं. ही पोस्टरं भिंतोभिंती डकवण्यात आली होती.हाच विषय घेऊन आमेर शोमाली (पॅलेस्टिनी) आणि पॉल कोवन(कॅनडा) यांनी केलेली वाँटेड १८https://www.youtube.com/watch?v=ekhTuZpMw54 नावाची फिल्म २०१५ मधे प्रदर्शित झाली.
निवडक दिवाळी २०१८

अदिती अखिलाची गोष्ट

रविंद्र रुक्मिणी पंढरीनाथ | 7 वर्षांपूर्वी

ह्या एकटेपणाला घाबरून माणसं लग्न करीत असतील का? किंवा मग प्रेम वगैरे? पण मग पुन्हा एकटेपण हवंसं वाटलं तर काय? ते जवळचं, आपलं वगैरे माणूस राहू देईल पुन्हा आपल्याला एकटं? जाऊन बसेल आपण बोलावलं पुन्हा, तर येता यावं इतपत दूर, पण तरीही हाकेच्या अंतरावर? पण मग त्या माणसाबरोबर येणारा सगळा गोतावळा? साधनेला एकटं रहावसं वाटत असेल, तेव्हा ती काय बरं करत असेल? की गर्दीत राहून ती एकटं राहणंच विसरून गेली असेल? पण हे कसं शक्य आहे? प्रत्येकाला दिवसभरात केव्हातरी आपल्या स्वतःसोबत केव्हातरी आपल्या स्वतःसोबत राहावसं वाटणं ही त्याची गरज नाही का, अगदी जीवनावश्यक म्हणावी अशी?
रुपवाणी

अरुण खोपकर यांची मुलाखत /चित्रस्मृती

टीम सिनेमॅजिक | 7 वर्षांपूर्वी

चित्रपट दिग्दर्शक, अभ्यासक श्री.अरुण खोपकर यांनी लिहिलेल्या चित्रव्यूह आणि चलतचित्रव्यूह या पुस्तकाच्या प्रकाशनाच्या निमित्ताने त्यांची प्रा. अभिजीत देशपांडे यांनी घेतलेली मुलाखत...
निवडक दिवाळी २०१८

आदिम गुहेच्या अंधारात

अनिल साबळे | 7 वर्षांपूर्वी

मी रात्रभर विचार करत होतो. ही गुहा सोडून गावात घर बांधायचं का? बदललेल्या जगात मिसळून जायचं का? आपल्या हाताची बोटं यंत्रावर धरून आधार कार्ड काढायचं का? मतदान कार्ड खिशात असलं म्हणजे अर्धा तिकिटात एस.टी.तून आपल्याला हिंडता येईल. ते काढायचं का? माझ्या तीन पिढ्यांनी कोणालाच मतदान केलं नव्हतं. म्हणजे कोणी आमच्या गुहेपर्यंत मत मागायलाच आलं नव्हतं. शाळेचा दाखला असला तरच जातीचा दाखला मिळणार होता. तीन पिढ्यांत कोणी शाळेतच गेलं नाही. आमच्या पिढ्यांनी खडे ठेवून गायी-म्हशी मोजल्या होत्या.
पुनश्च

बाराशे वर्षांत न सुटलेला हिंदु मुसलमान प्रश्न

त्र्यं. शं. शेजवलकर | 7 वर्षांपूर्वी

चारशे वर्षांचा झगडा चालल्यानंतर हिंदूंच्या मनावर सहजच मुसलमानांच्या वरचढपणाची छाप बसली, आणि राज्याच्या बाबत आवश्यक असलेल्या गुणांत मुसलमान वरचढ होतेही.
निवडक दिवाळी २०१८

माणसांनी हरवलेली माया

मिलिंद बोकिल | 7 वर्षांपूर्वी

त्या सगळ्याकडे बघताना मन विषण्णतेने भरून गेले. जी संस्कारित होते तिला संस्कृती म्हणतात; पण खरेतर जी सतत चालू राहते. जिला सातत्या असते तिलाच संस्कृती म्हणायला पाहिजे. जिथे माणसे नाहीत तिथे कसली आली आहे संस्कृती? तिथे नुसते दगड आणि माती. हे अवशेष जतन करून ठेवले आहेत खरे, पण ती माणसे तिथे असती तरच त्यांना अर्थ होता. काही तुरळक माया वस्त्या शिल्लक असतील आणि जुन्या लोकांचे संकरित वंशज तिथे राहत असतील, पण ते खरे लोक मात्र काळाच्या उदरात गडप झालेले आहेत. आणि त्यांच्याबरोबरच त्यांची सगळी समजूत, त्यांची भाषा,  त्यांचे साहित्य, त्यांची गाणी, त्यांचे अध्यात्म, त्यांचा जगाविषयीचा दृष्टिकोन हे सगळेच नाहीसे झालेले आहे. हे लोक आज असते तर किती बहार आली असती!
पुनश्च

आपण तेच, आपले प्रश्न, मानसिकताही तीच!

संकलन | 7 वर्षांपूर्वी

सध्यांच्या शिक्षणांतल्या विद्यार्थ्याच्या एक धड ना भाराभर चिंध्या असल्याने तो फक्त बोलण्यांत पटाईत, हातून काम होणार नाही.
निवडक दिवाळी २०१८

लेखणीची दहशत

ज्युनियर ब्रह्मे | 7 वर्षांपूर्वी

हा एक नवाच ताप झाला होता. जर कुणा बऱ्यापैकी नाव असलेल्या लेखकाचं कुठलंही नवं पुस्तक बाजारात यायचं झालं, की मोठा समारंभ कररून आलं पाहिजे, असा शिरस्ता झाला होता. रस्ता जितके तास बंद होईल तितकं ते पुस्तक चर्चेत राहायचं. कानठळ्या बसवणाऱ्या डीजेच्या तालावर पुस्तकातला काही भाग वाचून दाखवणे, गेस्ट अपीअरन्स म्हणून इतर लेखकांकडून स्टेजवर हाणामारीयुक्त चर्चा घडवून आणणे, पुस्तकातल्या पानांची दहीहंडी करून ती जुन्याजाणत्या लेखक मंडळांकडून फोडणे असले थिल्लर प्रकार सर्रास झाल होते. नवरात्रीत स्पीकरवर एखाद्या कादंबरीचं प्रकरण वाचत त्यावर तासन्तास झुलणाऱ्या पोरी आणि गणपतीत डीजेच्या तालावर पुस्तकाची परीक्षणे वाचणारी पोरं कमी होती की काय, म्हणून हे नवीन फॅड आलं होतं.
पुनश्च

हिशेबी माणूस

पु. ल. देशपांडे | 7 वर्षांपूर्वी

पुढली पंधरा वीस मिनिटें ही माझ्या आयुष्यांतली एखाद्याचा गळा दाबून तिथल्या तिथे मुडदा पाडून टाकण्याची अनिवार इच्छा दाबून टाकण्याच्या प्रयत्नांची शिकस्त करण्यांत गेली.
रुपवाणी

दाक्षिणात्य चित्रपटांचं 'सौंदर्यशास्त्र'

टीम सिनेमॅजिक | 7 वर्षांपूर्वी

स्वातंत्र्योत्तर भारताचा इतिहास पाहिला तर सामाजिक-राजकीय आणि इतरही बहुतेक साऱ्या क्षेत्रांत दाक्षिणात्य आणि उत्तर भारतीय असे दोन वर्चस्व असलेले प्रवाह आढळतात. आपलं अस्तित्व उर्वरित भारतापासून किंवा उत्तर भारतापासून वेगळं ठेवण्याच्या दाक्षिणात्य राज्यांच्या आग्रहात या वेगळ्या प्रवाहांची बीजं आढळतात. मग हिंदीपासून फटकून राहण्याची भूमिका असो, सोशल इंजिनिअरिंग असो वा तामिळ वाघांसारखे आंतरराष्ट्रीय मुद्दे असोत; दाक्षिणात्य राज्यांनी कायम आपली वेगळी भूमिका बजावली आहे. चित्रपटक्षेत्र हे त्याला अपवाद नाही.
निवडक दिवाळी २०१८

कानसेनी महाराष्ट्राला डोळे नाहीत ?

शशिकांत सावंत | 7 वर्षांपूर्वी

समजा, आपण शब्द उच्चारायला शिकलोच नसतो, भाषा निर्माणच झाल्या नसत्या; प्राणिसृष्टीप्रमाणे काही आवाज, वास, सहजप्रवृत्ती यांवरच आपली भिस्त असती तर? किंवा रंगांनी, रेषांनीच भावना दाखवल्यात (एकमेकांशी न बोलणारी माणसे लिहून काही तरी सांगतात तसे), अशा जगाची आपण कल्पना करून पाहू. राग आल्यावर माणसे लाल रंगाची रेषा काढतील, शांतपणा दाखवण्यासाठी हिरवा वापरतील, काही हवे असेल तर त्याचे चित्र काढतील... वगैरे कल्पना करू. मग अनेक रंग, छटा, आकार अर्धवट राहतील त्याचे काय? हजारो वर्षे गेली तर मग अशा अमूर्त आकारांनाही अर्थ प्राप्त होईल.
निवडक दिवाळी २०१८

अ चाइल्ड इज अ फादर ऑफ अ मॅन...

मुकेश माचकर | 7 वर्षांपूर्वी

बनेश बेणारे आणि बिपीन कारखानीस ही एक अजब जोडगोळी आहे मामा-भाच्यांची. त्यांच्या नावांवरून तुम्हाला काही आठवलं का? करेक्ट. बनेश हे भा. रा. भागवतांच्या फास्टर फेणेचं नाव. तो फुरसुंगीचा, तसा हा बन्याही योगायोगाने फुरसुंगीचाच. न्यू फुरसुंगीमध्ये सॉलिटेअर ड्रीम्समध्ये राहतो आणि जवळच्याच सेंट अँड्र्यूजमध्ये सहावीत शिकतो.बिपीन कारखानीस हा त्याचा मामा. बन्याचं बनेश हे नाव त्यानेच ठेवलंय. तेही फास्टर फेणेवरूनच. त्याचं स्वत:चं बिपीन हे नाव त्याच्या वडिलांनी भा. रा. भागवतांच्याच बिपीन बुकलवार या हिरोवरून ठेवलेलं आहे. हा बुकलवार म्हणजे बुकलव्हर... सॉलिड पुस्तकं वाचायचा आणि त्या माहितीच्या आधारावर रहस्यं सोडवायचा.
पुनश्च

मी (पूर्णवेळ) लेखक कसा झालो?

शिवराज गोर्ले | 7 वर्षांपूर्वी

काय लिहिलं नाही मी? नाटक, चित्रपट, टीव्ही सिरियल, कथा, कादंबरी, व्यक्तिचित्रं, कविता, गीतं, विनोदी व प्रेरक साहित्य, स्तंभलेखन, संपादन, जाहिरातींसाठी कॉपीरायटिंगही.
वयम्

झेपावे चंद्राकडे...

श्रीराम शिधये | 7 वर्षांपूर्वी

थोडक्यात काय, तर चांद्रयान-२च्या मोहिममध्ये चंद्रावर पाणी आहे काय, तिथल्या भूमीमध्ये कोणती रासायनिक मूलद्रव्यं आहेत, चंद्राचा अंतर्भाग कशाचा बनला आहे आणि तिथं हिलीयम-३चे एकस्थ (आयसोटोप्स) आहेत का याचा शोध घेतला जाणार आहे. पैकी हिलीयम-३ हा भविष्यातील ऊर्जा तयार करण्यासाठी महत्त्वाचा आहे. या सार्‍या माहितीमुळे चंद्राबद्दलच्या आजच्या माहितीत भरच पडणार असून चंद्राचं स्वरूप आपल्याला अधिक स्पष्ट करण्याचं कामच या मोहिमेमधून होणार आहे.
निवडक दिवाळी २०१८

भुसावळ—दिल्ली एक ट्रेन, सहा राज्यं

विनय खंडागळे | 7 वर्षांपूर्वी

ट्रेनमधल्या बऱ्याचशा प्रवाशांना गप्पा मारायला आवडतं. तिथे संवाद सुरू करणं अवघड गोष्ट नसते. प्रवासात भिन्न राज्य, संस्कृती, भाषा, नोकरी, व्यवसाय असलेले लोक भेटतात. सर्वांत महत्त्वाचं म्हणजे प्रत्येकाजवळ असतं अनुभवांचं भलं मोठं गाठोडं. सचखंड एक्स्प्रेसमध्ये बरेचसे प्रवासी पंजाबी असायचे. पंजाबी माणूस मुळातच दिलदार. त्यांच्याच शब्दांत सांगायचं झालं, तर ‘हमारा पेट और दिल बहोत बड़ा होता है।’ ट्रेनमध्ये पुरीभाजी, चहा, फळं, चणे-फुटाणे, संत्रा गोळ्या... काहीही विकायला येऊ द्या, पंजाबी परिवार त्या विक्रेत्याला विन्मुख परत पाठवणार नाही. एवढं खाऊनही जेवणाचा डबा उघडणार (अन् तो सहप्रवाशांना आग्रहाने खायला लावणार).
पुनश्च

पेशवाईंतील देशस्थ-कोकणस्थ वादाचे स्वरूप

विष्णू सिताराम चितळे | 7 वर्षांपूर्वी

आपल्याला मागे सारून कोकणस्थांनी राजकारणात आपल्यापेक्षाही अग्रेसरत्वाचा मान मिळवून घेतला ही गोष्ट देशस्थांस झोंबत राहिली.
मराठी प्रथम

संपादकीय - भाषानियोजनातून मराठीचा विकास

डॉ. प्रकाश परब | 7 वर्षांपूर्वी

भाषानियोजनाचा मार्ग पूर्ण क्षमतेने व गांभीर्याने वापरण्यासाठी लागणारी तीव्र इच्छाशक्ती मराठी समाजात  आहे काय?
पुनश्च

मी पाहिलेले व ऐकलेले अत्रे

मनोहर महादेव आळतेकर | 7 वर्षांपूर्वी

अत्र्यांना माणसांप्रमाणेच उत्कटाचा आणि भव्याचा हव्यास होता. त्यांना प्रत्येक गोष्ट प्रचंड लागे. यामुळेच अत्र्यांनी आपल्या नातवंडांची नावे भारदस्त व ऐसपैस ठेवली होती.
वयम्

डास चावला की खाज का सुटते? 

डॉ. उज्ज्वला दळवी | 7 वर्षांपूर्वी

डास चावतो तेव्हा त्याची लाळ आपल्या त्वचेमध्ये टोचली जाते. तो पदार्थ परका असल्याचं आपल्या पेशींना जाणवलं की, तिथे झुंजार पांढऱ्या रक्तपेशी (White Cells) धावून येतात. हिस्टमीन नावाचं एक लढाऊ रसायन तिथे ओतलं जातं. ते हिस्टमीन त्या भागातल्या खास कंड-मज्जातंतूंना (Nerves) जागं करतं. प्रतिक्षिप्त क्रियेने आपण त्या जागी खाजवतो.
निवडक दिवाळी २०१८

विज्ञानाच बिनरहस्य.

हेमंत कर्णिक | 7 वर्षांपूर्वी

निसर्गात नियम असतात, ते शोधता येतात, शोधून त्यांचा उपयोग करुन घेता येतो, तसं करताना नियम अधिक पक्का सापडत जातो, त्या नियमाला एखादा फाटा फुटू शकतो, त्या फाट्याने पुढे गेल्यास असंख्य वाटा समोर येतात आणि शंभर वेळा रस्ता चुकल्यावर त्यातली एक वाट आपल्याला हवं तिथे घेऊन जाते. – हे विज्ञान! हेच विज्ञान. तुमच्या आमच्या जगण्याचा अविभाज्य भाग असलेलं हेच तर विज्ञान. आपण हा सरळ रस्ता सोडून का दिला? कधी सोडला? व ज्ञान म्हणजे अद्भुत, विज्ञान म्हणजे बुद्धिमंतांचं काम, विज्ञानाचा आपला संबंध नाही, आपण गाय, बैल, शेळ्या आणि मेंढ्या यांच्याचसारखे आहोत, विचार करणं आपलं काम नाही, विचारांचा पाठपुरावा करणं तर नाहीच नाही; असे बैलप्रकृतीचे स्वतःला आपण का मानतो?
निवडक दिवाळी २०१८

डिलाइट विद्यापीठः विस्मृतीत गेलेला काळाचा तुकडा

अनिल शिदोरे | 7 वर्षांपूर्वी

मी ‘डिलाइट’ला पोहोचलो त्यावेळेस दिल्लीत इंदिरा गांधींचा पराभव होऊन मोरारजीभाई देसाई पंतप्रधान झाल्याला अवघे दोन-तीनच महिने झाले होतते. स्वातंत्र्य मिळून तीस वर्षे झाली होती. पहिला रोमॅन्टिसीझम आटायला लागला होता. आधी ‘जंजीर’, नंतर ‘दीवार’मधून अमिताभ त्याच्या सगळ्या जगावरचा राग व्यक्त करत होता. ‘इंडिया टुडे’ने नव्या युगाची पत्रकारित देशासमोर आणली होती. मुंबईला ग्रंथाली वाचक चळवळ आकार घेत असताना दलित मन व्यक्त व्हायला लागले होते. ‘घाशिराम कोतवाल’, ‘बाईंडर’ने महाराष्ट्र हडबडला होता. ‘सामना’, ‘सिंहासन’, ‘जैत रे जैत’नी मराठी सिनेमा नवी क्षितिजे शोधत होता. देशात काहीतरी वेगळे होणार आहे असे वाटायला लागले होते. नवे वेध लागत होते. महाराष्ट्र आणि सारा देशच कूस बदलत होता.
रुपवाणी

कबीर सिंग: हिंसेचे उदात्तीकरण की हिंसेच्या प्रवृत्तीचा अभ्यास?

टीम सिनेमॅजिक | 7 वर्षांपूर्वी

सिनेमात दाखवले जाणाऱ्या एखाद्या पात्राला स्वतःचा एक स्वभाव असतो हा विचारही या लोकांना सुचत नाही. अमुक एक मुलगी असेल तशी, त्यावरुन हा निष्कर्ष काढायची काय गरज? जर काही निष्कर्ष काढायचाच असेल तर एकूण सिनेमा काय सांगू पाहतोय, किंवा काय काय सांगू पाहतोय याचा काढावा, केवळ एका पात्राच्या स्वभावावरून, त्याच्या कृत्यांवरून काढू नये.
रुपवाणी

चेकोस्लाव्हियातील दिग्दर्शक करेल ककिना

टीम सिनेमॅजिक | 7 वर्षांपूर्वी

सच्चा कलावंत जसा त्याच्या कलाकृतीशी एकनिष्ठ असतो तसाच तो त्याच्या मातीशी देखील ईमान राखतो. त्याचं हे ईमान त्याच्या निर्मितीतून वारंवार आपल्या समोर येत राहतं. कलावंत ज्या प्रदेशात जन्मतो, जगण्याचा समृद्ध अनुभव घेतो, तो अनुभव आपल्या कलाकृतून मांडणं हे तो स्वतःचं कर्तव्य समजतो. हे कर्तव्य बजावताना तो ज्या माध्यमातून व्यक्त होणार आहे त्या माध्यमाच्या व्याप्तीची सुद्ध त्याला पुरेपूर जाणीव असते. कलाकाराचा अनुभव व माध्यमाची क्षमता यातून एक चांगली कलाकृती निर्माण होत असते. अशा कलाकृतीच्या निर्मात्यांपैंकी चेकोस्लाव्हियातील दिग्दर्शक करेल ककिना एक आहेत.
पुनश्च

सत्यकथा- अखेरच्या घरघरीची वेदना

श्री. पु. भागवत | 7 वर्षांपूर्वी

अशा नियतकालिकांचा वाचक आणि ग्राहक मर्यादित, आणि त्या मर्यादित ग्राहकांवरच अनेक विशेष स्वरूपाची नियतकालिके हक्क सांगत असतात.
निवडक दिवाळी २०१८

रफिकची मुंबई

शर्मिला फडके | 7 वर्षांपूर्वी

“माझगाव आत्ता आहे त्यापेक्षा खूप वेगळं समृद्ध होतं. 18-19 व्या शतकात इथे राहणं प्रतिष्ठेचं मानलं जाई. धनवान, उच्च मध्यमवर्गीयांची पसंती माझगावला होती. माझगावची भरभराट समृद्धी, वस्तीचे नशीब गोदीशी जोडले गेले होते. इथे बॉम्बे पोर्ट ट्रस्ट होतं. सिंधिया  होते शिपिंग क्षेत्रात, सकाळी सात वाजता भोंगा वाजायचा.लोकं मग आपआपल्या कामाला जायला निघायचे, साडेसातला अजून एक भोंगा व्हायचा. पुन्हा साडेचारला भोंगा. ही घरातल्या पुरुष माणसांची  परतायची वेळ. सगळ्यांचं दैनंदिन जीवन गोदीतल्या भोंग्याच्या आवाजाशी बांधलं गेलेलं.सुरुवातीला इथे प्रमुख वस्ती कॅथॅलिक धर्मियांची असली तरी इतर धर्मीयही मोठ्या संख्येने आले. जगभरातून आलेले कामगार गोदीत काम करायचे. गोदीतलं वातावरण विविध जाती, धर्म देश असलेल्या लोकांनी बनलेलं होतं, तेच इथल्या वसाहतींमध्ये झिरपलं. माझगावचं कॉस्मोपोलिटन कल्चर त्यामुळेच बनलं.”
वयम्

कॉफी शोधली बकरीने!  

सोनाली कोलारकर-सोनार | 7 वर्षांपूर्वी

काय गंमत आहे पाहा! प्रत्येक सहजशोधाचा जनक हा कोणी माणूस असतो. मात्र  कॉफी चक्क शेळ्या-मेंढ्यांनी शोधलीये! इतिहासात प्रत्यक्ष कॉफीपानाची नोंद सोळाव्या शतकातली असली तरी तिचा वापर बऱ्याच आधीपासून असावा. कॉफीचे रोपटे हे सगळ्यात आधी इथिओपियात आढळले आणि पहिले कॉफी पेय तयार झाले ते येमेनमध्ये. आफ्रिका आणि अरब जगतात कॉफी लोकप्रिय झाली; मागोमाग ती युरोपमध्ये दाखल झाली.
रुपवाणी

चेर्नोबिल – एक दडपलेले वास्तव

टीम सिनेमॅजिक | 7 वर्षांपूर्वी

नोबेल विजेत्या स्वेटलाना अलेक्सीविच यांनी लिहिलेल्या "व्होईसेस फ्रॉम चेर्नोबिल" या पुस्तकावर आधारित ही मालिका जॉन रेंक यांनी अशा पद्धतीने दिग्दर्शित केली आहे की आपण त्या सत्याच्या शोधाचा एक भाग बनून जातो......क्षणभर वाटते कि आपण सत्यघटना बघत आहोत.
रुपवाणी

हम भी ट्रुमन , तुम भी ट्रुमन ,हम सब ट्रुमनस

टीम सिनेमॅजिक | 7 वर्षांपूर्वी

आपलं आयुष्य 'staged ' आहे किंवा 'scripted ' आहे असं तुम्हाला वाटत का ? जर तुम्हाला असं खरंच वाटत असेल तर तुम्ही 'ट्रूमन सिंड्रोम' ने ग्रस्त आहात . 'ट्रूमन सिंड्रोम' ही मानसशास्त्रातली संकल्पना आहे .ज्यांनी 'द ट्रुमन शो ' सिनेमा बघितलाय त्यांना कदाचित नावावरूनच अंदाज आला असेल .
वयम्

कविराज गदिमा

प्रतिभा गोपुजकर | 7 वर्षांपूर्वी

जवळची माणसे हा गदिमांचा श्वास होता. आईवर अपरंपार श्रद्धा. त्यांनी लिहिलेलं ‘मातृवंदना’ हे गीत म्हणजे मातेचे महन्मंगल स्तोत्र आहे.  वडिलांविषयीचा आदरभाव तर होताच. शिवाय स्वतःचा जीव धोक्यात घालून गदिमांना वाचवणाऱया बिटाकाकाबद्दलही अपरंपार माया होती.
मराठी प्रथम

मराठीसाठी माहिती अधिकाराचे दिव्य! (भाग – ४)

आनंद भंडारे | 7 वर्षांपूर्वी

मंत्रालयातल्या या सरकारी बाबूंना विश्वकोशाचे जिथे काम सुरू झाले त्या वाईच्या घाटावर धोपट धोपट धोपटावे असे वाटते.
वयम्

निर्भीड महावीरसिंग

प्रकाश कामत | 7 वर्षांपूर्वी

रामोशानं त्यांच्या उघड्या पाठीवर वेत मारायला सुरुवात केली. ‘एक’ महावीरसिंगांच्या पाठीवर वेत कडाडला आणि  महावीरसिंगांच्या ओठांतून शब्द उमटले, ‘इन्कलाब जिंदाबाद..’ ‘दोन...’ पुन्हा तेच ‘इन्कलाब जिंदाबाद..’ वेताचे ३० फटके आणि तितक्याच वेळा ‘इन्कलाब जिंदाबाद..’ ची उंच आवाजात घोषणा! शिक्षा पूर्ण झाल्यानंतर महावीरसिंगांना लाकडी चौकटीपासून मोकळं करण्यात आलं. कुणाचाही आधार न घेता रक्तबंबाळ झालेले महावीरसिंग चालत कोठडीकडे गेले. त्या दिवशी ३० फटक्यांची शिक्षा सोसूनही खंबीर उभा राहिलेला पहिला माणूस बेल्लारी तुरुंगानं पाहिला.
मराठी प्रथम

शब्दांच्या पाऊलखुणा - गोष्ट मातीची! (भाग - एक)

साधना गोरे | 7 वर्षांपूर्वी

आईकडील मामा, मावशी या नात्यांतही मातृकाचा भाव असल्याने बऱ्याच भारतीय भाषांमध्ये त्यात साम्य असलेले दिसते.
पुनश्च

माझ्या आठवणीतलं लालबाग आणि लालबागचा गणेशोत्सव..

नितीन साळुंखे | 7 वर्षांपूर्वी

सध्या ‘लालबागचा राजा’ नांवाने सुप्रसिद्ध असणारा गणपती माझ्या लहानपणी लालबाग मार्केटचा गणपती म्हणून ओळखला जायचा
वयम्

मुलांनी, मुलांसाठी लिहिलेल्या गोष्टी

कृतिका बुरघाटे | 7 वर्षांपूर्वी

मुलांना विषय दिला तर ते सहज लिहू लागतात. कुणी विषयाला अनुसरून अनुभव मांडतात, तर कुणी कल्पना मांडतात. कुणी ऐकलेलं आठवतात, तर कुणी वाचलेलं आठवून लिहू पाहतात, कुणी विचारून लिहिण्याचा प्रयास करतात, पण लेखन मात्र करू लागतात.
पुनश्च

लोकगीतांच्या शोधात

अज्ञात | 7 वर्षांपूर्वी

महाराष्ट्राच्या कानाकोपऱ्यांतून, खेड्यापाड्यातून, दऱ्याखोऱ्यातून, जंगलझाडीतून, घराझोपड्यांतून शेकडो वर्षांपूर्वीच्या अनामिक कविकवयित्रींनी लिहिलेले लोकगीतांचे बहुमोल भांडार विखुरलेले आहे.
रुपवाणी

बरान - माजिद मजिदी

टीम सिनेमॅजिक | 7 वर्षांपूर्वी

बरानचा अर्थ पाऊस.तिचं नाव बरान असतं...लतीफ हा लेट लतीफ नसतो पण होतो. ठरवला जाण्यासाठी बहुधा. नाही पडला तरी किंवा न पडला तरी पावसाची वाट पाहणारा... म्हणजे तो जे करतोय ते प्रेमातल्या त्याग नावाच्या फिल्म गोष्टी पैक्षा किती तरी पुढचं प्रामाणिक आहे याची जाणीव नसलेला. किवा हे जे आहे ते प्रेम आहे तेही न समजणारा.यंदा मान्सुन लांबतोय. पडला तरी, नाही पडला तरी तो धुवून काढणारच आहे.
निवडक दिवाळी २०१८

रमाकांत: एक खोल विवर

जयंत पवार | 7 वर्षांपूर्वी

या शहरातील गटारांची घाण उपसण्यातच ज्यांचा जन्म जातो अशाच एका सफाई कामगाराचे दुःख रेखाटणारी ‘रमाकांत एक खोल विवर ’ ही अंगावर काटा आणणारी कथा
मराठी प्रथम

पहिले ते मराठीकारण - धन्यवाद आदित्य ठाकरे!

डॉ. दीपक पवार | 7 वर्षांपूर्वी

मराठी समाजाने उद्धव आणि आदित्य ठाकरे यांची काळजी घेतली, पण हे दोघे मराठी समाजाची काळजी घेतायत का हा प्रश्न कोण विचारणार?
पुनश्च

उभ्या आयुष्यांत एकच कुस्ती हरलेला नागपूरचा पैलवान

व्यं. गो. अंदूरकर | 7 वर्षांपूर्वी

त्याची कुस्ती म्हणजे प्रेक्षकांच्या समाधानाचा नि आनंदाचा अथांग महासागरच आणि ठेकेदारांची दर्शनी हुंडी
मराठी प्रथम

पहिले ते मराठीकारण - मनसेचं इंजिन नेमकं अडलं कुठे?

डॉ. दीपक पवार | 7 वर्षांपूर्वी

मनसेचं राजकारण हे काहीसं शिवाजी पार्ककेंद्री आणि शिवाजी पार्क हाच महाराष्ट्र आहे, असं मानून केलेलं राजकारण आहे.
रुपवाणी

महत्वाचा तमिळ दिग्दर्शक वेट्रीमारणच्या 'वडं चेन्नई' 

टीम सिनेमॅजिक | 7 वर्षांपूर्वी

या फिल्मला रिलीज होऊन आज एक वर्ष झालं. दोन भागात असलेल्या या फिल्मचा पुढील भाग येणार नाही म्हणून एक फेक बातमी फिल्म कंपनियन या ग्रुपवर काही महिन्यांपूर्वी धडकली होती. यामुळे फिल्मच्या चाहत्यांमध्ये एक निराशा पसरली. त्याचं कारणही तसंच आहे. ती फिल्म एवढी प्रभावित करणारी आहे की ज्यांनी पाहिली आहे ते त्या फिल्मचा पुढचा भाग कधी येतोय याकडे डोळे लावून बसले आहेत. पण त्या फिल्मचा नायक धनुषने ही फेक बातमी आहे आणि अशा अफवांवर विश्वास ठेवू नये असं सांगितल्यावर त्या फिल्मच्या चाहत्यांमध्ये उत्साहाची लाट पसरली. 
वयम्

आपलाही Thanks Giving

शुभदा चौकर | 7 वर्षांपूर्वी

आपल्याकडे दिवाळीला आपण केवळ घरातच नाही तर दारात, आवारात पणत्या, आकाशकंदील लावतो, रांगोळ्या काढतो. का, तर आपल्या घरातला आनंद आणि प्रकाश इतरांपर्यंत पोचावा, सर्वत्र पसरावा. आपले जीवन आपल्या भोवतालाशी जोडलेले असते. त्या भोवतालाबद्दलची कृतज्ञता व्यक्त करण्यासाठी आपण परिसर  पणत्यांनी व रांगोळ्यांनी सजवतो. आपण दिवाळीला नवे कपडे घालतो, फराळाचा आनंद लुटतो, सुट्टीचा आनंद उपभोगतो. पण दिवाळीतील ThanksGiving ची भावना जरा अधिक जाणीवपूर्वक समजून घेतली की दिवाळीचे निमित्त साधून आपण ThanksGiving साजरे करू शकू. बघा, पटतंय का!  
रुपवाणी

सुरिंदर कपूर प्रेझेंट्स

टीम सिनेमॅजिक | 7 वर्षांपूर्वी

सुरिंदर कपूर हा पृथ्वीराज कपूर या महान कलावंताचा चुलत भाऊ . पृथ्वीराज कपूर यांच्या कामाचा पसारा वाढायला लागला . हा पसारा सांभाळण्यासाठी त्यांना विश्वासू माणूस हवा होता .कामात मदतीसाठी त्यांनी आपल्या या कामसू धडपड्या चुलत भावाला मुंबईला बोलावलं . सुरिंदर कपूर भावाच्या बोलावण्यावरून मुंबईला आला . चित्रपट निर्मितीच्या कामात पृथ्वीराज कपूर यांना मदत करायला लागला .कामाला वाघ असला तरी स्वतःच मार्केटिंग करण्याची कला सुरिंदरकडे नव्हती . कपूर घराणं म्हणजे कलाकारांची खाण असं समीकरण असलं तरी आपण कलावंत नाहीत ,आपण पडद्यामागेच ठीक आहोत याची दुखरी जाणीव पण सुरिंदर कपूरला असावी . अनेक वर्ष 'नारायण ' गिरी केल्यावर सुरिंदर कपूरने स्वतः निर्माता बनण्याचं ठरवलं .घरातली कुठलीही पाती वेगळं व्हायचं म्हणलं की धुसफूस होतेच . तशी ती कपूर घराण्यात पण झाली .एव्हाना पृथ्वीराज कपूर यांची पुढची पिढी सिनेमात आली होती आणि तुफान यशस्वी पण झाली . निर्माता बनलेल्या सुरिंदर कपूर यांची वाटचाल मात्र अडखळतच चालू होती .अपवाद वगळता यशाचं तोंड सुरिंदर कपूर यांना बघायला मिळालं नाही . पहिले भावाच्या आणि नंतर पुतण्यांच्या सावलीत सुरिंदर कपूर कायमचे झाकोळून गेले .
वयम्

तेही एक बरंच झालं!

अनिल अवचट | 7 वर्षांपूर्वी

मुलींनी आम्हांला सतत शिकवलं, त्याची एक आठवण. त्यावेळी आमच्याकडे जुनी झालेली स्कूटर होती. दहा-पंधरा वर्षे वापरलेली, डुगडुगणारी. पण आम्हा चौघांचं  तिच्यावर  फार प्रेम होतं. संसाराचा आधार होती. तिच्यावर मी मुलींना कधी कधी शाळेत पोहचवायचो.  उशीर झाला किंवा शाळेत लवकर जायचं असेल तर मुक्ता, यशो दोघेही मागे  बसायच्या.
रुपवाणी

हम दिल दे चुके, बिल क्या चीज हैं?

टीम सिनेमॅजिक | 7 वर्षांपूर्वी

‘इस रोल के बाद साउथवाले आप को अपना लेंगे’, हे कमल यांचं म्हणणं खरं ठरलं होतं. टिनू बेंगळुरूत एका हॉटेलमध्ये गेले. सर्वजण त्यांच्याकडे डोळे विस्फारून पाहात होते. जेवण झाल्यानंतर त्यांनी बिल मागितलं. तेव्हा हॉटेलमालकानं नकार दिला. म्हणाला, ‘हम आप को दिल दे बैठे हैं, बिल क्या चीज हैं?’ असाच अनुभव त्यांना दक्षिणेत ठिकठिकाणी येऊ लागला. त्यातूनच दक्षिणेतील कलाप्रेम अन् दिलेरीही कळली.
वयम्

स्पर्धा आणि तुलना होणारच!

मनीषा नित्सुरे-जोशी | 7 वर्षांपूर्वी

कामाच्या  वेळी  काम,  अभ्यासाच्या वेळी अभ्यास,  शाळेच्या वेळी शाळा-कॉलेज आपण करतोच  आणि ते केलंच पाहिजे. पण या दरम्यान मिळणार्‍या मोकळ्या वेळेत तुम्हांला जे आवडतं, ज्यात तुमचं मन चांगलं रमतं ते करायला पाहिजे. मला हस्तकलेची खूप आवड आहे. दोन दिवस सुट्टी मिळाली की, मी कागद,  कापड आणून कलाकुसर करते. विणकाम,  भरतकाम करते अजूनही. त्यातून दुसर्‍या कुणाला काहीही फायदा नाही, पण माझं मन रमतं.
वयम्

अनंत अमुची ध्येयासक्ती...

श्रीराम शिधये | 7 वर्षांपूर्वी

विक्रम हे अवतरणयान (लँडर) त्याच्या पोटातल्या ‘प्रज्ञान’ या संचारयानासह (रोव्हर) चंद्राच्या दक्षिण ध्रुव प्रदेशात अलगदपणं उतरलं असतं, तर त्यानं या मोहिमेच्या यशाचा कळस गाठला असता. त्यात आपल्याला यश मिळालं नसलं, तरी वरील चार गोष्टींचा विचार करता आपल्याला मिळालेलं यश हे नाउमेद होण्यासारखं नाही.
वयम्

वाजणारी थंडी आणि आल्याचा चहा

श्रीकांत बोजेवार | 7 वर्षांपूर्वी

‘मग याला ‘आल्याचा चहा’ म्हणायला पाहिजे!’ बिरबलाच्या या कोटीवर बादशहा मनापासून हसला आणि मग महाद्वारातून दोघेही महालात शिरले. रक्षकाने यावेळी परत सलाम केला, तो बिरबलासाठी आहे, हे बादशहाच्याही लक्षात आलं.
वयम्

हत्तीचं सुंदर घर

आनंद शिंदे | 7 वर्षांपूर्वी

हत्तीच्या घरात हत्तीला हवी असलेली महत्त्वाची गोष्ट फार मुबलक प्रमाणात असते, ते म्हणजे खाणं आणि पाणी. घराची जागा निवडताना हत्ती त्याचं आवडतं खाद्य तिथे आहे ना हेही बघून घेतो. हत्तीला हवं असलेलं गवत, बांबू, फणस आणि अगदी लाकूडसुद्धा मुबलक आहे ना, ते तो बघत असतो. एखादं मोठ्ठं  कलिंगड आपण घरातले सगळे मिळून खातो ना, ते हत्ती दोन घासांत खातो, हे मी स्वतः बघितलंय. साधारण दीडशे किलो खाण्याऱ्या हत्तीला एक कलिंगड ते काय?
पुनश्च

केवढी ही ज्ञानाची हौस आणि शीलाची काळजी!

वि. वि. बोकील | 7 वर्षांपूर्वी

मानसशास्त्रांतील सर्व उपलब्ध कसोट्या तंतोतंत पाळणारी दुर्दैवाने एकही माला आज बाजारांत नाही असे दुःखाने म्हणावे लागते.
पुनश्च

'एकोणीसशे चौऱ्यांशी' मधलं उध्वस्त विश्र्व

शिरीष सहस्रबुद्धे | 7 वर्षांपूर्वी

आयुष्यभर वास्तवाशी इमान ठेवणाऱ्या ऑरवेलनं शेवटच्या कादंबरीचा नायक दाखवला तो वास्तवाचं विकृतीकरण करून पोट भरणारा!
रुपवाणी

सरोज खान

टीम सिनेमॅजिक | 7 वर्षांपूर्वी

निर्मला नागपाल उर्फ सरोज खानचे पालक पूर्वी पाकिस्तानात रहात होते. वडिलांचा मोठा बिझिनेस होता पण १९४७ मधे देश स्वतंत्र झाल्यावर फाळणीमुळे सर्व सोडून भारतात आले ते अगदी निर्वासित बनून! १९४८ मधे छोट्या सरोजचा जन्म झाला. ते माहिमला P W D चाळीत एका छोट्या खोलीत रहात होते. घरची इतकी गरीबी कि कित्येकदा उपाशीपोटी झोपायची वेळ येई अशा वेळी शेजारचा भजी विकणारा ठेलेवाला उरलेली भजी आणि पाव आणून देत असे. आईला संकोच वाटे ती नाही म्हणे पण तो भला माणूस म्हणे, माई बच्चोंने क्या बिगाडा है!  कम से कम उन्हे तो भूखेपेट मत सोने दो!
वयम्

संक्रांतीची नाती

मंजिरी हसबनीस | 6 वर्षांपूर्वी

      ‘मकरसंक्रांती’ शब्दात ‘क्रांती’ हाही शब्द आला आहे. क्रांती म्हणजे प्रगतीसाठी केलेला बदल, तर उत्क्रांती म्हणजे उत्तरोत्तर घडलेला बदल. क्रांती हा शब्द खगोलशास्त्रातही वापरतात. विषुववृत्तापासून ग्रह-तारे ज्या अंतरावर असतात, त्या अंतराला ‘क्रांती’ असं म्हणतात.
वयम्

साधं, स्वच्छ माणूसपण

शुभदा चौकर | 6 वर्षांपूर्वी

‘नवी तालीम’चा शिक्षणप्रयोग मीच सुरू केला, परंतु तिथे लक्ष द्यायला मला पुरेसा वेळ मिळाला नाही तेव्हा मी ते काम इतरांवर सोपवलं. स्वच्छतेची, टापटीपीची जाणीव हा ‘नवी तालीम’ शिक्षणपद्धतीचा गाभा आहे असं मला वाटतं.
रुपवाणी

अर्धसत्य - व्यवस्थेवरचं परिणामकारक भाष्य

टीम सिनेमॅजिक | 6 वर्षांपूर्वी

गोविंद निहलानी यांनी दिग्दर्शित केलेला अर्धसत्य हा भारतीय समांतर चळवळीतील एक महत्त्वाचा चित्रपट आहे. आर्ट फिल्म व्यावसायिकदृष्ट्या यशस्वी होऊ शकते हे अर्धसत्यने सिद्ध केलं, वास्तव रुपवाणीच्या समांतर चित्रपट विशेषांकात हर्षद सहस्त्रबुद्धे यांनी लिहिलेला अर्धसत्यवरील हा लेख.
रुपवाणी

‘तरी कसे फुलतात गुलाब हे ताजे’

टीम सिनेमॅजिक | 6 वर्षांपूर्वी

विठ्ठलराव विखे पाटलांनी इ.स.१९४९ साली अहमदनगर जिल्हयातील प्रवरा नगर येथे महाराष्ट्रातील पहिला सहकारी साखर कारखाना सुरू केला. नंतर  पश्चिम महाराष्ट्रात सहकारी साखर कारखान्यांचं मोठं जाळंच उभं राहिलं. बघता बघता हे सहकारी साखर कारखाने आर्थिक व राजकीय सत्तेची केंद्र झाली. यातूनच ‘साखर सम्राट’ हा शब्द वापरात आला. पश्चिम महाराष्ट्रात जसे ‘साखर सम्राट’ तसेच गुजराथेत ‘तेल सम्राट’ तर विदर्भात ‘कापूस सम्राट’ निर्माण झाले.  त्या त्या भागातील पारंपरिक पिकाभोवती सहकारी चळवळ उभी राहिली. या सहकारी कारखान्यांमुळे त्या त्या भागाचा आर्थिक तसेच शैक्षणिक विकास झाला. मात्र बघता बघता या सहकारी चळवळीत अपप्रवृत्तीr शिरल्या व मग सुरू झाला पैशाचा व आर्थिक राजकीय सत्तेचा माज आणि नंगा नाच. ही पार्श्वभूमी लक्षात ठेवत ‘सामना’या चित्रपटाला सामोरं जावं लागतं.
रुपवाणी

पॅरासाईट:क्षुल्लक माणसांचा नश्वर वास

टीम सिनेमॅजिक | 6 वर्षांपूर्वी

पॅरासाईट हा चित्रपट पहायला पुणे इंटरनॅशनल फिल्म फेस्टिवलमधे तुफान गर्दी उसळली होती. मागच्या वर्षी कान महोत्सवात उत्कृष्ट फिल्मसाठी पाम दि ओर मिळवणारी आणि जगभरात चर्चिली गेलेली दक्षिण कोरियाची ‘पॅरासाईट’ ही फिल्म पिफच्या रसिक प्रेक्षकांसाठी आकर्षण होती यात नवल नाही. रांग इतकी लांब होती की, बरेच लोक परत गेले. शेवटच्या थराला तुम्ही कुठेही असलात तरी कमीच मिळतं किंवा मग तुम्हाला मिळतंच नाही. हा जगाचा नियम आहे. पॅरासाईट अशा शेवटच्या थरातल्या माणसांविषयी काही सांगतो.
रुपवाणी

संपादकीय

टीम सिनेमॅजिक | 6 वर्षांपूर्वी

प्रभात चित्र मंडळातर्फे गेली २७ वर्षे प्रकाशित होणारे चित्रपटांचा, अभ्यासपूर्ण आढावा घेणारे मराठीतील एकमेव त्रेैमासिक वास्तव रुपवाणी आता डिजिटल रुपात बहुविध.कॉम वर प्रसिद्ध होत आहे. जानेवारी-फेब्रुवारी-मार्च २०२० च्या अंकातील संपादकीय .
रुपवाणी

उद्रेकाच्या उंबरठ्यावर जोकर

टीम सिनेमॅजिक | 6 वर्षांपूर्वी

अमेरिकेतील डिसी कॉमिक्सने निर्माण केलेली सुपरमॅन, बॅटमॅन ही काल्पनिक पात्र पडद्यावर जिवंत झाली आणि त्यांच्या मार्गात अडथळे आणणारा खलनायक म्हणून जोकर ही व्यक्तिरेखासुद्धा! क्रिस्तोफर नोलनच्या बहुचर्चित डार्क नाईट या चित्रत्रयीमधून जोकरचे खलनायकी रूप प्रेक्षकांनी याआधी पाहिलं आहे. गॉथम शहरात अराजक माजवणारा जोकर व त्यापासून सर्वसामान्य जनतेचं संरक्षण करणारा बॅटमन यांच्यातील द्वंद्वाचा थरार प्रेक्षकांनी अनुभवलाय. टॉड फिलिप्सचा जोकर या द्वंद्वाच्या  आधीची गोष्ट सांगतो.
रुपवाणी

‘समांतर सिनेमा’ फिल्म सोसायटीचे योगदान

टीम सिनेमॅजिक | 6 वर्षांपूर्वी

फॉर्मुला नाकारणारा पथेर पांचाली हा पहिला शुद्ध सिनेमा. कान्स महोत्सवात त्याला पारितोषिक मिळाल्याने भारतभर त्याचे नांव झाले. सर्व महानगरात तो दाखवला गेला आणि सिनेमाकडे गांभीर्याने पाहणाऱ्या मूठभर सुशिक्षित वर्गांत चित्रपटही साहित्याप्रमाणे कला आहे याची जाणीव निर्माण झाली.‘पथेरपांचाली’च्या निर्मितीमागे कलकत्ता फिल्म सोसायटी हा मूळ स्रोत होता, हे लक्षांत येताच बंगालमधे १९५५ नंतर अनेक फिल्म सोसायट्या निर्माण झाल्या आणि  ‘प्रेक्षक चळवळ’ देशभर नेण्यासाठी फिल्म सोसायट्यांचे फेडरेशनही कलकत्ता फिल्म सोसायटीच्या पुढाकाराने स्थापन झाले. (वास्तव रुपवाणी  अंक ऑक्टोबर-डिसेंबर २०१९)
पुनश्च

खानोलकर यांच्या (तेंव्हा) अप्रकाशित कविता

चिंतामणी त्र्यंबक खानोलकर | 6 वर्षांपूर्वी

८ मार्च रोजी कविवर्य आरती प्रभूंचा जन्मदिन होता -त्यानिमित्त त्यांच्या काही अप्रकाशित कविता खास पुनःश्चच्या वाचकांसाठी
रुपवाणी

संस्कृतीला तंत्रज्ञानाची कास

टीम सिनेमॅजिक | 6 वर्षांपूर्वी

आपल्या दैनंदिन आयुष्यामध्ये डिजिटल तंत्रज्ञान आणि त्याचा वापर हे आता एक अविभाज्य अंग बनले आहे. आपल्या हाताला आणि किंबहुना डोक्याला मोबाईल अक्षरश: चिकटला आहे. दर काही मिनिटांनी मोबाईल चेक केल्याशिवाय आपल्याला चैन पडत नाही. दिवसातून कित्येक तास शरीराने आणि मनाने आपण मोबाईलमध्ये गुंतलेलो असतो. अशा वेळी जगभरातील संग्रहालये आणि आर्ट गॅलरी यांच्यापुढे लोकांना आकर्षित करण्याचे मोठे आव्हान उभे आहे.
रुपवाणी

अॅनिमेटर - राम मोहन (२६ ऑगस्ट १९३१-११ ऑक्टोबर २०१९)

टीम सिनेमॅजिक | 6 वर्षांपूर्वी

संजीवनी विद्या जाणणारे शुक्राचार्य फक्त प्राण गेलेल्यांना जिवंत करतात. अॅनिमेटर निर्जीवांनाही प्राण बहाल करू शकतो. त्याच्या जगात दगडांना पंख फुटतात. भरभक्कम प्राणी क्षणात सपाट होतात व रेषारूप होतात. रूप बदलून पुन्हा त्रिमिती होतात. भौतिक जगाचे कोणतेही नियम लागू नसलेली परीकथांच्यापेक्षाही अद्भुत, साय-फायच्या जगांपलीकडची जगेही अॅनिमेटर निर्माण करतात. मिकी माऊस जसा जगात सर्वत्र प्रवास करू लागला तशीच त्याला जन्म देणारी अॅनिमेशनची कला जगातल्या अनेक देशात नित्यनवीन रूपात, विविध संस्कृतींचे संस्कार व रंगढंग घेत पसरू लागली. राम मोहन हा ह्याच परंपरेतला भारतीय कलावंत होता.
रुपवाणी

प्रास्ताविकाऐवजी

टीम सिनेमॅजिक | 6 वर्षांपूर्वी

अशोक राणे यांच्यासारख्या कार्यकर्तृत्वाच्या, ‘सिनेमा पाहणाऱ्या माणसा’च्या आत्मकथनाला मी प्रास्ताविक ते काय लिहिणार? म्हणून हे लिहितोय....प्रास्ताविकाऐवजी.
मराठी प्रथम

माझी मराठी शाळा आणि माझे नावीन्यपूर्ण उपक्रम - (भाग १)

गुणेश कौसल्या जगन्नाथ | 6 वर्षांपूर्वी

देशोदेशींच्या आलेल्या प्रतिसादांनी मुले आनंदून गेली. काही देशांनी त्यांचे नकाशे तर काही देशांनी चक्क चलनही पाठवले.
वयम्

बहुरूपी फ्लूचे दशावतार

डॉ. उज्ज्वला दळवी | 6 वर्षांपूर्वी

करोना व्हायरसची लागण झाली की आजाराची लक्षणं दिसायला दहाबारा दिवस सहज जातात. एकविसाव्या शतकातला माणूस तेवढ्या काळात व्हायरसची पेरणी करायला जगाच्या दुसर्‍या टोकाला पोचू शकतो. डिसेंबरपासून सुरू झालेली साथ आतापर्यंत जगभर पसरली आहे असं धरूनच चालायला हवं. तिला आटोक्यात ठेवणं ही आपली सगळ्यांची जबाबदारी आहे.
पुनश्च

भाऊराव माडखोलकर : एक बहुपेडी व्यक्तिमत्व

सुनील सुभेदार | 6 वर्षांपूर्वी

“माडखोलकर नसते, तर विदर्भाचा संयुक्त महाराष्ट्रात समावेश करण्याचा प्रश्न उपस्थित झाला नसता,” असे बापूजी अणे यांनी, राज्यपुनर्रचना आयोगापुढे साक्ष देताना म्हटलेले असले, तरी राजकारण हाही त्यांच्या बौद्धिक जीवनातील अग्रक्रमाचा विषय नव्हता.
पुनश्च

शाहीर दादा कोंडके आणि विच्छा

वि. ग. सातारकर | 6 वर्षांपूर्वी

‘विच्छा माझी पुरी करा’ने लोकनाट्यांच्या लोकप्रियतेचे उच्चांक मोडले. या वसंत सबनीसांच्या लोकनाट्यामुळे दादा कोंडके हे नांव महाराष्ट्रभर खऱ्या अर्थानें गाजूं लागले.
पुनश्च

इदंमम शरीरं

माधव आचवल | 6 वर्षांपूर्वी

मातीचं भांडं, मातीला मिळेल. हे अटळ सत्य खरंच. पण आज हे भांडं अभंग आहे. त्याला आकार आहे. त्यात सोनेरी बुडबुडे वर उठविणारी वारुणी काठोकाठ भरलेली आहे. जोपर्यंत हे पात्र हातात आहे तोपर्यंत ते घट्ट पकडून धरीन, पीत राहीन.
पुनश्च

अ.भि.शहाः माणसं स्थापन करणारी संस्था

दिलीप पुरुषोत्तम चित्रे | 6 वर्षांपूर्वी

देशभर हिंडून शहांनी माणसं ‘स्थापन’ केली. संस्थांप्रमाणे, किंवा संस्थांपेक्षाही, माणसं स्थापन करण्याची त्यांना आवड होती. त्यांच्या मानवतावादाचा नेमका हाच अर्थ होता.
ललित

हा पुरस्कार आपल्या कामासाठीचा (सरस्वती सन्मान)

श्री. रमाकांत रथ | 6 वर्षांपूर्वी

स्वयंस्फूर्तीचा दावा करण्याऐवजी, आपल्या हातून घडलेल्या निर्मितीसंबंधात कृतज्ञतेची भावना बाळगणं आपल्यासाठी हितकारक आहे.
पुनश्च

आला क्षण गेला क्षण

विघ्नहरी देव | 6 वर्षांपूर्वी

काळपुरुष क्षणाक्षणाला एक नवा खेळ करून राहिला आहे. काळ हा एक सागर आहे. असे म्हटले तर, एकेका लाटेबरोबर कणाकणांनी तो आपल्या पायाखालची वाळू न कळत पुढे पुढे ओढतो आहे.
रुपवाणी

छोटी-सी बडी बात!

टीम सिनेमॅजिक | 6 वर्षांपूर्वी

१९७०-८० च्या दशकात सारा आकाश, रजनीगंधा, खट्टा -मिठा यासारखे लोकप्रिय चित्रपट निर्माण  करणाऱ्या बासू चटर्जी यांना आदरांजली वाहणारा लेख ...
वयम्

मानवा, सोड तुझा अभिमान

सुबोध जावडेकर | 6 वर्षांपूर्वी

अनेक जातीचे पक्षी आणि खारीसारखे प्राणी भविष्यकाळात उपयोगी पडावं म्हणून अन्न – मुख्यत्वे करून झाडांच्या बिया - जमिनीत पुरून ठेवतात. ‘स्क्रब जे’ नावाचा पक्षी जवळजवळ २०० निरनिराळ्या ठिकाणी बिया पुरून ठेवतो आणि त्या सगळ्या जागा त्याच्या लक्षात असतात. खारींची स्मरणशक्ती त्या मानानं बेताची असते. त्याही बिया पुरून ठेवतात पण बहुतेकवेळा त्या कुठं पुरल्या आहेत ते विसरून जातात! पुढं पाऊस पडला की त्या बिया रुजतात आणि झाड वाढू लागतं. खारींचा विसराळूपणा अशा रीतीने झाडांच्या पथ्यावर पडतो. जंगलं वाढवण्यात त्या खरोखरच ‘खारीचा वाटा’ उचलतात. 
मराठी प्रथम

बोलीभाषांची ढाल आणि भाषेची शुद्ध-अशुद्धता (भाग ३)

नमिता धुरी | 6 वर्षांपूर्वी

...अशा लोकांनी सर्व प्रकारच्या भाषांना स्वत:च्या आयुष्यातून हद्दपार करून भाषाविरहित आयुष्य जगून दाखवावं.
मराठी प्रथम

भाषाविचार - भाषिक संचित (भाग - ९)

डॉ. दीपक पवार | 6 वर्षांपूर्वी

पुस्तकं, ईबुक्स, ऑडिओ बुक्स, संकेतस्थळं, ब्लॉग्ज ही एकविसाव्या शतकातील नवी शस्त्रं आहेत. ज्या भाषकांकडे ती असतील त्यांचा निभाव लागेल
मराठी प्रथम

संयुक्त महाराष्ट्राची चळवळ आणि लोकशाहीर द. ना. गव्हाणकर

प्रतीक्षा रणदिवे | 6 वर्षांपूर्वी

संयुक्त महाराष्ट्राच्या चळवळीत शाहीर अण्णाभाऊ साठे आणि शाहीर अमर शेख यांच्याइतकाच सक्रिय सहभाग होता, शाहीर द. ना. गव्हाणकर यांचा.
रुपवाणी

विशफुल थिंकिंग आणि निशिकांत कामत

टीम सिनेमॅजिक | 6 वर्षांपूर्वी

सकारात्मक भावनेचा आविष्कार निशिकांत कामतच्या चित्रपटातून पहायला मिळाला. त्याच्या सगळ्या व्यक्तिरेखा न्याय मिळवण्यासाठी आपापल्या क्षमतेनुसार व्यवस्थेशी लढा देताना आणि त्यात यशस्वी होताना दिसतात. चित्रपटातील विशफुल थिंकिंग वास्तवात मात्र अभावानेच उतरतं, हे निशिकांत कामतच्या अकाली मृत्यूने सिद्ध करून दाखवलं.
वयम्

नववर्ष स्वागताच्या तऱ्हा

मेधा आलकरी | 5 वर्षांपूर्वी

नववर्षाचा सूर्योदय म्हणजे त्यांच्या लेखी भाग्योदय! नववर्ष साजरं करण्याच्या किती वेगवेगळ्या प्रथा आहेत बघा. कुणासाठी रंग महत्त्वाचा. -शुभ्र म्हणजे शांती. कुणासाठी अॅक्शन महत्त्वाची- खुर्चीवरून उडी, लाटांवरून उडी, फर्निचरची फेकाफेक, नाहीतर पाण्याचा वर्षाव, दारात बशा फोडणे किंवा गल्लीत सामान घेऊन फिरणे! तर कुणासाठी खाणे महत्त्वाचे. गोलाकार संत्र, द्राक्ष, नाहीतर डाळिंबाचे दाणे. जेवणात नाण्यांची आठवण करून देणारी चवळी, किंवा काळासारखा पुढे पुढेच सरकत जाणारा मासा. या सगळ्या चालीरीतींमध्ये मला जाणवतो आशावाद ! नवीन वर्ष, नव्या आकांक्षा! नवी उमेद!... ‘एकाच या जन्मी जणू, फिरुनी नवे जन्मेन मी!’
पुनश्च

तीन वर्षे, दोन महिने, तेवीस दिवस...

डॉ. विजय पांढरीपांडे | 5 वर्षांपूर्वी

तरुण पिढीला भविष्यासाठी सुसज्ज करायचे म्हणजे नवनवीन आव्हानांची त्यांना जाणीव करून द्यायची. ती आव्हाने पेलण्याची क्षमता त्यांच्यात निर्माण करायची. खरे तर हेच शिक्षणाचे खरे उद्दिष्ट.
पुनश्च

परदेश प्रवास आणि भोजनभाऊ

स. गं. मालशे | 5 वर्षांपूर्वी

धर्म बुडेल या समजुतीखातर ज्यांनी विलायतेची वारी करण्याचे टाळले. स.गं. मालशे यांच्या या लेखात भारतीयांचे परदेश गमन आणि प्रायश्चित यांच्या सुरस आणि चित्तचक्षुचमत्कारिक कथा सांगितल्या आहेत.
वयम्

आता शुक्रावर स्वारी!

डॉ. बाळ फोंडके | 5 वर्षांपूर्वी

शुक्राभोवती लंबवर्तुळाकार कक्षेमध्ये राहून त्याच्या पृष्ठभागाचं तसंच वातावरणाचं निरीक्षण करण्याचं उद्दिष्ट ‘शुक्रयान-१’ पुढे ठेवलं गेलं आहे. या कक्षेमध्ये शुक्रयान त्या ग्रहाच्या सर्वांत जवळ म्हणजे ३०० किलोमीटर अंतरावर असेल; तर त्याचा सर्वांत दूरचा पल्ला ३६,००० किलोमीटर इतका दूर असेल. पण यानावर अतिशय संवेदनशील उपकरणांचा मोठाच संच असणार आहे. त्यामुळे खास करून वातावरणात होणार्याण निरनिराळ्या रासायनिक अभिक्रियांविषयीची तपशीलवार माहिती मिळू शकेल. त्यामुळे तिथे फॉस्फिन वायू कसा तयार होतो, याचं गूढ उकललं जाईल. त्यातूनच मग तिथे सजीव सृष्टी असण्याच्या शक्यतेचीही शहानिशा होण्याची उमेद बाळगता येते.
पुनश्च

इरावती कर्वे- भावनाशील , उत्कट आणि मनस्वी

विद्याधर पुंडलिक | 5 वर्षांपूर्वी

ज्ञानाची, संशोधनाची क्षितिजे पाहता पहाता, महाराष्ट्रात, देशात आणि परदेशातही बाई कीर्तीमान होत गेल्या. पण स्त्रीत्वाच्या ऋजुतेच्या, खोल शहाणपणाच्या त्यांच्या नितळ जाणीवा कधी हादरल्या नाहीत.त्यांची जीवशक्ती चिवट अन् सळसळती आहे. त्यांच्या प्रेरणा आकांक्षेच्या आणि प्रभुत्व गाजविण्याच्या, हट्टी आणि बेचैन आहेत. त्यांचे मन, सौंदर्याच्या नितळ जाणीवेमुळे कमालीचे संवेदनाशील आहे.
वयम्

मासा व्हायचं, पान नाही !

डॉ. आनंद नाडकर्णी | 5 वर्षांपूर्वी

आराम केला ही चांगलीच गोष्ट आहे. आराम ही गरज असू शकते. थोडा जास्त आराम करणं ही फारतर चूक होती; तो गुन्हा नव्हता. गुन्ह्याला शिक्षा असते, चुकीची दुरुस्ती असते. त्यामुळे चुकीची दुरुस्ती करायची सुरुवात करावी. पण आरामाचं रूपांतर स्थितिशीलतेत (inertia) होऊ नये, याकडे लक्ष दिलं पाहिजे.
पुनश्च

घटका गेली पळें गेलीं

जयवंत दळवी | 5 वर्षांपूर्वी

आचार्य अत्रे ही व्यक्ती नव्हतीच! ती एक सर्वस्पर्शी संस्था होती. सामान्यापासून असामान्यापर्यंत जीवनाच्या सर्व थरांवर ही संस्था सर्वांना स्पर्श करीत होती
पुनश्च

खानोलकरचे देणे - भाग १

पु. ल. देशपांडे | 5 वर्षांपूर्वी

हा एक नवलाचा पक्षी ह्या मराठी साहित्यात आला काय, गायला काय, नाचला काय, कधी कळले-कळलेसे वाटणारे बोलला काय आणि कळण्या-न कळण्याच्या सीमेवरचे काहीतरी सांगता सांगता एकदम पुन्हा ज्या अज्ञात घरट्यातून आला होता तिथे निघूनही गेला काय! त्याच्या निर्मितीसारखेच सारे काही अद्भुत.
मराठी प्रथम

भाषाविचार - प्रादेशिक सिनेमा आणि उठवळ अभिजात प्रेक्षक (भाग - १२)

डॉ. दीपक पवार | 5 वर्षांपूर्वी

आपल्या भाषा-संस्कृतीबद्दल फक्त आपापल्या भाषांमध्ये न बोलता ते इंग्रजीतही सकस बोलता, लिहिता, मांडता आलं पाहिजे; जेणेकरून प्रादेशिक भाषांच्या समर्थकांच्या आत्मविश्वासात भर पडू शकेल.
वयम्

पर्यावरणाचा सच्चा दोस्त

'वयम्' प्रतिनिधी | 5 वर्षांपूर्वी

सोहम नववीत असताना त्याने ‘लोकसत्ता’त स्वीडनच्या ग्रेटा थुनबई (सगळेजण तिचे नाव थुनबर्ग असे लिहितात, पण त्याचा स्वीडिश उच्चार आहे- थुनबई) बद्दल वाचले. तिच्या ‘Fridays for Future’ या मोहिमेची ओळख झाली. तेव्हा सोहमने ठरवले की, आपणही या मोहिमेत सहभागी व्हायचं! आता तो Fridays for future- Indiaच्या ४० जणांच्या Research and Study team मध्ये आहे
वयम्

ऋषीऋण : चरक ऋषी

कांचन वाटवे-जोशी | 5 वर्षांपूर्वी

सुरुवातीला चरकाचे म्हणणे धुडकावून लावणाऱ्या मित्रालाही चरकांनी त्यांचा होरा बरोबर असू शकतो, हे पटवले. नंतर त्याच मित्राच्या मदतीने त्यांनी ती मेलेली मेंढी आणि विषारी गवत, विषाची तीव्रता तपासण्यासाठी घरी नेले. सूक्ष्म निरीक्षण, परीक्षण आणि सहसंबंध जोडण्याच्या वृत्तीमुळे त्यांची आवड हळूहळू ज्ञानात बदलू लागली. गुरूगृही जाऊन त्यांनी आयुर्वेदाचा रीतसर अभ्यास सुरू केला.
वयम्

इंटरनेटच्या प्रवासाला जाताना

उन्मेष जोशी | 5 वर्षांपूर्वी

पब्लिक प्लॅटफॉर्मवर, इन्स्टाग्रामवर जे मोठे ग्रुप्स असतात, त्या ग्रुप्सवर लिंक टाकू नयेत, कारण त्या ग्रुपमध्ये अनेक लोक असतात. वरील घटनेत मुलांच्या सतर्कतेमुळे पुढचा धोका टळला होता. पण प्रत्येकवेळी असंच होईल असं नाही. हॅकर्स वेगवेगळ्या प्रकारे घुसण्याचा प्रयत्न करत असतात.
पुनश्च

जीवनाचा आनंद

काका कालेलकर | 5 वर्षांपूर्वी

भोगप्रधान आनंद शक्ती क्षीण करतो. भावनाप्रधान आनंद माणसाला उच्च पातळीवर ठेवतो. ज्याला आनंद अनुभवायचा आहे, त्याने आनंदांत बुडून जातां कामा नये.
मराठी प्रथम

शब्दांच्या पाऊलखुणा - शेर शिजवला अन् विस्तव विझवला (भाग २३)

साधना गोरे | 5 वर्षांपूर्वी

‘वि’ हा उपसर्ग लावून ‘विस्तव’ म्हणजे स्तुती करण्याची वेदांतातील एक देवता अशीही एक व्युत्पत्ती सांगितली आहे.
पुनश्च

मांजरेकर यांना मान (?)पत्र

दि. श्री. | 5 वर्षांपूर्वी

मांजरेकर निवृत्त झाले तेंव्हा म्हणजे १९६५ साली प्रसिद्ध झालेला हा लेख नमुनेदार आहे. याला गुणवर्णन म्हणावे की दोषदिग्दर्शन असा प्रश्न पडेल. परंतु यातून त्यांच्या उणे-अधिक दोन्ही बाजू छान सांगितलेल्या आहेत,
मराठी प्रथम

शब्दांच्या पाऊलखुणा - म्हणे वडाला वांगी! (भाग - २४)

साधना गोरे | 5 वर्षांपूर्वी

आजच्या वेगवान समाजमाध्यमांच्या काळात वडाच्या झाडाला वांगी आणण्यात आपला हातभार लागू नये, एवढी काळजी तर आपण नक्कीच घेऊ शकतो!
वयम्

घाम करी काम

डॉ. उज्ज्वला दळवी | 5 वर्षांपूर्वी

व्यायाम करताना स्नायूंच्या हालचालीने शरीरातली उष्णता वाढते. ती कमी करायला घाम येतो. पण दमट हवेत झोपल्याझोपल्याही घाम येतो. म्हणून केवळ ‘घाम आला म्हणजे पुष्कळ व्यायाम झाला’ असं समजणं बरोबर नाही. त्याउलट कोरड्या हवेत कितीही व्यायाम केला तरी घाम येतच नाही. म्हणून गरम, कोरड्या हवेत घाम येईपर्यंत व्यायाम करत राहणं हे उष्माघाताला आमंत्रण ठरतं. घामातून जे पाणी बाहेर पडतं त्याने शरीराचं वजन तात्पुरतं घटतं, पण तेवढ्याने चरबी घटत नाही.
वयम्

फिनलंड शाळा भाग ३: आवडता विषय घरकाम

शिरीन कुलकर्णी | 5 वर्षांपूर्वी

लहानपणापासून ही सगळी कामं स्वतः केल्यामुळे मुलांना कुठलंच काम करण्यात कमीपणा वाटत नाही. इलेक्ट्रिशियन, प्लम्बर, रंगारी या सगळ्यांना फार मानाने वागवलं जातं. या सगळ्या विषयांमध्ये बॅचलर, मास्टर्स आणि अगदी Ph.D. सुद्धा करता येते, बरं का!
पुनश्च

बागलांची राई

चिंतामणी त्र्यंबक खानोलकर | 5 वर्षांपूर्वी

‘मी’च्या घटाची शेवटची माळ ज्या दिवशी पुरी होईल त्या दिवशी माझ्याही आत्म्याची त्या मठातल्या अंधारात एक इवलीशी पिवळी पाकोळी होऊ दे. फेर धरण्यासाठी.
पुनश्च

प्रकाशनव्यवसायातील खाचखळगे

मुलाखत - वामनराव भट | 5 वर्षांपूर्वी

‘अभिनव प्रकाशन’चे श्री. वा. वि. भट यांची श्री. भानू शिरधनकर यांनी घेतलेली मुलाखत - प्रकाशक नवे लेखक जन्मास घालतो असे कधी कधी म्हटले जाते, त्यात किती तथ्य आहे?’’ मी विचारले.
पुनश्च

आंबट आणि गोड महाराष्ट्र

बी. चैतन्य देव | 5 वर्षांपूर्वी

कल्पनेच्या भराऱ्या आणि स्वप्ने मराठ्यांमध्ये नाहींत, पण त्यांच्याजवळ जमिनींत घट्ट पाय रोवून उभा ठाकणारा वास्तववाद आणि सत्यप्रेम हे गुण आहेत.
संपादकीय

खुशखबर एकल सभासदत्वाची

संपादकीय | 5 वर्षांपूर्वी

वर्षभराचे फक्त ५१६ रुपये भरून बहुविधवरील प्रत्येक नियतकालिक, प्रत्येक दिवाळी अंक, प्रत्येक डी-बुक आणि प्रत्येक ब्लॉग, आपले सभासद वाचू शकणार आहेत.
हॉटेल चालवणं खायचं काम नाही !!

रेस्टॉरन्ट मधील सेल्समन अर्थात वेटर्स

किरण भिडे | 5 वर्षांपूर्वी

कोणी लहानपणापासून अशी महत्त्वाकांक्षा मनात धरून मोठं होत नाही की मला मोठं झाल्यावर वेटर व्हायचं आहे.
महा अनुभव

‘ब्लॅक लाइव्ह्ज’आणि ‘व्हाइट प्रिव्हिलेज’ - जानेवारी २०२१

अनिल परांजपे | 5 वर्षांपूर्वी

भारतात आरक्षणातून दलितांचे हक्क रक्षित केले गेले आणि त्यातून ‘सवर्ण प्रिव्हिलेज’ला मुळातच जरा शह दिला गेला.
पुनश्च

राजकारणात मराठी माणूस

काकासाहेब गाडगीळ | 5 वर्षांपूर्वी

इतिहासाच्या पार्श्र्वभूमीमुळे मराठी मन राजकारणाकडे एका निराळ्या दृष्टीने पाहू लागले. व्यक्तिगत पराक्रमाला अगर प्रयत्नांना पुढे वाव कमी, संघे शक्तिः कलौयुगे ही युगाची प्रेरणा, यांची जाणीव होऊ लागली. प्रक्षोभ व प्रेरणा यांतील फरक कळूं लागला, गती व प्रगती यांतील नाते समजू लागले.
मराठी प्रथम

भाषाविचार - प्रसारमाध्यमांची भाषा आणि अर्थकारण (भाग-१६)

डॉ. दीपक पवार | 5 वर्षांपूर्वी

ज्यांना प्रसारमाध्यमांच्या धंद्यातलं सगळं कळतं असं म्हटलं जातं, ते लोक इंग्रजीमय किंवा इंग्रजीधार्जिणे आहेत.
पुनश्च

कथा : पारू

अरविंद गोखले | 5 वर्षांपूर्वी

तिच्या मिटल्या डोळ्यांपुढे प्रचंड पहाड उभे राहिले. सर्वत्र मोठी झाडी नि हिरवीगार कुरणे होती. डोंगरापलीकडून उन्हाचे पट्टे येत होते, डोंगरावरून सोसाट्याचा वारा वहात होता. पायथ्याच्या पाणथळांत पारू डुंबत होती.
वयम्

काळी मांजर आणि भित्रा माणूस

सुरेश वांदिले | 5 वर्षांपूर्वी

काळी मावशी आणि पांढरी मावशी मग मनुष्यप्राण्यांच्या जगात आल्या. पांढऱ्या मांजरीने मनुष्यप्राण्याला लळा लावला. पांढऱ्या मांजरी माणसांच्या घरात, वस्तीत राहू लागल्या. आणि काळ्या मांजरीने माणसांना सतत आडवं जाण्याचं व्रत घेतलं. त्यामुळे मनुष्यप्राण्याच्या मनात भीती निर्माण होत राहिली. मनात वाघोबांबद्दल जितकी भीती नसेल त्याच्या पन्नास पट भीती काळ्या मांजरीच्या आडव्या जाण्याची भरली. काळ्या मांजरीचा होरा खरा ठरला. भीतीपायी तिचं मिशीतल्या मिशीत हसणंही माणसाला दिसलं नाही.
जडण-घडण

प्रश्नावलीतील आई

संजय प्रभाकर हळदीकर | 5 वर्षांपूर्वी

निवासी शाळेतील मुलींच्या आठवणीची कवाडे उघडली तर त्यांना आठवतात त्यांची घरं... मग ते घर विटांचं असो, मातीचं, झावळ्याचं किंवा झोपडीचं असो... ते त्या प्रेमाने, आतुरतेने आठवतात.
निवडक दिवाळी २०१८

बॉर्डरलगतचं जगणं

मुक्ता चैतन्य | 5 वर्षांपूर्वी

फिरोजपूर जिल्ह्यातलं हुसैनीवाला, जिथे भगतसिंग, राजगुरू आणि सुखदेव यांची समाधी आहे. या तिघांना फाशी दिल्यानंतर त्यांचे मृतदेह इंग्रजांनी हुसैनीवालापाशी ठेवले.
आहार, निद्रा, भय ...

माणूस मांसाहारी की शाकाहारी?

डॉ. यश वेलणकर | 5 वर्षांपूर्वी

शाकाहारापेक्षा मांसाहारात पोषणमूल्ये जास्त आहेत पण एखाद्याने सकस पौष्टिक शाकाहार घेतला तर आयुष्यभर मांस, मासे, अंडी खाल्ली नाहीत तरीही तो निरोगी व दीर्घायुषी होऊ शकतो.
पुनश्च

बया दार उघड - भाग तिसरा

शंकर पाटील | 5 वर्षांपूर्वी

स्वतःची जुनी बाग तोडणारा पाटील आरोपीच्या पिंजऱ्यांत उभा राहतो. कुऱ्हाडीसारख्या तीक्ष्मण हत्याराने फिर्यादीच्या मतबंदाचा चार्ज ठेवला जातो आणि एक खळबळजनक खटला सुरू होतो.
पुनश्च

एका वाचकाची गोष्ट

शं. ना. नवरे | 5 वर्षांपूर्वी

प्रश्नांच्या गुंड्या दाबल्या बरोबर उत्तरांचे दिवे लागले. झगझगीत प्रकाश पडला. त्या प्रकाशाकडे मला डोळे उघडून पहातां येईना. त्या प्रकाशांत मी ठेंगू, क्षुद्र माणूस दिसूं लागलो
पुनश्च

ही नर्मदा सुंदरी

दुर्गा भागवत | 5 वर्षांपूर्वी

नर्मदा ही दुभंगाचे प्रतीक आहे. शांत-अशांताचा विचित्र मिलाफ तिच्यांत झाला आहे. सौम्य असे कांही तिला रुचतच नाही. तिच्या परिसरांत वन्यांचे शांत, भुईसरपट जीवन शतकानुशतके पाथरीच्या वनस्पतीसारखे पसरून राहिले आहे.
पुनश्च

तत् ते पश्यामि

वामन चोरघडे | 5 वर्षांपूर्वी

गांधींनी क्षणभर माझ्याकडे पाहिले- मारक्या जनावराकडे पाहतात तसे- आणि दुसऱ्या क्षणी ते इतके छान हसले की माझा सगळा गुमान थंड झाला. आणि मग शांतपणे कुरवाळणारे शब्द वापरीत ते मला म्हणाले...
वयम्

मेघा रे मेघा रे... (शब्दांच्या जन्मकथा)

मंजिरी हसबनीस | 5 वर्षांपूर्वी

संस्कृतमध्ये मेघासाठी असंख्य सुंदर अर्थपूर्ण शब्द आहेत. पहा हं, तो पाण्याचा साठा आहे, पाण्याचा वर्षाव करणारा आहे. म्हणून तो आहे जलभृत्, अम्बुवाह, जलवाह, जलधर, नीरद, वर्षधर, वर्षकर, सलिलद, सलिलधऱ; तो विजेबरोबर असतो म्हणून तो आहे तडित्पति, तडित्वत्, विद्युत्त्वत् तो आकाशात विहार करतो. म्हणून तो आहे नभश्चर, नभोध्वज, नभोगज, नभोधूम, गगनध्वज, तो कधी पांढरा, कधी काळा, व वाफेचा बनलेला आहे. म्हणून तो आहे नीलभ, श्वेतनील, कज्जल, श्वेतमाल, विचित्रदेह, धूमयेनि, तो गडगडाट करतो म्हणून तो आहे. नदनु, स्तनयित्नु. तो पाण्याचं सिंचन करतो म्हणून तो आहे सेचक.
प्रिय रसिक

सूर्याची पिल्ले : एक विनोदी नाटक

प्रतिमा कुलकर्णी | 5 वर्षांपूर्वी

मी फार मोजकीच नाटकं केली आहेत. तरीही, मी केलेल्या नाटकांपैकी सूर्याची पिल्ले हे आजच्या घडीला तरी माझं सर्वात लाडकं नाटक आहे.
प्रिय रसिक

नाट्यवेडा व्हायरस : शेखर ताम्हाणे

संपदा जोगळेकर- कुलकर्णी | 5 वर्षांपूर्वी

मिश्किलपणा हा शेखरदादांचा जगण्याचाच स्थायीभाव होता.तालमींना वातावरण हलकं करण्याची जणू त्यांची जबाबदारी होती. अतिशय प्रासंगिक विनोद करून स्वत:चं पोट गदगदा हलेस्तोवर हसण्याची सवय त्यांना होती.
महा अनुभव

अफगाण निर्वासित; फुफाट्यातून कुठे?

प्रीति छत्रे | 5 वर्षांपूर्वी

निर्वासितांना मायदेशी परतायला मिळणं ही खरंतर आनंदाची बातमी. पण जेव्हा मायदेशी परतणं हे आगीतून फुफाट्यात जाणं ठरतं, तेव्हा माणसांनी काय करायचं?
पुनश्च

भोगवाद आणि साहित्य - भाग २

ना. सी. फडके | 5 वर्षांपूर्वी

समाजाचं कल्याण ज्याला नको आहे, जो समाजाचा घातपातच करूं इच्छितो, असा कोणता कवी, नाटककार, किंवा कादंबरीकार असूं शकेल? कलावंताचा समाजाशी संबंध असतोच असतो, एवढंच नव्हे, तर समाजाच्या एकंदर विराट स्वरूपाशी त्याचा संबंध असतो!
महा अनुभव दिवाळी २०२०

बंद दारं थोडी किलकिली

प्रदीप चंपानेरकर | 5 वर्षांपूर्वी

'सुशांतने त्याच्या पन्नाशीनिमित्त स्वतःविषयी लिहिलं तर तो काय लिहील?' असा विचार मनात आला आणि अनेक वर्षं निद्रावस्थेत असलेला माझ्यातील लेखक जागा झाला.
पुनश्च

महात्मा

वि. वा. शिरवाडकर | 5 वर्षांपूर्वी

टिळक तेल्यातांबोळ्यांपर्यंत पोचले होते, ब्राह्मणेतर चळवळ पाटील-देशमुखांपर्यंत गेली होती, पण भिकेचा धंदा न करणाऱ्या अगणित भिकाऱ्यांपर्यंत हाच माणूस जाऊन ठेपला होता :
वयम्

चंद्राला गिरक्या घातलेला वीर

शुभदा चौकर | 5 वर्षांपूर्वी

एक तर, या मोहिमेत कायम आमच्या तिघांची टीम होती. कोणीच पहिला, दुसरा, तिसरा असं नव्हतं. म्हणजे इतकं की, चंद्रभूमीवर जो फलक ठेवला गेला, त्या स्टीलच्या फलकावर लिहिलं होतं- “Here men from the Planet Earth first set foot upon the Moon in July 1969. We came in Peace for all Mankind.” त्याखाली आम्हा तिघांच्या सह्या होत्या. म्हणजे माझे पाय लागले नाहीत, तरी मी होतोच की त्यात!
महा अनुभव दिवाळी २०२०

आयझॅक माऊली आणि मी

निरंजन घाटे | 5 वर्षांपूर्वी

अमेरिकेतील अनेक नोबेलविजेत्या शास्त्रज्ञांनी आपण अ‍ॅसिमोव्हचं लिखाण वाचून संशोधनाकडे वळल्याचं जाहीरपणे सांगितलं आहे.
वयम्

स्कूल बस

डॉ. वैशाली वाडगावकर | 5 वर्षांपूर्वी

कधीही नियम न तोडणारा हा माणूस आज एवढी अजिजी का करतोय, हे पोलीसदादांनी मनोमन जाणलं. ते स्वतःच्या मोटरसायकलवरून जग्गूदादांना बसपाशी घेऊन आले. तानी त्यांची वाटच बघत होती. तानीला आता काही काळ एकटीला तिथे शांत राहावं लागणार, म्हणून तिला समजावण्याचा प्रयत्न करत राहिले- “पुढचे किती दिवस कोण जाणे, पण आपली रोजची भेट होणं शक्य नाही. तानी, तू घाबरू नकोस. बाहेर पडायची परवानगी मिळताच मी येईन तुला भेटायला.
मौज दिवाळी २०२०

पश्चिमेतील स्वरपहाट

नमिता देवीदयाल | 5 वर्षांपूर्वी

सतारनवाज विलायतखाँ नि त्यांचे बंधू इमरतखाँ या दोघांच्या नात्यातील हळव्या दुखऱ्या क्षणांना तरलतेने शब्दबद्ध केले आहे अंबरीश मिश्र यांनी, नमिता देवीदयाल यांच्या विलायतखाँवरील पुस्तकातील एका भागाच्या अनुवादातून.
ललित दिवाळी २०२०

छायाचित्रणाचा प्रारंभकाळ

दीपक घारे | 5 वर्षांपूर्वी

छाया-चित्रणाच्या प्रारंभकाळातल्या छाया-चित्रांमुळे आपण आजही अचंबित होतो, सुखावतो आणि इतिहासातल्या अप्रिय घटनांनी स्तब्धही होतो. प्रत्येक माध्यमाची स्वतःची अशी एक ताकद असते. छायाचित्रकलेने ती सुरुवातीच्या काळातच सिद्ध केली होती.
पुनश्च

‘रात्र काळी....’ : एक अप्रकाशित प्रकरण

चिंतामणी त्र्यंबक खानोलकर | 5 वर्षांपूर्वी

दाजी केविलवाण्या नजेरनं अच्युतच्या लाकडी पायांकडे पाहत राहिला. एखादा खडकच लाकडी पाय लावून खुर्चीवर बसलाय की काय असंच वाटू लागलं दाजीला.
ललित दिवाळी २०२०

असामान्यांच्या सर्वसामान्य जगण्याच्या खाणाखुणा

प्रवीण दशरथ बांदेकर | 5 वर्षांपूर्वी

मौखिक इतिहासातून अथवा एखाद्या जबाबदार व्यक्तीने जाणतेपणाने सांगितलेल्या आठवणींतून इतिहासातल्या अशा काही व्यक्तींची अशी काही आपल्याला चकित करणारी वेगळी रूपे आपण अनुभवू शकतो. अप्पासाहेबांच्या पुस्तकातूनही असंच तर दिसून येत नव्हतं का?
जडण-घडण

बदलते जग- बदलते शिक्षण

विवेक सावंत | 5 वर्षांपूर्वी

गो फ्रॉम ब्ल्यू कॉलर जॉब्ज- रेड कॉलर जॉब्ज टू ग्रीन कॉलर जॉब्ज. म्हणजे काय? तर या प्रगत देशांमधले ४ टक्के रोजगार हे पृथ्वी दुरुस्त करण्यासाठीचे आहेत.
मौज दिवाळी २०२०

आई-बाबांची स्मृतिचित्रे

बालमोहन लिमये | 5 वर्षांपूर्वी

व्यक्तिचित्र हा साहित्यप्रकार हा एखाद्या व्यक्तिमत्त्वाचा केवळ एक शोध नसतो तर त्या त्या वेळच्या सामाजिक परिस्थितीवरही त्यातून अलगद प्रकाश पडत असतो.
महा अनुभव

कोव्हिडयोद्ध्या नर्स सन्मान मिळाला; प्रश्नांचं काय?

तुषार कलबुर्गी | 5 वर्षांपूर्वी

कोव्हिडयोद्धे म्हणून तोंडदेखलं कौतुक करण्याच्या पलीकडे आपण समाज म्हणून त्यांच्याप्रतीची जबाबदारी पार पाडतोय का, हे समजून घेण्याचा हा प्रयत्न.
ललित दिवाळी २०२०

84, Charing Cross Road

नीलिमा भावे | 5 वर्षांपूर्वी

जुनी, दुर्मीळ पुस्तके त्यांच्या मालकांकडून शोधून काढून, ती विकत घेऊन नव्या पुस्तकप्रेमींना (अर्थात किंमत घेऊन) उपलब्ध करून देणारे एक लहानसे दुकान.
ललित दिवाळी २०२०

रूपक? नव्हे, चिरंतन सत्य!!

श्रीराम शिधये | 5 वर्षांपूर्वी

रेटून खोटं बोलणं हे सारेच आताच्या काळात सर्वच राजकीय पक्षांच्या अंगवळणी पडलं आहे. अशा काळात तर रूपककथेतून चिरंतन सत्य फार फार प्रभावीपणं मांडणारी ‘अ‍ॅनिमल फार्म’ वारंवार आठवत राहते.
मौज दिवाळी २०२०

8 1/2 वास्तवाचा भास

डॉ. नंदू मुलमुले | 5 वर्षांपूर्वी

इटालियन दिग्दर्शक फेलिनी यांचा हा चित्रपट म्हणजे त्यांच्या निर्मिती करण्यामागच्या कलावंत मनाची अस्वस्थता नि त्यांचं प्रत्यक्ष आयुष्य यांचा कलात्मक गोफच!
मौज दिवाळी २०२०

मनाली ते मनाली व्हाया रारंग ढांग

राणी दुर्वे | 5 वर्षांपूर्वी

उत्तुंग हिमालयाच्या कुशीतल्या अनघड वाटा-वळणं तुडवत तिथल्या निसर्गरम्यतेला राणी दुर्वे यांनी शब्दांच्या कॅमेऱ्यात पकडून, त्याचा एक दृश्यात्मक असा कोलाजच चितारला आहे.
पुनश्च

इंदूरची शिदोरी

वि. द. घाटे | 5 वर्षांपूर्वी

कोणी हातांत हॉकीस्टिक, कोणी रॅकेट्, कोणी तसेच, क्लबकडे धांवत आणि दामुअण्णांनी केलेल्या गरमागरम पोळ्यांवर भुकेल्या लांडग्यांप्रमाणे तुटून पडत.
ललित दिवाळी २०२०

धिस इज विंदा

अंजली कीर्तने | 5 वर्षांपूर्वी

विंदांमध्ये विश्वबंधुत्वाचाही उदय झालेला होता. ते जगाचे नागरिक होते. ‘धन्य पायथॅगोरस । धन्य तो न्यूटन / धन्य आईन्स्टाईन। ब्रह्मवेत्ता’ असं म्हणत मानवजातीचं कल्याण करणार्‍या, विविध देशांतील थोरांचं त्यांनी स्तवन केलं.
मौज दिवाळी २०२०

सममितीचा अन्वयार्थ

निखिलेश चित्रे | 5 वर्षांपूर्वी

निखिलेश चित्रे हे चाकोरीबाह्य दृष्टी ठेवून कथानुभव जिवंत करणारे कथाकार. मौजेतील त्यांच्या कथेतील अनुभवाला त्यांनी सूक्ष्मपणे दिलेली गूढतेची त्रिमिती त्यांच्यातल्या कथाकाराची ताकद अधोरेखित करते.
वयम्

कारखान्यात ऑक्सिजन कसा तयार करतात? ( भाग- २ )

डॉ. मानसी राजाध्यक्ष | 5 वर्षांपूर्वी

पृथ्वीच्या सभोवती मुबलक प्रमाणात हवा आहे, त्यात ऑक्सिजनही बऱ्याच प्रमाणात आहे. तेव्हा हाच ऑक्सिजन वेगळा करून सिलेंडरमध्ये भरून, काही जीवनोपयोगी कामांसाठी वापरता येतो. फक्त या सगळ्या अतिशय नाजूक आणि जिकिरीच्या तंत्रज्ञानामुळे, तसा त्याला खर्चही येतो. तेव्हा हवा विनामूल्य उपलब्ध असली तरी, ऑक्सिजन सिलेंडरला मात्र किंमत पडते.
मौज दिवाळी २०२०

माटु-मकेना किमाव

श्रीरंग भागवत | 5 वर्षांपूर्वी

आफ्रिकन बाप-लेकीवरचा या वर्षीचा श्रीरंग भागवत यांचा अंतर्मुख करणारा लेख, हा मौजमधला त्यांचा शेवटचा लेख ठरेल, याची कल्पना नव्हती.
पुनश्च

काळ्या आईचा पुत्र

मालतीबाई बेडेकर | 5 वर्षांपूर्वी

खेडुत हा भित्रा नसतो. तो भितो तो सत्तेला. एखादा अधिकारी खेड्यांत आला म्हणजे तो भितो. अधिकाऱ्याशी सामना देण्याइतके जाणतेपण आपल्यांत नाही ही त्याला जाणीव असते.
मौज दिवाळी २०२०

आदिवासी भागातील विकास : काय झालं, काय राहिलं?

हेरंब कुलकर्णी | 5 वर्षांपूर्वी

गोदूताईंनी आदिवासींसाठी उभारलेल्या लढ्याचे स्मरण करावे नि गेल्या ५० वर्षांतील आदिवासींच्या जीवनातील विकासाचा सर्वांगीण वेध परिसंवादाच्या रूपात घ्यावा असे वाटले.
वयम्

माझे किशोरवय- संदीप खरे

अंजली कुलकर्णी- शेवडे | 5 वर्षांपूर्वी

आपल्या आजूबाजूचं वातावरण समृद्ध असेल तर आपल्याला त्याचा निश्चितच उपयोग होतो. सिनेमे, नाटकं, आजूबाजूच्या गोष्टी हे सगळं अनुभवविश्व आपल्याला समृद्ध करत असतं. आपल्यामध्ये आणि आपल्या आवडीनिवडींमध्येही प्रत्येक टप्प्यावर बदल होत असतात. तुम्हा मुलांनाही मी हे आवर्जून सांगेन की, मीडियाच्या क्षेत्रात झगमगाट खूप आहे, पण त्यातून पोषक, तुम्हांला समृद्ध करणारं काही मिळेल, याची खात्री नाही.
ललित दिवाळी २०२०

पिंगुळीचे कलांगण (वेध: चित्रकथी, कळसूत्री बाहुल्या परंपरांचा)

प्रा. डॉ. प्रकाश खांडगे | 5 वर्षांपूर्वी

पिंगुळी येथील ठाकर समाज कळसूत्री बाहुल्यांचे पारंपरिक खेळदेखील पिढ्यान्पिढ्या करीत असून कळसूत्री बाहुल्यांची परंपरा संपूर्ण भारतात दिसते.
ललित दिवाळी २०२०

गगा

अंबरीश मिश्र | 5 वर्षांपूर्वी

‘नवर्‍याशी मतभेद झाल्यावर रांगणेकरांची भानुमती घर सोडते, कोकणात सासू-सासर्‍यांकडे जाते आणि ‘कुलवधू’ ठरते. इब्सेनची नोरा घर सोडते आणि बाहेरच्या अनोळखी जगात पाऊल ठेवते. भानुमती मात्र परंपरेची चौकट मोडत नाही. रांगणेकरांतला लेखक इतपतच बंड करू शकला काय?’
निवडक सोशल मिडीया

अनुबंध: धर्म आणि संस्कृतींचे - परीक्षण

माधवी कुलकर्णी | 5 वर्षांपूर्वी

भारताइतका बहुविध संस्कृती, परंपरा, धर्म, भाषा, जाती असलेला आणि तरीही लोकशाही टिकवून असलेला प्रचंड देश दुसरा नाहीच.
पुनश्च

व्यक्ती आणि वार्ता

संकलन | 5 वर्षांपूर्वी

दिल्लीतील ‘महाराष्ट्र परिचय केंद्र’ गेली पाचसात वर्षे हे सांस्कृतिक परिचयाचे कार्य मोठ्या पद्धतशीररीतीने वाढीस लावीत आहे. याचे मुख्य श्रेय अर्थातच या केंद्राचे प्रमुख अधिकारी श्री. भा. कृ. केळकर यांच्या तळमळीकडे व कल्पक नियोजनाकडे जाते.
ललित दिवाळी २०२०

मुराकामीचा सॅम्सा प्रेमात पडतो...

डॉ. सुहास भास्कर जोशी | 5 वर्षांपूर्वी

सॅम्सा इन लव्ह’ या कथेतील हे पहिलं वाक्य- ‘तो जागा झाला, तेव्हा त्याला जाणवलं की त्याचं (मनुष्यप्राण्यात) रूपांतर झालं आहे आणि तो ग्रेगॉर सॅम्सा झालाय.’ आता बोला!
मौज दिवाळी २०२०

माझे(ही) बायोपिक

वसंत मिरासदार | 5 वर्षांपूर्वी

वलयांकित व्यक्तींच्या जोडीला समाजातील उपेक्षित, गरीब, तळागाळातील सामान्य माणसांच्या आयुष्यावरही बायोपिक्स निघत राहतील अशी आशा आणि इच्छा मी अनेकांजवळ अनेक वेळा व्यक्त केली होती.
वयम्

सापांना ‘अभय’ देणारा मित्र..

अंजली कुलकर्णी- शेवडे | 5 वर्षांपूर्वी

सापांना गंधज्ञान नसतं, त्यांना ऐकूसुद्धा येत नाही, मग गारुड्याने पुंगी वाजवली की साप कसा डोलतो हा एकदम ‘नागपंचमी स्पेशल प्रश्न’ माझ्या मनात होताच. अभयकाकांनी आमच्या गप्पा संपता संपता सांगितलं की, गारुडी त्यांच्या त्या पुंगीला एखादा गडद रंगाचा गोंडा किंवा कापडाचा तुकडा वगैरे बांधतात. साप त्या रंगाकडे बघून डोलतो!
महा अनुभव

टिळक-गांधी - छोटा काळ, मोठा आवाका

न. गो. राजुरकर | 5 वर्षांपूर्वी

भारतीय स्वातंत्र्यलढ्याच्या नेतृत्वाचा सांधा लोकमान्य टिळकांकडून महात्मा गांधींकडे कसा गेला याची चर्चा या पुस्तकात केली गेली आहे.
रुपवाणी

सुमित्रा भावे यांचे लघुपट

टीम सिनेमॅजिक | 5 वर्षांपूर्वी

अक्षय शेलार हे गेले काही महिने ‘भावे आणि सुकथनकरांचा सिनेमा’ या पुस्तकाचे लेखन करीत आहेत. सुमित्रा भावे यांचे निधन झाल्याच्या पार्श्वभूमीवर या आगामी पुस्तकातील हा संपादित अंश.
जडण-घडण

नदी वाहू दे...

ऋजुता खरे | 5 वर्षांपूर्वी

उत्तराखंड उच्च न्यायालयाने गंगा आणि यमुना या नद्यांना ‘व्यक्ती’ म्हणून मान्यता देऊन त्यांच्या अधिकारांचं रक्षण व्हावं असं मत नोंदवलं होतं. नद्यांना मुक्तपणे वाहता यावं, त्यात मानवी हस्तक्षेप होऊ नये.
ललित दिवाळी २०२०

अंतर्नाद पर्व

स्नेहा अवसरीकर | 5 वर्षांपूर्वी

एकुणात पंचवीस वर्षे सुरू असलेल्या या मासिकाने यंदा ‘निवडक अंतर्नाद’ स्वरूपात दिवाळी अंक प्रकाशित करायचं ठरवलं आहे. त्यानंतर हे मासिक विराम घेत आहे
रुपवाणी

थरारक जलीकट्टू

टीम सिनेमॅजिक | 5 वर्षांपूर्वी

जलीकट्टू हा लीजो जोस पेलीसरी या दिग्दर्शकाचा सिनेमा आहे. त्याच्या द अंगमली डायरीज, ई.मा.यु. या सिनेमांनी त्याला चर्चेत आणलं. वेगळे विषय, त्यांची वास्तववादी हाताळणी, सिनेमातील असंख्य पात्रं, छायांकन, ध्वनी यासारख्या महत्त्वाच्या विभागांवर विशेष लक्ष देऊन केलेलं काम यामुळे त्याचे सिनेमे वेगळे ठरतात.
महा अनुभव

दानिश सिद्दिकी देशधर्मापल्याडचा माणूस

इंद्रजित खांबे | 5 वर्षांपूर्वी

दानिश हा पुलित्झर मिळालेला पहिला भारतीय फोटोग्राफर होता. गेल्या शंभरहून अधिक वर्षांमध्ये हा मान कोणत्याही भारतीय फोटोग्राफरला मिळालेला नाही. तो करत होता ते काम अतिशय आव्हानात्मक होतं.
पुनश्च

राशिभविष्य हे थोतांड आहे काय?

श्री. के. केळकर | 5 वर्षांपूर्वी

आस्तिक-नास्तिक, द्वैत-अद्वैत, हे जसे तत्त्वज्ञानात वाद आहेत, तद्वत सायन-निरयन हा आमच्यातील म्हणजे ज्योतिषशास्त्रातील वाद आहे. परंतु ह्या वादात मी फार खोल जाऊन आणखी एक गोंधळ निर्माण करत नाही.
महा अनुभव

ऑफिस रिटायर होतेय..?

सलील चिंचोरे | 5 वर्षांपूर्वी

वर्क फ्रॉम होम’ ही संकल्पना विस्तारून ‘वर्क फ्रॉम एनीव्हेअर’ सुरू होईल, अशी शक्यता नाकारता येत नाही. त्याचे चांगले-वाईट परिणामही दिसतीलच.
महा अनुभव

ओरियाना फलाची : इतिहासाची मुलाखतकार

निळू दामले | 5 वर्षांपूर्वी

जगप्रसिद्ध व्यक्तींच्या मुलाखती घेणं, त्यांना बोलतं करून हवी ती माहिती मिळवणं या कलेत माहीर असलेल्या ओरियाना फलाची यांचा परिचय.
पुनश्च

तें नंतर

राजू परुळेकर | 5 वर्षांपूर्वी

बहरलेलं अख्खं घर मृत्यू पाठलाग करून एकेकाला गाठतो. घर पाहता पाहता अदृश्य होतं. हा महानायक ते सगळं पचवत राहतो नि सर्वात शेवटी स्वतः मृत्यूला सामोरा जातो. हे युगंधरालाच शक्य आहे.
कुंडलीच्या भेटी बुद्धीचा परब्रह्म

०२. ज्योतिष संज्ञा

मनोज देशमुख | 5 वर्षांपूर्वी

रजनीकांत न्यूटनचे सगळे नियम तोडून गोष्टी घडवून आणू शकतो. हा त्याचा विशेष अधिकार आहे. तसंच ग्रहांना सुद्धा भूमिका निभावताना विशेष अधिकार असतात.
पुनश्च

मराठी माणसाचा बुद्धिवाद

त्र्यं. शं. शेजवलकर | 5 वर्षांपूर्वी

जर ब्राह्मणांत बुद्धी असती तर नवयुग निर्माण करण्याचा मोका त्यांना लाभला होता. पण पुढे जाणे तर राहोच, आम्ही शंभर वर्षांत पांचशें वर्षे मागे हटण्याची करामत करून दाखविली!
पुनश्च

भू-दान-यज्ञ कल्पनेचा – उगम, विकास आणि फल

वामन जनार्दन कुंटे | 5 वर्षांपूर्वी

उत्तर प्रदेशांतील सर्वोदय कार्यकर्त्यांचे संमेलन तेथे भरले आणि उत्तर प्रदेशाने पांच लाख एकर जमीन या यज्ञांत अर्पण करण्याचा संकल्प केला.
मेंदूतील सवय

दिवास्वप्नात रमण्याची सवय

डॉ. यश वेलणकर | 5 वर्षांपूर्वी

दिवास्वप्ने पहाणे म्हणजे जे प्रत्यक्षात नाही त्याची कल्पना करणे, त्यात रमणे. असे केल्याने नवीन सर्जनशील कल्पना सुचू शकतात.
अंतर्नाद दिवाळी २०२०

ज्याचा त्याचा बोधिवृक्ष

लक्ष्मण लोंढे | 5 वर्षांपूर्वी

भगवान बुद्धांना जिथे दर्शन झालं त्या बोधिवृक्षाचं दर्शन घेण्यापेक्षा प्रत्येकाला आपापला बोधिवृक्ष सापडणं हेच अधिक महत्त्वाचं नाही का?
अंतर्नाद दिवाळी २०२०

रीडर्स डायजेस्टसाठी लिहिताना...

प्रेम वैद्य | 5 वर्षांपूर्वी

भारत सरकारच्या फिल्म्स डिव्हिजनमधील एक निर्माते प्रेम वैद्य यांचा Peon Novelist हा दीड पानी लेख रीडर्स डायजेस्टच्या ऑगस्ट १९९५ च्या अंकात प्रसिद्ध झाला होता. त्या लेखाची ही आगळीवेगळी जन्मकथा.
मेंदूतील सवय

मेंदूतील विचारांची दोन नेटवर्क

डॉ. यश वेलणकर | 5 वर्षांपूर्वी

मेंदूचे व्यवस्थापकीय कार्य, त्याचे एक्झिक्युटिव्ह नेटवर्क फंक्शन, डिफोल्ट मोड फंक्शन या सगळ्या गोष्टी सोप्या शब्दात समजावून देणारा आणि सजगता वाढवायला मदत करणारा लेख.
पुनश्च

विनोदाची दहीहंडी – एक चिंतन

चंद्रशेखर मराठे | 5 वर्षांपूर्वी

कोटी व शाब्दिक विनोद हे गडकरी ‘घराण्याचे’ वैशिष्ट्य देशपांड्यांनी आता जवळजवळ पूर्णत्वास नेले आहे, असे म्हणण्यास हरकत नाही.
मेंदूतील सवय

सर्जनशीलता

डॉ. यश वेलणकर | 5 वर्षांपूर्वी

केव्हा फोकस्ड अटेन्शन वापरायचे आणि केव्हा ओपन अटेन्शन वापरायचे, सर्जनशीलता वाढवण्यासाठी माइंडफुलनेस कसा उपयोगी ठरतो हे समजून घेणे रंजक आहे.
महा अनुभव

एलियट हिगिन्स: नव्या काळाचा, नव्या माध्यमाचा पत्रकार

निळू दामले | 5 वर्षांपूर्वी

फावल्या वेळात कुतुहलापोटी सुरू केलेल्या उद्योगातून इंटरनेटी जगतातले प्रसिद्ध पत्रकार बनलेल्या एलियट हिगिन्स यांच्याबद्दलचा हा लेख.
अंतर्नाद दिवाळी २०२०

भरपाई

सदानंद देशमुख | 5 वर्षांपूर्वी

डोळ्यातली झोप पार उडून गेली होती. मध्यरात्र झाली होती. सारं गाव काळोखाच्या विळख्यात सुस्तावलं होतं. पावसाळी वातावरण बाहेर आभाळ गच्च मेघांनी भरून आलं होतं.
मेंदूतील सवय

तिसरा पर्याय

डॉ. यश वेलणकर | 5 वर्षांपूर्वी

मतिमंद नसलेली कोणतीही व्यक्ती सजग राहू शकते पण त्यासाठी मेंदूला प्रशिक्षण द्यावे लागते.सजग राहणे हे एक कौशल्य आहे,ते प्रयत्नपूर्वक विकसित करावे लागते.
पुनश्च

‘लोकसत्ता’शी जडले नाते

जयंत साळगावकर | 5 वर्षांपूर्वी

गोखले ऑफिसात आले की पॅण्ट आणि बुशकोट किंवा शर्ट; जे असेल ते काढून ठेवीत आणि आतील पट्ट्या-पट्ट्यांची चौकडीची तोकडी पॅण्ट आणि बाह्या असलेला गंजीफ्रॉक घालून ऑफिसात बसत.
अंतर्नाद दिवाळी २०२०

अंतरिक्ष फिरलो पण...

शांता ज० शेळके | 5 वर्षांपूर्वी

देह मातीशी बांधलेला पण आत्मा मात्र सतत या आकाशस्थ चैतन्यतत्वाकडे ओढ घेत असलेला अशी दारुण अवस्था माणसाच्या वाट्याला आलेली आहे. ऐहिक आणि पारलौकिक, पार्थिव आणि अपार्थिव यांच्यातील हा संघर्ष सतत चालू आहे आणि मानवाचे हृदय हे त्या संघर्षाचे स्थान आहे.
अंतर्नाद दिवाळी २०२०

हिंदू आध्यात्मिक-सांस्कृतिक परंपरा आणि मी

गंगाधर गाडगीळ | 5 वर्षांपूर्वी

मराठी साहित्यातील नवतेच्या पर्वाचे एक प्रवर्तक आणि श्रेष्ठ विचारवंत गंगाधर गाडगीळ आपलं परंपरेशी असलेलं नातं या खास अंतर्नादसाठी लिहिलेल्या लेखात उलगडून दाखवत आहेत.
महा अनुभव

स्वत:पलीकडे

वृषाली जोगळेकर | 5 वर्षांपूर्वी

मी-माझं कुटुंब-माझे नातेवाईक या मर्यादित परिघाचं वर्तुळ ओलांडून दुसर्‍यांसाठी धडपडण्यात आनंद मानणार्‍या सामान्यांमधल्या कर्तबगारांची ओळख
कुंडलीच्या भेटी बुद्धीचा परब्रह्म

०४.कर्म सिद्धांताची Data Mining

मनोज देशमुख | 5 वर्षांपूर्वी

केवळ चांगली कर्म आणि वाईट कर्म इतक्या ढोबळ मानाचा वर्गीकरणाचा नियम चित्रगुप्ताच्या कमी येत असेल असं वाटत नाही .
महा अनुभव

ख्रिस्तिआन अमानपूर : टीव्हीतलं पुरुष वर्चस्व भेदणार्‍या पत्रकार

निळू दामले | 5 वर्षांपूर्वी

आधुनिक टीव्ही पत्रकारितेत मोठी उंची गाठलेल्या सीएनएनच्या ख्रिस्तिआन अमानपूर यांची या महिन्यात ओळख करून घेऊ.
महा अनुभव

दीक्षांत समारोह

लेखक : जिरो अकागावा, अनुवाद : निसीम बेडेकर | 5 वर्षांपूर्वी

दीक्षांत प्रशस्तीपत्रक ठेवलेलं गोल कागदी नळकांडं हातात धरलेल्या आजोबांनी डोळे मिटले होते आणि ते जराही हलत नव्हते... आजोबांनी आणखी एक अभ्यासक्रम पूर्ण केला होता.
महा अनुभव

कथा १: पवित्र शहर (तीन संदिग्ध कथा)

खलिल जिब्रान | 5 वर्षांपूर्वी

कुजबुजीची एक लहर त्यांच्यात पसरली अन् त्यांच्यातलाच एक सगळ्यात वयोवृद्ध माणूस आवाज चढवून म्हणाला- “परमेश्वरानेच आमचं जेत्यांमध्ये रूपांतर केलं आहे, आमच्यातच असणार्‍या वाईट दोषांविरुद्ध.”
महा अनुभव

कथा ३: ख्रिस्तोफर कोलंबसचे महान गुपित (तीन संदिग्ध कथा)

लुईस लोपेझनिएवेस | 5 वर्षांपूर्वी

११ ऑक्टोबर १४९२ या दिवशी रात्री नऊ वाजता कोलंबस सांता मारिया या जहाजाच्या प्रमुख डोलकाठीवर चढला. अंतहीन अशा क्षितिजाच्या एखाद्या ठराविक बिंदूकडे नजर लावून बघत बसणं ही त्याची नेहमीची सवय होती.
प्रिय रसिक

झाडावरचा पक्षी-माणूस : विश्राम बेडेकर

अंजली कीर्तने | 5 वर्षांपूर्वी

बोटीनं दूरदेशी चाललेली भावोत्कट हॅर्टा, देखणा, मनस्वी चक्रधर आणि अस्वस्थ वातावरणात फुललेली त्यांची ही झपाटणारी विफल प्रेमकहाणी. तेव्हा आवडली होती हॅर्टा. मला वाटे चक्रधर म्हणजे बेडेकरच. मी ठरवलं होतं, मोठं झाल्यावर लेखकाला जाब विचारायचा, “तुम्ही हॅर्टाशी इतक्या कठोरपणे का वागलात?’’
अंतर्नाद दिवाळी २०२०

एका राजाचे निर्गमन

विश्राम शरच्चंद्र गुप्ते | 5 वर्षांपूर्वी

त्यांच्या कादंबऱ्यांतून मानवी जीवनाचे अतार्किक विभ्रम आपल्या अंगावर मारेकऱ्यांसारखे धावून येतात. गारठवून टाकतात. अंतर्मुख करतात. अन्न, वस्त्र आणि निवाऱ्यानंतर चौथी मूलभूत मानवी गरज म्हणजे 'हिरवा-निळा द्वेष' तर नसेल? हा प्रश्न सरदेशमुखांच्या कादंबऱ्या वाचून मला पडतो.
अंतर्नाद दिवाळी २०२०

वाईटपणा विकत घेणारा माणूस

मिलिंद जोशी | 5 वर्षांपूर्वी

साहित्य संस्था समाजाच्या आर्थिक मदतीवर चालतात हे खरे असले तरी पैशासाठी संस्थांनी स्वतःची तत्वे गहाण टाकावीत, तडजोड करावी या गोष्टीला ते कडाडून विरोध करीत असत.
वयम्

गाढव आणि चंद्र

माधुरी पुरंदरे | 5 वर्षांपूर्वी

दुसऱ्या दिवशीच्या वर्तमानपत्रात पहिला माणूस चंद्रावर पोचल्याची बातमी छापून आली. पहिल्या, मधल्या आणि शेवटच्या अशा सगळ्या पानांवर तीच एक बातमी होती. प्रसिद्धी आणि पैसा मिळवण्याची सोन्यासारखी संधी आपल्या मूर्खपणामुळे हुकली म्हणून व्यापारी आणि त्याचा शेजारी खूप हळहळले. त्यांनी गाढवाचा शोध घेण्याचा खूप प्रयत्न केला, पण ते पुन्हा कुणालाच दिसलं नाही. त्यामुळे आजही माणूस हाच चंद्रावर पोचलेला पहिला सजीव होता, अशी सगळ्या जगाची समजूत आहे.
अंतर्नाद दिवाळी २०२०

आयआयटीचे दिवस

सुबोध जावडेकर | 5 वर्षांपूर्वी

आपलं आहे तेच कसं छान आहे असा प्रचंड आत्मविश्वास आयआयटीयन्स बाळगतात. चांगली गोष्ट आपल्यापाशी असण्यापेक्षा आपल्यापाशी असलेली गोष्ट चांगली आहे हा विश्वास बाळगल्याने माणूस जास्त सुखी होत असावा.
प्रिय रसिक

कविवर्य नारायण सुर्वे

पॉप्युलर प्रकाशन | 5 वर्षांपूर्वी

नारायण सुर्वे यांच्या प्रतिभेचे विविधरंगी आविष्कार ऐसा गा मी ब्रह्म, माझे विद्यापीठ, जाहीरनामा, नव्या माणसाचे आगमन या त्यांच्या संग्रहातून आजही काव्य रसिकांना कधी मंत्रमुग्ध करतात, तर कधी अस्वस्थ करतात.
अंतर्नाद दिवाळी २०२०

आज २००१ साली जयप्रकाश नारायण

निळू दामले | 5 वर्षांपूर्वी

जेपींना आंदोलनाच्या नेतृत्वपदी का बसवण्यात आलं? भारतीय मानस विचारांचे प्रभाव कमी स्वीकारतं, त्याला व्यक्तीची ओढ, आकर्षण फार असतं. गांधींचे विचार काय होते व ते योग्य होते की नाही याचा विचार करणारे गांधीवादी कमीच.
प्रिय रसिक

गंगाधर गाडगीळ यांची कथा: समकालीनता, नवता आणि स्त्रीरूपे

राजेंद्र नाईकवाडे | 5 वर्षांपूर्वी

गाडगीळांच्या कथा वाचताना त्यातील समकालीनतेविषयी, त्यातली नवतेविषयी आणि त्यातील अभिजातपणाविषयी कोणती वैशिष्ट्ये हाती लागतात, ह्याचा शोध काही निवडक कथांच्या आधारे (गाडगीळांच्या कथा, तलावातले चांदणे इत्यादी कथासंंग्रह) घेण्याचा प्रयत्न इथे केला आहे.
अंतर्नाद दिवाळी २०२०

अखेरचं अवधान

अवधूत परळकर | 5 वर्षांपूर्वी

"ज्या समाजात वाचन ही बिनमहत्त्वाची गोष्ट समजली जाते; ज्या समाजात ज्ञानपीठविजेत्या व्यक्तीपेक्षा टीव्ही मालिकेतला नवा कलाकार अधिक पैसा, प्रतिष्ठा मिळवून असतो, त्या समाजात कुणाही लेखकाला निराशेनं ग्रासलं तर नवल नाही."
अंतर्नाद दिवाळी २०२०

मी चोवीस तास

अवधूत परळकर | 5 वर्षांपूर्वी

"पण दिवस मार्केटिंगचे आहेत. स्वतःचं घोडं पुढं दामटवलं नाही, तर आपण शर्यतीत मागे पडू, या विचारानं सगळे भयभीत झाले आहेत. या भयातून नवे अतिरेकी जन्माला येत आहेत."
अंतर्नाद दिवाळी २०२०

प्रत्यक्षाहुनि प्रतिमा अद्भुत

भानू काळे | 5 वर्षांपूर्वी

'अदभुत' प्रतिमा केवळ भड़क चित्रणातूनच निर्माण होतात. असे नाही, तर घाईघाईन व्यापक निष्कर्ष काढण्याच्या माध्यमाच्या प्रवृत्तीतूनही त्या निर्माण होतात. सर्वेक्षणे अत्यंत अपुऱ्या माहितीवर आधारित असल्याने त्यांचे निष्कर्षही फसवेच असतात; पण वाचकांना मात्र काहीतरी 'महत्वाची माहिती मिळाल्यासारखे उगाचच वाटते.
अंतर्नाद दिवाळी २०२०

केवळ वाचनालय नव्हे...

रविप्रकाश कुलकर्णी | 5 वर्षांपूर्वी

आज 'ग्रंथसखा' म्हणजे जोशीसर आणि जोशीसर म्हणजे 'ग्रंथसखा' असं सायुज्य नातं झालेलं आहे. पण ह्याची सुरुवात कशी आणि कुठून झाली?
पुनश्च

१९७५ व १९७६ सालांतील कादंबरी - भाग पहिला

भालचन्द्र फडके | 5 वर्षांपूर्वी

या स्त्रियांपैकी शान्ता निसळ यांच्या कादंबरीने लक्ष वेधून घेतले. एक तर त्यांनी एक ‘वेगळे जग’ उभे केले आहे आणि पुनर्वसनाच्या जटिल समस्यांचा विचारही केला आहे.
अंतर्नाद दिवाळी २०२०

एक शोधयात्रा...

मिलिंद जोशी | 5 वर्षांपूर्वी

ऋण फेडायाचे राहून माझे गेले, ऋण फेडायाला पुन्हा पाहिजे मेले' म्हणणाऱ्या किणीकरांचे आपणही देणे लागत होतो, हे फार उशिरा कळले." अशा शब्दांत पुलंनी व्यक्त केलेली खंत किणीकरांवर आणि त्यांच्या प्रतिभेवर मनापासून प्रेम करणाऱ्या सर्वांच्या लेखातून उपटली आहे.
महा अनुभव दिवाळी २०२१

कोरोना कल्लोळाचे १७० दिवस

मुकुंद कुलकर्णी | 5 वर्षांपूर्वी

निळं आकाश, सळसळणारा पिंपळ, खिडकीतून झेपावणारा गच्च लाल फुलांचा ट्युलिप आणि ‘हसीन’ नजाकतीत जुनी पानं झटकणारा बदाम, त्यावर फुदकणारे पक्षी आणि माझी घार रोज बघतो आणि वाटतं, ‘जिंदगी कितनी खुबसूरत है, आईये आप की जरूरत हैं।’
महा अनुभव दिवाळी २०२१

सेल्फ पोर्ट्रेट्स नावाची प्रयोगशाळा

सुभाष अवचट | 5 वर्षांपूर्वी

व्यक्त होण्याची उर्मी ही चित्रकलेची प्रेरणा असते. हजारो वर्षांपासून माणूस स्वत:च्या मनातील विचारांना मूर्त रूप देण्यासाठी चित्रांचा आधार घेत आला आहे. स्वत:चा शोध घेण्याची प्रक्रिया न संपणारी असल्याने चित्रकार सतत नव्याचा शोध घेण्याची धडपड करत असतात. अनेक चित्रकारांना सेल्फ पोर्ट्रेट करून नव्या वाटा सापडल्या आहेत.
महा अनुभव दिवाळी २०२१

कथा : रन आऊट

प्रदीप चंपानेरकर | 5 वर्षांपूर्वी

कुठे तरी अनोळखी प्रदेशात मी.. धूसर वातावरण. कुणीतरी मला हाका मारत होतं. आवाज तर संदीपचा होता. मागे वळून पाहिलं, तर संदीपच होता. पन्नास वर्षांपूर्वी हे जग सोडून गेलेला माझा भाऊ मला म्हणत होता,
अंतर्नाद दिवाळी २०२०

मराठीपणाचे वैश्विक आयाम

ज्ञानेश्वर मुळे | 5 वर्षांपूर्वी

मानवतेलाच नव्हे, तर चराचराला जोडणारी एकात्मता समजली आणि ती 'एकता' किंवा तो 'योग' मनातून अनुभवला, तर मराठीपणाची विविधता किंवा वेगळेपणा कसा जपायचा, याचे घडे राजकारण्यापासून घेण्याची गरज कुठे आहे?
पुनश्च

१९७५ व १९७६ सालांतील कादंबरी- अंतिम भाग

भालचन्द्र फडके | 5 वर्षांपूर्वी

सत्ता, संपत्ती आणि प्रतिष्ठा यांपासून वंचित झालेला मध्यमवर्गीय माणूस आपल्याच कोशात स्वतःला गुरफटवून घेऊन वांझोटा वैताग तरी व्यक्त करतो किंवा जुन्या ढासळत चाललेल्या मूल्यांना तरी कवटाळतो.
महा अनुभव दिवाळी २०२१

पॉल सॅलोपेक: मानवाच्या पाऊलखुणांवरून चालताना

प्रीति छत्रे | 5 वर्षांपूर्वी

एक गोष्टीवेल्हाळ पत्रकार एका दीर्घ पायी प्रवासाला निघाला आहे. अश्मयुगीन मानवाच्या स्थलांतराचं मर्म त्याला जाणून घ्यायचं आहे. त्याच्यासमोर कोणतं जग उलगडतं आहे? एका ध्यासाची ही न संपलेली विलक्षण गोष्ट.
महा अनुभव दिवाळी २०२१

पॉपअप

मेघश्री दळवी | 5 वर्षांपूर्वी

आता हा पॉपअपचा खेळ मला मनापासून आवडायला लागला होता. घरी असताना का नाही आला तो? सही टाइमपास झाला असता. बाकीचे गेम्स फिके पडले असते याच्यापुढे. हळूच आजूबाजूला बघत मी पर्याय निवडला इन्सब्रुक. होऊन जाऊदे मस्त स्कीइंग शिवानीबरोबर...
महा अनुभव दिवाळी २०२१

गंगोचं पोर

भीष्म साहनी | 5 वर्षांपूर्वी

मागील तीन दिवसांपासून काळे निळे ढग आकाशात दिसत होते. त्यांच्या छायेत उष्णतेने आळसावलेली पृथ्वी आपले पहिले उच्छ्वास सोडत होती. आणि शहरभरातील मुलं आणि वृद्ध पहिल्या पावसाचा आनंद लुटण्यासाठी उतावीळ झाले होते. हा दिवस नोकरीवरून काढलं जाण्याचा नव्हता
महा अनुभव दिवाळी २०२१

निर्भय वायर

नितीन ब्रह्मे | 5 वर्षांपूर्वी

कॉर्पोरेट आणि सत्ताधारी या दोघांच्याही नियंत्रणापासून मुक्त, फक्त वाचकांप्रती जबाबदारी मानणारं समांतर आणि परिणामकारक माध्यम आजही उभं राहू शकतं, हे ‘द वायर’ या न्यूज पोर्टलने सिद्ध करून दाखवलं आहे. पत्रकारितेतली नवी वाट चालणार्‍या या प्रयोगाची गोष्ट.
महा अनुभव दिवाळी २०२१

उग्ररूपा

मुकुंद कुळे | 5 वर्षांपूर्वी

आईने लहानपणी मला सांगितलेली शंकर-पार्वतीची ही गोष्ट. ती ऐकून कसलं भारी वाटलं होतं मला. त्यानंतर अनेक दिवस माझ्या डोळ्यांसमोर एकच चित्र उभं राहायचं- पार्वतीने आपल्या पंजात वाघाचं मुंडकं पकडलंय आणि ते ती जमिनीवर घासतेय.. आईने सांगितलेल्या त्या कथेचा प्रभाव माझ्या मनावरून कधीच पुसला गेला नाही.
पुनश्च

ऐसा योग पुन्हा येणे नाही - उत्तरार्ध

दत्तप्रसाद दाभोळकर | 5 वर्षांपूर्वी

राळेगण सिद्धीत फारसे काही झालेले नाही. आज जी आकडेवारी दिली जाते आहे, ती गोंधळात टाकणारी व दिशाभूल करणारी वाटते.
वयम्

एक संपन्न, प्रसन्न गाव!

अमला पटवर्धन | 5 वर्षांपूर्वी

माणसाच्या निद्रिस्त मनाला जागं करून त्यात अंतर्बाह्य बदल करण्याचं काम पोपटराव पवार अनेक वर्षं करतायत. राजकारण हे समाजपरिवर्तनाचं प्रभावी साधन होऊ शकतं, हे चित्र समृद्ध ‘उद्या’साठी आशादायी आहे. भारतातील श्रीमंत आणि गरीब यांच्यातील दरी कमी करून देशासाठी एकसंध समाजव्यवस्था साकारण्याच्या प्रयत्नात हिवरेबाजार हे रोल मॉडेल ठरेल
रुपवाणी

सर - एक सहजसौंदर्य

टीम सिनेमॅजिक | 4 वर्षांपूर्वी

लॉकडाऊनचा भयावह काळ, आर्थिक अस्थिरतेचे दिवस, बॉलिवूडबाबतचे कानी येणारे सावळे गोंधळ, भरीस भर म्हणून मुंबईतले राजकीय गोंधळ आणि असं एकंदर काही आलबेल नसतानाच्या काळात पुस्तकं आणि सिनेमा या दोन कलामाध्यमांनी आपल्याला सांभाळून घेतलं ही वस्तुस्थिती आहे. त्यातही सिनेमा हे माध्यम तुलनेनं सहज येऊन भेटणारं माध्यम आहे असं म्हटलं तर ते वावगं ठरू नये. विशेषतः जगभरातील OTT प्लॅटफॉर्मनं ते सहजसुलभ तर केलंच पण कंटेंटनंही तिथे मोकळा श्वास घेतला हे सत्य आहे. नुकताच काही महिन्यांपूर्वी 'इज लव्ह इनफ ? सर..' हा रोहेना गेरा यांचा सिनेमा नेटफ्लिक्सवर पुनःप्रदर्शित झाला. या सिनेमाचं मूळही 'उत्तम कंटेंट'च्या मातीतूनच उगवलेलं आहे.
रुपवाणी

केरळ आंतरराष्ट्रीय लघुपट आणि माहितीपट महोत्सव

टीम सिनेमॅजिक | 4 वर्षांपूर्वी

चित्रपट साक्षर असलेला केरळी प्रेक्षक केवळ मनोरंजनवादी चित्रपट पहात नाही तर माहितीपट आणि लघुपट सुद्धा तितक्याच आत्मीयतेने पाहतो याचा प्रत्यय नुकत्याच पार पडलेल्या १३ व्या केरळ माहितीपट आणि लघुपट आंतरराष्ट्रीय महोत्सव आला.
वयम्

भाषाप्रभू कुसुमाग्रज

प्रवीण दवणे | 4 वर्षांपूर्वी

मातृभाषेतून अध्ययन व्हावे हा कुसुमाग्रजांचा आग्रह होता. आज मराठी भाषा व शिक्षणातील मराठी माध्यम यांची पराकोटीची पिछेहाट होत आहे. तो वि.वा.शिरवाडकर यांच्या चिंतेचा विषय होता. इंग्रजी भाषा व या भाषेची महती ते जाणून होते, परंतु मातृभाषेला दूर लोटून इंग्रजीची आराधना करणे हे भविष्यातील अनेक प्रश्नांना निमंत्रण देणारे आहे, हे वि.वा.शिरवाडकरांनी अनेकदा सांगितले आहे. ते म्हणतात- ‘मराठीवरील संकट हे तिच्या शब्दकोशावरील वा साहित्यावरील संकट नाही. ते महाराष्ट्राच्या अस्मितेवरील, मराठीपणावरील आणि येथील एकमेकांच्या भवितव्यावरील संकट आहे. समाजाची प्रगती वा क्रांती स्वभाषेच्या किनाऱ्यावरच पेरता येते.’
वयम्

तिसऱ्या लुगड्याची गोष्ट : क्रांतिज्योती सावित्रीबाई फुले

शुभदा चौकर | 4 वर्षांपूर्वी

मुलींच्या शिक्षणासाठी सारे अवमान सहन करीत भिडे वाड्यात मुलींची शाळा काढणारी ही क्रांतिज्योती म्हणजे स्त्रीच्या अस्मितेचा प्रथमोद्गार आहे. त्यांना विसर कधीच पडू नये.
वयम्

का? का? का?

डॉ. बाळ फोंडके | 4 वर्षांपूर्वी

सूर्यप्रकाशात सात निरनिराळ्या रंगांचा प्रकाश असतो. त्यातल्या जांभळ्या किंवा निळ्या रंगाच्या प्रकाशात जास्त उष्णता असते. साहजिकच जास्त ऊर्जा असलेले किरण जास्त प्रमाणात विखुरले जातात. त्यामुळे आकाश नीळं दिसतं. पण इतर रंगांचे किरणही विखुरले जात असतात, फक्त त्याचं प्रमाण कमी असतं. ज्या वेळी सूर्य आपल्या डोक्यावर असतो तेव्हा त्याला वातावरणातून धरतीपर्यंतचा प्रवास करताना कमी अंतर पार करावं लागतं. त्यामुळे निळ्या रंगांचे किरणच जास्त विखुरलेले दिसतात, पण सूर्यास्ताच्या किंव्हा सूर्योदयाच्या वेळी सूर्यकिरणांना वातावरणातून आधिक अंतर पार करावं लागतं. साहजिकच ते अंतर पार करेपर्यंत निळ्या रंगांचे किरण विखरून गलेले असतात. लाल किंवा शेंदरी रंगांच्या किरणांच विखुरणंच जास्त दिसतं. आकाश त्याच रंगांनी न्हाहून निघतं.
पुनश्च

सारे प्रवासी घडीचे - पूर्वार्ध (१९६५ सालची समीक्षा)

वसंत शिरवाडकर | 4 वर्षांपूर्वी

परंतु ही व्यक्तिचित्रे तुमच्या मनाचा ठाव घेतात ते केवळ त्याच्या शैलीदार वर्णनामुळे नव्हे, तर लेखकाने त्यांना गाढ सहानुभूतीची डूब दिली आहे म्हणून.
वयम्

‘दिव्य’दृष्टी दुर्बीण

श्रीराम शिधये | 4 वर्षांपूर्वी

ही दुर्बीण तयार करण्यासाठी एकंदर १० अब्ज अमेरिकी डॉलर खर्च झाले. त्यातला सगळ्यात मोठा वाटा हा अमेरिकेचा. पण युरोपीय स्पेस एजन्सी आणि कॅनेडियन स्पेस एजन्सी यांनीही हातभार लावला आहे. ही दुर्बीण एरिना नावाच्या रॉकेटमधून अवकाशात पाठवण्यात आली. आपल्या सूर्याच्या विरुद्ध दिशेला आणि पृथ्वीपासून १५ लाख किमी अंतरावर ठरलेल्या ठिकाणी (म्हणजेच L2 Lagrange Point या ठिकाणी) ती ३० दिवसांचा प्रवास करून जाणार आहे.
वयम्

वेगळेपणाचे गुपित!

विद्याधीश केळकर | 4 वर्षांपूर्वी

ही सगळी माहिती आपल्याला समजली कशी? माणसाच्या पेशीच्या आत असणाऱ्या छोट्याशा DNAबद्दल आपल्याला इतक्या सगळ्या गोष्टी कशा काय माहिती झाल्या? याला कारण आहे, १९९० साली जगभरातल्या संशोधकांनी एकत्र येऊन सुरू केलेला Human Genome Project (ह्युमन जीनोम प्रोजेक्ट!) या प्रोजेक्टचा उद्देश होता, मानवी शरीरातील प्रत्येक अन् प्रत्येक जीनचा अभ्यास करणं, प्रत्येक जीनचं कार्य शोधून काढणं आणि मानवी DNA चा संपूर्ण Sequence म्हणजेच Nucleotidesची मांडणी शोधून काढणं. जवळपास १३ वर्षं हा अभ्यास चालू होता.
रुपवाणी

स्टारपणाचे ओझे झुगारून देणारा आदिनाथ कोठारे

टीम सिनेमॅजिक | 4 वर्षांपूर्वी

हिंदी चित्रपटसृष्टीमध्ये घराणेशाहीवरून वादंग उठलेले असताना आपल्या मराठी मध्ये मात्र काही वारसदार आपल्या कर्तृत्वाने दिग्दर्शन , अभिनय या क्षेत्रामध्ये दर्जेदार कामगिरी करत आहेत. पाठीशी उभ्या राहणाऱ्या कलावंत आईवडिलांचे केवळ मानसिक पाठबळ बरोबर घेऊन ही तरुण पिढी या क्षेत्रात उतरली आहे. या लोकप्रियतेबरोबरच आंतरराष्ट्रीय चित्रपट महोत्सवातील हजेरी आणि राष्ट्रीय पुरस्काराने घेतलेली कामाची दखल, यातून स्वतःचे स्थान निर्माण करण्यात यशस्वी झाली आहे. आदिनाथ कोठारे हे या पिढीतील महत्त्वाचे नाव !
वयम्

निसर्ग नवल- मरणात यांच्या जग सजते...

मकरंद जोशी | 4 वर्षांपूर्वी

रेशमाच्या पतंगांपासून रेशीम मिळवायचे तर त्यासाठी कोष गरम पाण्यात टाकावे लागतात, त्यानंतरच हा धागा सुटा होतो. यामध्ये त्या कोषातील पतंगाची अळी मरण पावते. जेव्हा रेशमाची मागणी वाढली आणि त्यातील आर्थिक फायदा लक्षात आला, त्यानंतर मग रेशमाचे धागे बनवणाऱ्या अळ्यांची ‘लागवड’ करायला सुरुवात झाली. आता जगभरात वेगवेगळ्या जातीच्या पतंगांच्या अळ्या वाढवून त्यांच्यापासून रेशीम मिळवले जाते.
रुपवाणी

भारतीय सामाजिक चित्रपट आणि कुंकू

टीम सिनेमॅजिक | 4 वर्षांपूर्वी

मराठी चित्रपटांमधे मास्टर विनायकांच्या ‘ब्रम्हचारी’, ‘ब्रँडीची बाटली अशा चित्रपटांमधूनही विनोदाच्या अंगाने सामाजिक विचार मांडलेला आपण पाहू शकतो. पण त्या काळाशी सुसंगत आणि जाणतेपणी सामाजिक प्रश्नांना सामोरं जाणारे चित्रपट पहायचे, तर आपल्याला प्रभात फिल्म कंपनीसाठी व्ही. शांताराम यांनी दिग्दर्शित केलेल्या ‘कुंकू’ (1937), ‘माणूस’ (1939), आणि ‘शेजारी’ (1941), या तीन चित्रपटांकडे पाहिल्या-वाचून पर्याय नाही. एका दिग्दर्शकाने, एका विशिष्ट भूमिकेतून आणि एकामागून एक केलेले हे चित्रपट असल्याने त्यांना विशेष महत्त्व आहे.
वयम्

जरा थांबा! दुर्बीण ‘तयारी’करत आहे...

श्रीराम शिधये | 4 वर्षांपूर्वी

‘नासा’ने ‘एल२’पाशी एक शोधक यान या शतकाच्या सुरुवातीलाच पाठवलं होतं. पण त्या सर्वांपेक्षा आता पाठविण्यात आलेली दुर्बीण महत्त्वाची आहे. याचं कारण ती महास्फोट झाल्यानंतरच्या काळातल्या घडामोडी ‘पाहू’ शकणार आहे.
वयम्

अत्यंत बुद्धीमान

मेघना जोशी | 4 वर्षांपूर्वी

हळूहळू काय झालं माहीत नाही, प्राण्यांच्या आई-बाबांना वाटायला लागलं की, माझं पिल्लूच सर्वांमध्ये सर्व बाबतीत पुढे असलं पाहिजे. त्याच्यापुढे कोणीही जाता कामा नये. म्हणून त्या आई-बाबांचीच चढाओढ लागली.”
रुपवाणी

आपला सिनेमा त्यांचा सिनेमा

टीम सिनेमॅजिक | 4 वर्षांपूर्वी

सिनेमा नावाचे वर्षानुवर्षे लोकांचे मनोरंजन करणारे, प्रबोधन करणारे, त्यांना कलात्मक आनंद देणारे माध्यम, असं काही वादळ उठवू शकेल असा विचार कोणी केला नसावा. भूतकाळात डोकावून पाहिले तर लक्षात येते की सिनेमांनी सनसनाटी निर्माण केली नाही, एखादा चित्रपट प्रदर्शित झाल्यानंतर त्यावर बंदी घालावी, त्याचा निषेध करावा, अशी प्रकरणे घडलीच नाहीत असे नाही. आणीबाणीच्या काळात राजकीय विधाने करणाऱ्या, राजकारणी लोकांचे चित्रण करणाऱ्या काही चित्रपटांवर आणि नंतरच्या काळात हिंसाचाराचे, समलैंगिकतेचे चित्रण करणाऱ्या चित्रपटांवर कधी सेन्सॉरकडून तर कधी कडव्या सामाजिक संघटनांकडून बंदी घालण्यात आली आहे. पण एखादा सिनेमा पाहायलाच हवा, तो नाही पहिला तर आपण फार मोठा गुन्हा केला आहे अशी तीव्र जाणीव करून देणारी परिस्थिती निर्माण करण्याचे प्रसंग घडले नव्हते. आज फोफावलेल्या समाजमाध्यमांचा यात मोठा सहभाग आहे यात शंकाच नाही पण त्याच बरोबरीने चित्रपटासारख्या वैश्विक भान देणाऱ्या कलामाध्यमाला संकुचित करण्याचा काही कलाबाह्य समूहाकडून जाणीवपूर्वक होत असलेला प्रयत्न संवेदनशील प्रेक्षकासाठी क्लेशकारक आहे.
वयम्

खारट समुद्राची गोष्ट!

रेणू दांडेकर | 4 वर्षांपूर्वी

एकानं चूळ भरली. सगळं तोंड खारट झालं. तो धावतच सुटला. दमून सगळी मुलं वाळूत बसली. हातानं वाळूचे आकार करू लागली. एकदम शांतता. ‘समुद्राचं पाणी खारट का असते?” “कारण त्यात क्षारांचं प्रमाण जास्त असतं..” “समुद्राच्या पाण्यातच हे प्रमाण जास्त का? नद्यांचं पाणी गोड, पाऊस गोड नि समुद्र खारट का?”
वयम्

सापांना 'अभय' देणारा मित्र

अंजली कुलकर्णी- शेवडे | 4 वर्षांपूर्वी

सापांना गंधज्ञान नसतं, त्यांना ऐकू सुद्धा येत नाही मग गारुड्याने पुंगी वाजवली की साप कसा डोलतो हा एकदम नागपंचमी स्पेशल प्रश्न माझ्या मनात होताच. अभय काकांनी आमच्या गप्पा संपता संपता सांगितलं की गारुडी त्यांच्या त्या पुंगीला एखादी गडद रंगाचा गोंडा किंवा कापडाचा तुकडा वगैरे बांधतात. साप त्या रंगाकडे बघून डोलतो!
पुनश्च

उत्तरार्ध - संस्कार आणि परंपरेची लक्ष्मणरेषा मानणारे पुरुषोत्तम लक्ष्मण

वि. ग. कानिटकर | 3 वर्षांपूर्वी

परिस्थिती माणसाला नेस्तनाबूत करते कशी, याचे उदाहरण म्हणजे अलूरकरांची लेखन इतिश्री
Install on your iPad : tap and then add to homescreen